De babyboomer neemt het over

Beleid maken is niet langer het domein van de overheid. De bevolking draagt zelf plannen aan. Vooral hoogopgeleiden denken mee, zoals in Doorwerth.

Gepensioneerde babyboomers bemoeien zich steeds nadrukkelijker met de planologische ontwikkeling van dorpen en steden en nemen als 'vrijwillige beleidsmedewerkers' de rol over van ambtenaren en bestuurders. De kwaliteit van deze groep hoogopgeleiden is zo groot, dat zij vooral in de kleinere kernen het niveau van de gemeenteambtenaren overstijgen.

Beleid maken is niet langer het domein van de overheid, aldus Frank van Bussel, projectleider van de Koninklijke Nederlandse Heidemaatschappij (KNHM) die burgers bij zulke projecten begeleidt. Hoogopgeleide vrijwilligers waren al actief in zo'n tweehonderd zorgcoöperaties en 550 lokale energiecoöperaties, maar over de volle breedte storten ze zich volgens Van Bussel nu op de 'burgerplanvorming' waarin ze eigenhandig de inrichting van de omgeving aanpakken. Van Bussel begeleidt in dit eerste jaar al zeven nieuwe projecten op dit terrein.

Behalve de inhoudelijke voorsprong levert de bemoeienis van hoogopgeleide burgers met de publieke zaak nog andere voordelen op. De plannen die door de bevolking zelf worden aangedragen, hebben een 'ingebouwd draagvlak' en zijn daardoor makkelijker uitvoerbaar. Verder is het proces volstrekt transparant en oogt het daardoor zeer betrouwbaar.

Volgens Van Bussel is de participatie van hoogopgeleide meedenkers 'de nieuwe werkelijkheid'. Ooit opgericht voor het ontwikkelen van landbouwgronden en het herbebossen van zandgronden, is de KNHM na de totstandkoming van het commerciële Arcadis in 1972 als ideële vereniging doorgegaan. Zij houdt zich nu bezig met de verbetering van de leefomgeving waarbij adviseurs van Arcadis op vrijwillige basis burgerinitiatieven en sociale ondernemingen ondersteunen. Daarvoor is jaarlijks 2,5 miljoen euro beschikbaar. Dit geld is afkomstig uit opbrengsten uit obligaties, spaargelden en aandelen in Arcadis.

Van Bussel ziet steeds meer initiatieven waarin burgers denken: 'als de overheid het niet doet, doen we het zelf'. Volgens KNHM worden de projecten waarmee burgers zich bezighouden, steeds complexer. In toenemende mate bepalen zij via 'burgerplanvorming' de ruimtelijke ordening in Nederland. Als voorbeeld geeft Van Bussel het Brabantse Sterksel en Maarheeze, die samen met een nieuwe weg naar de A2 de verkeersdrukte aanpakten. 'Uniek' is volgens hem het plan voor een compleet nieuwe dorpskern dat is ontwikkeld door bewoners van het Gelderse Doorwerth.

undefined

De bewoners van Doorwerth ontwikkelen de brink gewoon zelf

Er staat een enorme Lidl pal naast de Jumbo. Er is een torenflat, en een school met een fors parkeerterrein ertussen. Maar een dorpshart kent Doorwerth niet. Een ruim plein ontbreekt, of een mooie brink waarop de bewoners elkaar spontaan tegen het lijf lopen.

Die plek moet er wel komen, vinden actieve bewoners van de groene groeikern op de stuwwal bij Arnhem. "We waren de afgelopen jaren vooral bezig met het tégenhouden van plannen van projectontwikkelaars", zegt Bert Harberink, als gepensioneerd rentmeester ervaren op het gebied van de ruimtelijke ordening. "Die commerciële jongens wilden vooral de overgebleven gaten vullen, zonder dat er een visie op het centrumgebied van het dorp was. We hadden geen vertrouwen meer in de overheid en de frustratie liep op."

Daarom probeerden ze de zaken om te draaien. "Op eigen initiatief en onder begeleiding van de Heidemij hebben we het hele gebied in kaart gebracht en vervolgens onderzocht wat de wensen van de bewoners en gebruikers waren. Op basis daarvan hebben we een bureau in de arm genomen dat met ons een stedenbouwkundig plan heeft ontwikkeld." En dat kan straks kant en klaar naar de gemeenteraad.

Dat hele proces is zo in vijftig woorden verteld, maar kent een verloop van wel drie ingewikkelde jaren van wat tegenwoordig 'burgerplanvorming' heet. En dat gaat inmiddels veel verder dan het herinrichten van het plaatselijke park.

Doorwerth bijvoorbeeld is een ingewikkeld dorp dat zich stormachtig heeft ontwikkeld. De vroegere heerlijkheid met het kasteel als middelpunt groeide in de jaren dertig van de vorige eeuw tot een lommerrijk villadorp. In de jaren zestig was het plan het dorp te laten uitdijen tot een gemeente van 10.000 inwoners die voor 85 procent in hoogbouw zouden wonen. Tot in de jaren zeventig de plannen weer werden bijgesteld en Doorwerth vijfduizend inwoners zou moeten tellen. Maar door die wisselingen in beleid is nu wel een dorp ontstaan van vrijstaande woningen én sociale huur (in flats), van hoge én lage inkomens, waarin het middensegment volledig ontbreekt. Juist vanwege die tweedeling heeft het dorp behoefte aan een centraal punt, waar bewoners niet alleen hun boodschappen doen, maar kinderen naar school gaan, jongeren naar het buurthuis, een bibliotheek de ouderen lokt en mensen elkaar tegenkomen op weg naar de tandarts. "Een gewoon dorp kent een kerk met een paar kroegen eromheen", zegt Harberink. "Iets van dat gevoel zou hier geweldig zijn."

Drie jaar heeft de 'Kerngroep Centrumplan Doorwerth' aan de visie voor het dorp gewerkt, in wisselende samenstelling, want zo'n burgerinitiatief vergt niet alleen veel kwaliteit van de vrijwilligers, maar ook doorzettingsvermogen. "Het bijzondere aan ons project is dat we niet alleen met bewoners, maar ook met commerciële marktpartijen en bijvoorbeeld schoolbesturen hebben overlegd", zegt Fons Egging. "Daarbij moet je als burger wel uitkijken dat je niet de rol van burgemeester en wethouders speelt. Wij hebben de mogelijkheden verkend, de gemeente moet straks de zaken doen."

De scholen in het centrumgebied zijn aan vernieuwing toe. Een projectontwikkelaar had al een toegezegde positie in het gebied, maar zou ter compensatie ook op een andere locatie in hetzelfde centrum kunnen bouwen. "De gezondheidszorg kan op eigen verzoek in ons plan uitbreiden. We hebben ook een mix gemaakt tussen commerciële en publieke functies, zodat het plan ook financieel in orde is. Door ons werk ontstaat er een logische clustering van bebouwing, waardoor er juist ruimte ontstaat voor de brink die we allemaal zo wensen."

Hoewel: over dat 'allemaal' wordt nog getwijfeld. Harberink zit er soms mee dat de actieve bewoners bij hun plannenmakerij wel heel veel dorpsgenoten hebben geraadpleegd, maar dat een grote groep niets van zich heeft laten horen. "Ik heb een goed gevoel over dit plan, maar dat is géén cijfer."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden