De ‘backstop’ in het brexitakkoord, wat houdt dat nu precies in?

Posterbord bij de grens tussen Ierland en Noord-Ierland bij Newry. Beeld AFP

Er gaat geen dag voorbij in de brexitdiscussie of het woord ‘backstop’ duikt ergens op. Wat is daar ook alweer de bedoeling van?

Waar is die backstop voor nodig?

De backstop (vangnet) is het door veel Britse parlementsleden gehate onderdeel van het brexitakkoord dat moet garanderen dat de Noord-Ierse grens met Ierland open blijft. Het is een soort verzekeringspolis, zodat er straks geen douaniers hoeven te komen tussen de Europese Unie (waar Ierland bij blijft horen) en het Verenigd Koninkrijk (waartoe Noord-Ierland behoort).

Dat die grens open is en blijft, is afgesproken in het zogeheten Goede Vrijdagakkoord van 1998. Dat akkoord maakte een einde aan tientallen jaren van bloedige strijd in Noord-Ierland tussen katholieken die zich wilden aansluiten bij Ierland, en protestanten die bij het Verenigd Koninkrijk wilden blijven. De grens met Ierland was destijds zwaar gemilitariseerd. Terugkeer van grenscontroles op die gevoelige plek zou de spanningen in Noord-Ierland kunnen aanwakkeren, zo is de vrees.

Daar komt bij dat de bevolking van beide gebiedsdelen ook om andere redenen gebaat is bij een open grens: het is belangrijk voor de economie op het hele eiland.

Vandaar dus alle pijn en moeite die wordt gestoken in het onderwerp. Het probleem is alleen: de grens is straks een buitengrens van de Europese Unie, en Brussel wil koste wat kost voorkomen dat er een lek in ontstaat waardoor goederen van buiten de EU zomaar naar binnen gesmokkeld kunnen worden. Of waardoor er spullen de Europese interne markt opkomen die niet aan EU-standaarden voldoen, zoals chloorkippen.  

Beeld Sander Soewargana

Maar wat is de backstop nu precies?

In het akkoord dat er nu ligt (maar dat nog niet door het Britse parlement is geratificeerd) is afgesproken dat er na 29 maart, als de Britten definitief de EU verlaten, een overgangsperiode komt van een kleine twee jaar, tot 31 december 2020. In die periode blijft alles zo goed als hetzelfde, blijft er vrij verkeer van personen en ook van goederen. De EU en Londen gebruiken deze overgangsperiode om over de toekomstige handelsrelatie te onderhandelen.

Probleem is: een gemiddeld vrijhandelsakkoord uitonderhandelen duurt minimaal drie jaar. Dat betekent dat de kans groot is dat er aan het einde van de overgangsperiode nog geen akkoord is. Om te voorkomen dat er dan een vacuüm optreedt, treedt de backstop in werking. 

De backstop zorgt ervoor dat de grens open blijft, en om dat mogelijk te maken blijft het gehele Verenigd Koninkrijk nog in een douane-unie met de EU. Dat wil zeggen: de Britten  kunnen dan nog steeds tariefvrij handeldrijven met andere EU-landen, met zo min mogelijk barrières. 

De consequentie daarvan is wel dat Noord-Ierland allerlei EU-regels moet blijven volgen - meer dan de rest van het Verenigd Koninkrijk - zodat er echt niets gecontroleerd hoeft te worden op de Noord-Ierse grens. En als gevolg daarvan moeten er controles komen tussen Noord-Ierland en de rest van het Verenigd Koninkrijk, omdat die twee gebieden dan allebei een andere relatie hebben tot de EU.

Waarom zijn Britse politici er zo tegen?

De belangrijkste reden dat de gemoederen in Londen zo hoog oplopen is dat de Britten niet zelfstandig uit deze backstopconstructie kunnen stappen. Ze hebben instemming van de EU nodig. De Britten willen daarom een einddatum waarop de backstop verloopt. 

De EU is daar fel tegen - want wat heb je aan een verzekeringspolis als die maar een beperkte geldigheidsduur heeft? De Ierse minister van buitenlandse zaken Simon Coveney zei onlangs: “Als je je huis verzekert tegen brand, zet je ook geen einddatum op die verzekering.”

Maar de brexitvleugel van de Conservatieven vindt de backstop daarom een vorm van kolonialisme. De Britten zitten volgens hen gevangen in een constructie waar ze voor jaren aan vast kunnen zitten. En al die tijd moeten ze EU-regels volgen en kunnen ze niet handelen als een volledig soevereine natie.  Bovendien zijn de brexiteers bang dat de EU in de gesprekken over een vrijhandelsakkoord voortdurend gaat dreigen met de backstop: Wij willen toegang tot Britse wateren voor Nederlandse en Franse vissersboten. Krijgen we die niet? Dan belanden jullie in de backstop.

Verder is dit ook voor de DUP, de Noord-Ierse gedoogpartner van de regering van Theresa May, onacceptabel, zij het om een andere reden. De protestantse partij accepteert geen brexit waarbij Noord-Ierland niet exact dezelfde behandeling krijgt als de rest van het Verenigd Koninkrijk.

Dat alles zorgt ervoor dat er op dit moment in de verste verte geen meerderheid is in het Lagerhuis om brexit te steunen. 

Lees ook:

May krijgt steun, maar het vergde wel een offer

De uitkomst, na een tumultueuze dag in Londen, is dat de wereld nog even blijft zoals hij was. Theresa May blijft nog even premier van het Verenigd Koninkrijk en leider van de Conservatieve Partij. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden