De babyboomer eindigt in een tempel

In zuidelijke landen als Italië en Spanje is het heel gewoon. Gestapelde graven, met aan het voeteneind een gedenkplaat, zijn daar de normaalste zaak van de wereld.

Dat kan ook wel wat voor Nederland zijn, dacht begraafplaatsadviseur Cor Smulders uit Boxtel. Want de feiten liegen er niet om: door de vergrijzing neemt het aantal nieuwe graven per jaar zo sterk toe dat het landschap over vijftig jaar zal zijn dichtgeslibd met begraafplaatsen.

Met een eenvoudige rekensom schetst Smulders het probleem van de toekomstige generaties. Door de vergrijzing sterven nu al zo'n 140000 personen per jaar, die als deze allemaal begraven moeten worden, zo'n 700000 vierkante meter grond opeisen. Dat staat gelijk aan 140 voetbalvelden. In het jaar 2050 zullen zelfs jaarlijks 240000 overledenen een plek opeisen. ,,Traditioneel begraven is met deze ontwikkeling niet langer vol te houden'', zegt Smulders van het adviesbureau Genius Loci. ,,We móeten efficiënter omgaan met de ruimte. Nu al zie je dat begraafplaatsen steeds intensiever worden ingericht, maar dat leidt tot emotieloze eenvormigheid. Zo kunnen we niet doorgaan.''

Smulders gaf ontwerper Wilfred Hilbers daarom opdracht om een Nederlandse variant te bedenken op de 'muren' uit het zuiden, en Hilbers kwam snel met een antwoord, uit Mexico welteverstaan. Een moderne variant van de drie verdiepingen tellende Maya-toren uit Palenque moet een oplossing zijn voor het funeraire ruimtegebrek. De hedendaagse piramide, die ook in Nederland Palenque zal heten, heeft trapsgewijze verdiepingen met loopgalerijen waarin rijen met grafkasten zijn aangebracht met drie lades. In elke lade past één kist. Smulders rekent verder: ,,Een traditionele begraafplaats heeft voor 1500 graven een gebied met een oppervlakte van 15000 vierkante meter nodig. De tempel herbergt diezelfde 1500 graven op 4500 vierkante meter, en dan reken ik het omliggende park en de parkeerplaatsen ook mee.'' Dat scheelt dus een slok op een borrel.

Maar de Palenque is volgens Smulders niet alleen een antwoord op het ruimtegebrek. Volgens hem is op de huidige begraafplaatsen langzaam maar zeker een milieuprobleem aan het ontstaan doordat het stijgende grondwater in aanraking komt met lijkvocht. Smulders heeft de Unie van Waterschappen, het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) en het ministerie van vrom gevraagd onderzoek te doen naar de effecten van die verontreiniging, omdat daarover tot nu toe niets bekend is. In Palenque kan die vervuiling in ieder geval niet plaatsvinden: een beluchtingssysteem met filters zorgt voor een lijkvertering waarbij geen vocht vrijkomt.

Tot slot appelleert Palenque, zoals Smulders het uitdrukt, ,,met een hoge architectonische waarde aan de sterk toenemende behoefte om met meer allure te worden begraven of bijgezet''. De tempel moet van binnen 'iets extra's' bieden. Binnenin de piramide is ruimte voor een crematorium, ruime ontvangstzalen en aula's en statige trappartijen, terwijl liften de graven voor minder valide bezoekers toegankelijk moeten maken. Die hoeven in ieder geval niet meer met hun karretje over het grindpad heen.

,,Het interieur van de tempel is luxueuzer en comfortabeler dan de inrichting van een buitenbegraafplaats, toch biedt de piramide een gelijksoortige gelegenheid de overledene te herdenken. Op de voorkant van elke grafruimte kan een gedenksteen worden geplaatst. Omdat deze iets naar achter ligt, ontstaat als het ware een inpandig balkonnetje, voor bloemen, een knuffel of kaarsjes. Het is waar dat boven of beneden de overledene een ander ligt, maar op een begraafplaats is er sprake van een gelijke afstand tot het volgende graf.''

En wat moet dat uiteindelijk gaan kosten, zo'n plek in een grafkelder? Volgens Smulders niets meer dan een plek op een gewone begraafplaats (ongeveer 2000 euro voor tien jaar), terwijl de nabestaanden voor dat geld in Palenque méér krijgen. Hij is op dit moment in onderhandeling met twee steden die wel iets voor zo'n ruimtebesparende tempel voelen. Een van die steden is Almere. Maar is daar in de lege polder juist niet ruimte genoeg voor een mooie ouderwetse begraafplaats?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden