De beladen refodome van Yerseke

Met dank aan een geboortenoverschot bouwen de Gereformeerde Gemeenten op veel plaatsen steeds grotere kerkgebouwen. Niet iedereen is blij met de ’refodomes’. „Als de kerk er komt, mag een grote aannemer die bouwen. Daar komen wij als kleintjes onmogelijk tussen.”

Elk jaar, zegt koster Jos Looff, mag de Gereformeerde Gemeente in het Zeeuwse Yerseke zo’n vijftig geboorten noteren. „Als die kinderen drie of vier jaar zijn, komen ze ook naar de kerk.” Looff woont pal tegenover de kerk. Hij zit net met zijn vrouw Jannie aan de koffie. In onvervalst Zeeuws legt de koster uit dat de aanwas van ’zijn’ kerk onverminderd doorzet. Vanuit zijn armstoel gebaart Looff naar de kerk: het vierkante bakstenen gebouw uit de jaren zestig telt 1400 zitplaatsen en is te krap geworden. Ook voor de auto’s van de kerkgangers is al jaren te weinig ruimte. „Als er wat voorvalt, kan de brandweer er niet bij.” Natuurlijk is de mensen gevraagd of ze niet met de fiets willen komen, zegt Looff, maar die oproep mocht niet baten. Met een glimlach: „Gemak dient de mens.”

Dus gaat de kerk verhuizen. De Gereformeerde Gemeente heeft plannen om in de nieuwbouwwijk Steehof een megakerk met 1800 zitplaatsen te bouwen, met daarbij een parkeerplaats voor bijna tweehonderd auto’s. Er zijn nog twee andere mogelijke locaties voor de kerk, maar voor koster Looff is het duidelijk. „Die andere plaatsen liggen meer buiten het dorp. Steehof springt eruit.”

Jannie Looff mengt zich in het gesprek. In gedachten ziet ze zich al ter kerke gaan in het nieuwe gebouw. „Steehof is gewoon de mooiste plek.”

Erwin de Visser heeft een nieuwbouwwoning in de wijk Steehof. Hij kan de voorkeur van het kostersechtpaar goed begrijpen, zegt hij. „Deze plek geeft de kerk status. Je kunt het gebouw dan al zien als je aankomt rijden vanuit Kapelle.” En ja, zegt hij, de twee andere locaties liggen op minder fraaie plaatsen. „Het zijn onopvallende plaatsen, achter de dijk, uit het zicht.”

Nu kijkt De Visser vanuit zijn woonkamer nog uit op een boomgaard en een weiland. Toen hij de bouwkavel van zijn huis vijf jaar geleden uitkoos, was hij meteen verkocht. „Ik heb heel bewust voor deze plek gekozen”, zegt hij. „Op het bestemmingsplan had de gemeente destijds een straat, wat huizen, water en een groenstrook ingetekend. Daar zou ik op uit komen te kijken. Maar als de kerk hier komt, heb ik zometeen pal voor mijn neus een gigantisch parkeerterrein en een muur van dertig meter hoog.”

Het bestemmingsplan dat De Visser een paar jaar geleden nog euforisch stemde, is boterzacht. Dat bleek afgelopen november, toen de gemeenteraad van Reimerswaal, de gemeente waar Yerseke onder valt, instemde met een motie van de SGP om de nieuwbouwgrond beschikbaar te stellen aan de Gereformeerde Gemeente. Het voornemen om op die locatie huizen neer te zetten, kwam daarmee op losse schroeven te staan.

De Visser en zijn buren vermoeden dat de SGP het op een akkoordje heeft gegooid met haar achterban, die in Yerseke vooral in de Gereformeerde Gemeente is te vinden. De Visser: „De belangen van de kerkeraad zijn de belangen van de SGP. Het is heel moeilijk om daar wat tegen in te brengen”. Met zeven van de negentien zetels heeft de SGP verreweg de grootste fractie in de gemeenteraad. Samen met de ChristenUnie (twee zetels) hebben de behoudende christenen zelfs de politieke meerderheid.

Voor De Visser is het in een SGP-bolwerk als Yerseke niet altijd even helder waar de scheiding precies ligt tussen religie en politiek, kerk en staat.

SGP’er Jaap Sinke gaat ter kerke bij de Gereformeerde Gemeente (’in een dorp verderop’) en is als wethouder van Reimerswaal verantwoordelijk voor grondverdeling. Die combinatie is ’toeval’, zegt hij. „Maar ik vind het wel heel mooi dat ik mee kan werken aan de bouw van een kerk in deze tijd van ontkerkelijking.”

Volgens Sinke is van belangenverstrengeling tussen zijn partij en de kerk helemaal geen sprake. „Mensen die dat zeggen, hebben niet goed begrepen wat scheiding tussen kerk en staat inhoudt”, zegt hij. „Ik heb vanochtend nog gegoogled hoe het precies zit.” Hij toont een twintigtal kopietjes van Wikipedia en andere websites als bewijs.

„De scheiding tussen kerk en staat betekent niet dat deze twee niets met elkaar te maken hebben. Natuurlijk, de overheid heeft zich niet te bemoeien met wat er zich ín de kerk afspeelt, maar het is niet meer dan normaal dat we een goede plek voor de kerk zoeken. Je moet je realiseren dat kerken in deze streek een grote betekenis hebben. Dus moet je als gemeente en kerk samen tot een optimale oplossing komen.”

Niet alleen omwonenden van het toekomstige kerkgebouw in Yerseke hebben bezwaren tegen de handelwijze van de gemeente en de kerk. Wordt het plan ten uitvoer gebracht, dan brengt dat de lokale bouwondernemers in zwaar weer, zegt aannemer Jan Dirk Marteijn. „Op deze manier ga ik eraan.”

Bij het weiland waar de kerk moet verrijzen, vertelt Marteijn over de gevolgen. „Vijfendertig woningen die hier konden komen, verdwijnen nu van de tekentafel, Maar van zulke huizen moet ik het juist hebben. En dit is het laatste bouwplan voor de komende tien jaar.”

Marteijn leeft als kleine ondernemer vooral van de lokale markt. Hij wijst naar de woningen die hij onlangs heeft gebouwd. „Die starterswoningen hebben wij gedaan, en die twee-onder-één-kapper. Als de kerk er komt, mag een grote aannemer die bouwen. Daar komen wij als kleintje onmogelijk tussen.”

Namens de ondernemersvereniging Reimerswaal verwoordde de aannemer zijn zorgen in een brief aan de gemeenteraad. „Als de Gereformeerde Gemeente nu nergens anders heen kon, maar er zijn nog twee locaties waar niemand schade ondervindt.” Een antwoord heeft hij nog niet ontvangen.

In het dorp waar iedereen elkaar kent, weet de aannemer, moet hij voorzichtig zijn met wat hij zegt. „Ik ga zelf naar een andere kerk, maar ik heb wel klanten in de Gereformeerde Gemeente. Die wil ik niet tegen me in het harnas jagen.”

Terwijl een collega-aannemer een paar meter verderop aan een bijna opgeleverd huis metselt, maakt Marteijn zich steeds kwader. „Ze meten met twee maten.”

De verontwaardiging is van zijn gezicht te lezen als hij vertelt dat de SGP de kerk korting zou willen geven voor de grond. „Ik zou ook wel zo’n koopje willen. Mijn oom van 86 heeft zijn hele leven in de bouw gewerkt. Hij zegt ook: ’Dat geeft de SGP even cadeau aan de Gereformeerde Gemeente’.”

Volgens wethouder Jaap Sinke roepen de critici van het kerkgebouw ’te vroeg au’.

„Een beslissing moet nog vallen.” En, sust hij de vrees voor een megakerk in de nieuwbouwwijk, een grote kerk hoeft helemaal niet lelijk te zijn. „In mijn vrije tijd maak ik foto’s van kerken in heel Nederland. Ik heb er al vijftienduizend gemaakt. Ik ben ervan overtuigd dat dit een heel mooie kerk wordt. Je kunt ook heel mooie sierlijke kerken maken die groot zijn. Dat heb ik zelf gezien.”

Of de kerk daadwerkelijk op de Steehof zal komen, is als eerste aan de Gereformeerde Gemeente, zegt koster Jos Looff. „Binnenkort is er een vergadering waarin we besluiten welke locatie het wordt.” Op zo’n ’manslidmatenvergadering’ zijn vrouwen uitgesloten van stemming.

Jannie Looff legt uit: „Dat is omdat de man het hoofd is. Het hoofd van alles. De vrouw heeft maar te volgen. Zo is het altijd geweest en zo zal het ook blijven.”

Zal ze haar man overhalen te stemmen voor haar gedroomde locatie?

„Ik heb niks over te halen”, zegt ze. „Mijn man ziet de kerk ook het liefst op de Steehof.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden