De bekroning voor een aanvallende voetbalopvatting

WENEN - Bij het wereldkampioenschap van 1974 kon het Nederlands elftal het alom geprezen 'totaalvoetbal' niet met mondiaal goud bekronen. Voor Ajax, dat de afgelopen jaren over de gehele wereld waardering oogstte voor de gedurfde aanvallende spelopvatting, kwam de bekroning wel: na 22 jaar is de Europa Cup 1 terug in Amsterdam.

In het Ernst Happel-stadion zegevierde Ajax voor de derde maal op rij van AC Milan, de onttroonde kampioen van Europa. Met de 1-0 overwinning zette Ajax een gouden punt achter een glorieus seizoen, waarin in 48 wedstrijden slechts één nederlaag werd geleden. Dat smetje, het verlies tegen Feyenoord in de kwartfinales van de KNVB-beker, is inmiddels geheel weggewassen door de 25ste titel en de vierde winst in het Europa Cup-toernooi voor landskampioenen. Voor de nationale beker had Ajax ook eigenlijk niet eens tijd. Op het moment dat Feyenoord gisteren de bokaal veroverde, hadden de Ajacieden andere dingen aan hun hoofd.

Met het bestijgen van de Europese troon haalde Louis van Gaal zijn gelijk. Aan de vooravond van alle Champions League-duels benadrukte de coach hoe moeilijk en kwetsbaar het spel van zijn ploeg was. In de ongeslagen reeks tegen AEK Athene, Austria Salzburg, Hajduk Split, Bayern München en AC Milan bleek het systeem echter vooral succesvol. Toch verwacht Van Gaal niet dat veel ploegen het Ajax-spel gaan kopiëren. “Na het WK van 1974 heeft het spel van het Nederlands elftal geen navolging gekregen. Dat kan zijn doordat Oranje in de finale verloor. Het spel van Ajax vereist kwaliteit en discipline plus een goede communicatie tussen de trainer en de spelers. Dat is niet gemakkelijk.”

In Wenen bedacht Van Gaal wel een hele bijzondere manier om met zijn spelers in contact te komen. Hij zat met gekromde tenen op de bank en tot zijn ontzetting zag hij dat zijn spelers hun slechtste vorm kennelijk voor het laatste kunstje hadden bewaard. AC Milan domineerde de eerste helft en Van Gaal slaagde er niet in correcties aan te brengen. Twee minuten voor het rustsignaal van Craciunescu ontplofte de Ajax-coach. Nadat de scheidsrechter uit Roemenië gevaarlijk spel van Desailly tegen Litmanen niet had bestraft, meldde Van Gaal zich woedend aan de zijlijn. Eerst kafferde hij reserve-arbiter Porumboiu uit en pardoes maakte de oud-leraar lichamelijke opvoeding een karate-sprong, waar Cantona van zou gaan blozen.

Na afloop legde Van Gaal zijn actie uit als prikkeling voor het elftal, maar het was eerder een teken van machteloosheid. Gek werd hij bij de gedachte dat Ajax in één klap alles uit handen zou geven. In de rust sprak Van Gaal harde woorden, hij vond dat er maar vier spelers (Van der Sar, Rijkaard, Finidi en Frank de Boer) voldeden en dat de rest niet thuis gaf. Rijkaard sprong zijn coach bij en keek zijn medespelers één voor één diep in de ogen. De boodschap kwam over, hoewel Ajax pas na de wissels (Kanu voor Seedorf en Kluivert voor Litmanen) weer het eigen systeem ging spelen. Met uiteindelijk Kluivert als de held.

Moed Met de twee wissels nam Van Gaal risico's en toonde hij gelijk moed. Niet veel coaches zouden in zo'n beladen wedstrijd twee spelers naar de kant halen die het gehele seizoen een belangrijke stempel op het spel hebben gedrukt. Met in het achterhoofd ook nog de wetenschap dat er een verlenging aan zou kunnen komen. Maar wie niet voldoet, gaat eruit, of ze nu Seedorf of Litmanen heten. In de competitie-wedstrijd tegen FC Utrecht wisselde Van Gaal Kluivert luttele seconden voor het einde van de eerste helft. Met het inbrengen van Kanu en Kluivert, twee jongens van achttien jaar, liet Van Gaal zien hoeveel vertrouwen hij in zijn jonge en onervaren spelers heeft. Van een leerproces wil hij niets weten.

Na het Weense succes meende Van Gaal dat een vergelijking met Rinus Michels niet opging. Onder Michels, net als Johan Cruijff een van de vele prominenten in het Ernst Happel-stadion, veroverde Ajax in 1971 de eerste Europese bokaal voor landskampioenen. “Pas als ik vijftig ben mogen jullie mij met Michels vergelijken”, meende de 44-jarige Van Gaal. “Nu niet. Ik ben nog maar een beginnende coach.” Hoewel Ajax dit seizoen heel Europa in zijn hemd zette, verwacht Van Gaal geen herhaling van de trilogie in de beginjaren zeventig. “Er zijn tegenwoordig heel veel clubs die in staat zijn de cup te winnen. Twintig jaar geleden werd het internationale voetbal slechts door een handjevol clubs gedomineerd.”

Voor de tweede maal in zijn nog korte loopbaan als technisch directeur in de Meer stond Van Gaal woensdag al voor de tweede maal met een Europese prijs in zijn handen. In 1992 haalde hij de UEFA Cup naar Amsterdam. De winst in de dubbele finale van toen tegen een andere Italiaanse club, Torino, beschouwde hij als een mooier succes dan de verovering van de Europa Cup 1 op AC Milan. “Dat was de eerste Cup”, legde Van Gaal uit, “en die hebben we toen gehaald ondanks veel hindernissen.” In dat seizoen nam hij het roer in de Meer over van Leo Beenhakker. Van Gaal riep voortdurend uit dat het niet 'zijn' team was waarmee hij moest werken. Desondanks werd wel de UEFA Cup-gewonnen.

Makelaars In het kielzog van de Europa Cup 1 zullen ook de Italiaanse makelaars de weg naar Amsterdam vinden. Het jaar nadat Ajax de UEFA Cup won, vertrok bijna het gehele elftal naar Italië. Van het team dat destijds succesvol was, behoren alleen Van der Sar, Blind, Silooy en Frank de Boer nog tot de selectie van Ajax. Die wetenschap laat nog meer glans op het huidige succes schijnen. In Amsterdam is in slechts drie jaar tijd een Europese kampioensploeg opgebouwd. Van Gaal houdt er rekening mee dat er ook ditmaal spelers zullen zwichten voor de lokroep vanuit Italië. “Spelers hebben na een succes de drang om naar het beloofde land te gaan. Ik hoop dat ze beseffen dat het beter voor ze is om te blijven.”

Als mogelijke Italië-gangers werden de afgelopen weken veelvuldig Seedorf, Kluivert en Davids genoemd. Kluivert, de matchwinnaar van woensdagavond, heeft inmiddels besloten zijn contact tot 1997 bij Ajax uit te dienen. Ook Davids lijkt nog geen serieuze trek in een buitenlands avontuur te hebben. Blijft over Seedorf, die wekelijks geniet van het temperamentvolle voetbal in Zuid-Europa. Danny Blind, wiens contract afloopt, hakt vandaag de knoop door. De 33-jarige aanvoerder zegt een aanbieding op zak te hebben van een club die top is en waar hij graag wil spelen. Dat kan maar één club zijn: de nieuwe kampioen van Europa, Ajax.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden