De bankenvakantie werd goed ontvangen

Met zijn kalme stem bezwoer Roosevelt paniek bij het volk. ( FOTO AP) Beeld
Met zijn kalme stem bezwoer Roosevelt paniek bij het volk. ( FOTO AP)

Het nieuws van deze week heeft voorgangers in de geschiedenis. President Obama wil banken minder risicovol maken. Zijn plannen verbleken bij de noodwet die zijn voorganger Roosevelt door het Congres joeg.

Terwijl Barack Obama, na een jaar in het Witte Huis, met zijn plan een nieuwe financiële crisis voor wil zijn, keek Franklin Roosevelt in 1933 al vóór zijn aantreden als president aan tegen een acute bankencrisis. Sterker nog: het was maar de vraag of er nog functionerende banken zouden zijn op de dag dat hij werd beëdigd.

Roosevelts bankencrisis had zijn wortels in de ongekende speculatiezucht van de jaren twintig. Maar zij begon in 1930, toen in Nashville de eerste bank omviel. Voordat het 1933 was, waren er 773 nationale banken en 3604 regionale failliet gegaan.

Vertrekkend president Herbert Hoover, die Roosevelt had verslagen bij de verkiezingen, overwoog om de resterende banken tijdelijk te sluiten door een ’bankenvakantie’ af te kondigen. Dat zou het totale instorten van de financiële sector voorkomen. Maar na eindeloos wikken en wegen deed Hoover niets.

Toen Roosevelt de avond voor de inauguratie naar bed ging, vreesde hij nog dat de hele plechtigheid in het water zou vallen door een nieuwe run op de banken. Dat scenario werd voorkomen doordat een paar uur voor de beëdiging de gouverneurs van alle staten de banken tijdelijk sloten.

Dat gaf Roosevelt enige ruimte. Die had hij nodig, want de Democraat had geen idee hoe hij de crisis wilde aanpakken. Pas op de ochtend van de inauguratie besloot Roosevelt dat hij als eerste officiële daad een landelijke bankenvakantie van een week zou afkondigen. Halverwege de week zou hij het Congres een speciale noodwet voor de banken voorleggen. Wat daarin zou staan? Roosevelt had geen idee.

Roosevelts bankenvakantie werd goed ontvangen. De mensen wilden actie. Ze hadden vaak al geleerd om enige tijd zonder geld te functioneren, door eerdere runs op banken. Een krant in Akron, in de staat Ohio, betaalde zijn personeel via zelfgedrukte coupons. Het chemiebedrijf Dow sloeg zijn eigen munten, die het Dowmetal noemde.

Twee dagen na het begin van de ’vakantie’ presenteerden twee adviseurs in grote lijnen hun ideeën voor de noodwet aan Roosevelt. De president lag nog in bed terwijl hij de ochtendkranten doornam, maar keurde de ideeën goed. De volgende avond lichtte hij de leiders van de beide partijen in. Hij kon hun geen tekst tonen; het wetsvoorstel was nog niet gedrukt. Toch beloofden de politici Roosevelt alvast hun steun.

Toen het Huis van Afgevaardigden, Amerika's Tweede Kamer, de volgende dag samenkwam, wist haast niemand van de leden wat in de noodwet stond. Het debat was na veertig minuten voorbij. De noodwet werd goedgekeurd zonder formele stemming. De Senaat kon de tekst wel inzien, maar keurde de wet ongewijzigd met 73 tegen 7 stemmen goed. Negen uur na zijn officiële introductie kon Roosevelt de wet ondertekenen.

De wet sloot de slechtste banken. Maar ze hielp veel banken hun deuren te heropenen doordat de overheid zich in feite garant stelde voor al het gedeponeerde geld. Tezelfdertijd kregen grote spaarders die hun geld of goud van de bank hadden gehaald een ultimatum. Ze hadden een week om het terug te brengen; anders zouden ze publiekelijk als woekeraars te kijk worden gezet.

Voor het einde van de bankvakantie sprak Roosevelt de natie via de radio toe. „U, volk moet vertrouwen hebben. U moet zich niet onder de voet laten lopen door geruchten of speculaties. Laten we ons verenigen in het uitbannen van angst.”

Toen de banken hun deuren weer openden, stonden er lange rijen voor de loketten. Meestal van klanten die hun gehamsterde dollars terug wilden brengen. De noodwet werd Roosevelts eerste politieke triomf. Volgens zijn topadviseurs had zijn stem bij het radiopraatje de paniek bij het volk bezworen. „Er zat magie, wisten we, in die kalme stem.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden