De bekroonde regisseur die weigerde te zwijgen

Andrzej Wajda was veertien jaar toen zijn vader, een gevangen genomen Poolse officier, in de bossen bij het Russische dorpje Katyn werd vermoord door de Sovjets. Stalin wilde de grenzen van het tsaristische Rusland herstellen en bande verzet uit door ruim 22.000 Poolse officieren en intellectuelen op te pakken en te executeren. Het was 1940, en het bloedbad zou niet alleen Wajda's leven tekenen, maar ook zijn werk als de meest vooraanstaande Poolse cineast.

In vrijwel alle films die Wajda maakte, ging het om de turbulente geschiedenis van zijn land, en de strijd om vrijheid. In zijn laatste film 'Afterimage', die een paar weken geleden in première ging op het filmfestival van Toronto, boog de oude maestro zich nog over de strijd van de Poolse avant-gardeschilder Waldyslaw Strzeminski die weigerde zich aan te passen aan de stalinistitische kunstopvattingen, bekend als het Socialistisch Realisme.

Wajda, die zondag op 90-jarige leeftijd in Warschau overleed en zijn eigen filmstijl graag omschreef als Poëtisch Realisme, ging op zijn zestiende bij het Poolse verzet, en besloot na de oorlog te gaan studeren aan de beroemde filmschool van Lodz. Met de anti-oorlogsfilms die hij in de jaren vijftig maakte, viel hij meteen op in Cannes. Zo deelde 'Kanal' over de opstand in Warschau in het oorlogsjaar 1944 de speciale juryprijs met Ingmar Bergmans 'Het Zevende Zegel'. 'Ashes and Diamonds' met de Poolse James Dean Zbigniew Cybulski, ging over een jongeman die na de oorlog de strijd aanbond met het communistische regime.

Precies zoals de regisseur zelf deed met zijn kritische films. Voor zijn magnum opus 'Man of Iron', een film over de Poolse solidariteitsbeweging en zijn leider Lech Walesa, werd Wajda in Cannes bekroond met de Gouden Palm. Een prijs die er overigens voor zorgde dat de regisseur niet werd opgepakt en gevangengezet, in tegenstelling tot veel andere kritische landgenoten.

Als dissident werkte Wajda ook in het buitenland. De regisseur die in 2000 een ere-Oscar kreeg voor zijn bijdrage aan de wereldcinema, maakte films met Gérard Depardieu ('Danton') en Hanna Schygulla ('Eine Liebe in Deutschland'), maar verloor de geschiedenis van zijn land niet uit het oog.

In het aangrijpende 'Katyn' keerde hij terug naar het bloedbad waarin zijn vader was omgekomen. Wajda's laatste film 'Afterimage' is de Poolse Oscarinzending.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden