De barones doet afstand van De Haar

Uniek kasteel met unieke inventaris en kunstcollectie dankzij giften behouden voor familie én vaderland

Alexandra barones van Zuylen van Nijevelt van de Haar neemt nog een slokje champagne. Ze wil toasten op haar vader, de vorig jaar overleden baron Thierry van Zuylen van Nijevelt. "Het was zijn droom om kasteel de Haar met de hele inventaris bij elkaar te houden."

Als oudste van de vijf dochters van de baron zette Alexandra van Zuylen gisteren in het kasteel in Haarzuilens haar handtekening onder een overeenkomst waarmee de kostbare kunstcollectie behouden blijft voor kasteel de Haar én voor Nederland. De familie Van Zuylen heeft de hele inboedel, vierduizend voorwerpen die vele miljoenen waard zijn, verkocht aan de Stichting Kasteel de Haar.

De topstukken dreigden te verdwijnen uit het kasteel na het overlijden van de baron, in januari 2011. De familie kreeg toen een aanslag van de Britse fiscus voor de successierechten op de collectie kunst, antiek en meubilair in het kasteel. Om die te kunnen betalen, wilde de familie waardevolle delen van de collectie verkopen, waaronder zeldzame zestiende-eeuwse Brusselse wandtapijten en het tafelzilver. Het kasteel dreigde zijn 'ziel' te verliezen en Nederland een 'Gesamtkunstwerk'. De stichting die het kasteel al in eigendom heeft, had zelf geen geld voor de aankoop van de inventaris. Maar toen de Vereniging Rembrandt een forse bijdrage gaf, kwamen ook andere grote fondsen, de gemeente en de provincie over de brug (zie kader).

Iedereen wil nu van haar weten, zegt barones Alexandra, of de verkoop niet pijnlijk is voor de familie. Integendeel, zegt ze, haar grootste nachtmerrie was dat het erfgoed van haar voorouders uit elkaar zou vallen. De barones woont al jaren in Parijs, waar ze lerares Engels is op een gymnasium. Geld lijkt geen probleem als je uit zo'n rijke familie komt, maar dat is maar schijn, zegt ze. "Ik ben ook helemaal niet glamourous, ik ben gewoon een hardwerkende vrouw."

Kasteel de Haar werd rond 1900 als luxe buitenhuis gebouwd in opdracht van de puissant rijke baron Etienne van Zuylen en zijn vrouw Hélène de Rothschild. Samen met architect Pierre Cuypers (die ook het Rijksmuseum en het Centraal Station in Amsterdam ontwierp) verrees op de resten van het Middeleeuwse kasteel de Haar een neo-gotisch sprookjeskasteel, voorzien van een voor die tijd ongekende luxe: warm en koud stromend water en elektrische verlichting.

Ook met de inrichting en inventaris bemoeide de architect zich. Zelfs het bestek van 850 onderdelen, waaronder olijflepels en druivenschaartjes, ontwierp Cuypers in quasi gothische stijl. De familie, die ook landhuizen heeft in Engeland en Frankrijk, verbleef de afgelopen eeuw elke septembermaand in het kasteel. Dan was ook de internationale jetset vaak te gast. Brigitte Bardot, Roger Moore, Maria Callas en Gregory Peck logeerden er.

Alexandra van Zuylen vindt dat vaak te veel de nadruk wordt gelegd op die jetset. "Dat is niet de ziel van het kasteel, die zit voor mij vooral in de kwaliteit van de kunst." De familie mag nog steeds in september gebruik maken van het kasteel. "Maar weet je wel hoeveel dat kost? Zestigduizend euro, veel te duur om dat elk jaar te doen", vindt de barones. "Misschien af en toe een weekendje, en dan logeer ik liever in het gastenverblijf in het kleine kasteeltje dan in het grote kasteel. Sorry, ik ben gewoon niet zo glamourous."

Gulle Rembrandt inspireerde velen
Nog nooit gaf de Vereniging Rembrandt zoveel geld (600.000 euro, op een jaarbudget van 2 miljoen) aan één project, aldus voorzitter Martijn Sanders. De inrichting van Kasteel de Haar, die sinds 1900 vrijwel intact is gebleven, is uniek voor Nederland. Met name de wandtapijten en het door architect Pierre Cuypers ontworpen tafelzilver mochten niet verloren gaan, aldus Sanders. De gulheid van de 'Rembrandt' bracht een kettingreactie teweeg. Alle grote cultuurfondsen en ook de gemeente en provincie droegen zo royaal bij, dat de hele inventaris en kunstcollectie konden worden aangekocht.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden