De autoritaire aanpak van Joko Widodo kostte al 60 drugsdealers het leven

Beeld EPA

De Indonesische politie heeft dit jaar al minstens zestig vermeende drugsdealers om het leven gebracht. Dat is drie keer zoveel als in heel 2016, toen het 18 doden betrof. Het lijkt erop dat Indonesië het harde antidrugsbeleid van de nabijgelegen Filippijnen overneemt.

Dat constateert mensenrechtenorganisatie Amnesty International op basis van eigen onderzoek. Het spreekt van een schokkende, mensenrechten schendende escalatie.

Drie weken geleden riep de Indonesische president Joko Widodo de politie op om drugshandelaren 'genadeloos' aan te pakken. Daarbij mag geweld worden gebruikt. Eerder zei hij: “Jaag ze op, sla ze in elkaar”. Widodo volgt daarmee het voorbeeld van zijn Filippijnse ambtgenoot Rodrigo Duterte, die op de dag van zijn aanstellen in juni 2016 de oorlog verklaarde aan drugsdealers en drugsverslaafden. Sindsdien zijn er op de Filipijnen duizenden mensen om het leven gekomen, zonder vooraf enige vorm van proces te hebben gekregen.

Widodo kwam in oktober 2014 aan de macht in Indonesië. De voormalig ingenieur en zakenman had stevige standpunten in zijn verkiezingsprogramma, waaronder zowel het beëindigen van de straffeloosheid (zoals het onbestraft laten van oorlogsmisdaden uit het verleden) als de vrijlating van politieke gevangenen. Bovendien besloot hij aan het begin van zijn termijn de doodstraf in te voeren voor veroordeelde drugsdelinquenten. Widodo’s retoriek van de laatste weken, in combinatie met de berichten over slachtoffers, alarmeerde Amnesty International.

De mensenrechtenorganisatie achtte het noodzakelijk een onderzoek in te stellen. “De trend die we nu zien is dat de Indonesische autoriteiten met deze harde aanpak grip op drugscriminelen willen krijgen”, zegt Yara Boff Tonella namens Amnesty International. “Daarbij mag de politie met toestemming van Widodo geweld gebruiken, zoals schieten. Maar geweld is een breed begrip en daar maken Indonesische autoriteiten nu misbruik van." Dat moet volgens haar nu aan de kaak worden gesteld.

Volgens officiële cijfers telt Indonesië op een inwonertal van 250 miljoen ongeveer 6 miljoen verslaafden, van wie 1,2 miljoen ernstig verslaafden die onmiddellijk hulp behoeven. Drugsproblemen zijn het land dan ook niet vreemd, maar Boff Tonella verdenkt de autoriteiten ervan de problemen aan te dikken. “Politiek gezien is het in Indonesië een van de grote thema’s. Door het drugsprobleem groter te maken dan het in wekelijkheid is, vergoelijken autoriteiten de maatregelen die ze nemen.” Dat vindt Amnesty International zorgwekkend, zegt ze. “De rechten van vermeende drugscriminelen worden met voeten getreden.”

Buitenlandse delinquenten

Opvallend is dat Indonesië de drugsproblemen in het land voornamelijk ophangt aan de buitenlandse delinquenten. Zo was in 2015 een van de eerste ter dood veroordeelden onder Widodo de Nederlandse ecstasyhandelaar Ang Kiem Soei. De zaak kreeg veel aandacht, maar een lobby van de Nederlandse overheid om de executie af te gelasten, mocht niet baten. Boff Tonella: “Er zijn natuurlijk aardig wat buitenlandse drugscriminelen in Indonesië, maar het gros komt gewoon uit eigen land. Het is een afleider van de eigen problemen.”

Dat president Joko Widodo, bijgenaamd ‘Jokowi’, zich lijkt te ontpoppen als een autoritaire leider bemoeilijkt de situatie. Hij trekt zich weinig aan van de internationale kritiek op zijn handelswijze en lijkt veel te leunen op bevriende generaals, die er doorgaans een harde aanpak op na houden. Desondanks houdt Amnesty goede hoop. “Het liefst willen we dat de Indonesische autoriteiten dit zelf gaan onderzoeken. Daarvoor moeten wij de druk op hen verhogen. Gebeurt er niets, dan stappen we naar de internationale gemeenschap. Dit kan zo niet langer.”

Afschaffing doodstraf

In het vorig jaar gesloten wereldwijde akkoord over de aanpak van drugs, wordt aangedrongen op een meer 'gebalanceerde' bestrijding van drugscriminaliteit. Drugsgebruikers zouden volgens de Verenigde Naties niet alleen maar achter de tralies moeten worden gezet, maar dienen ook hulp te ontvangen in de vorm van bijvoorbeeld medicijnen. 

Het doel was om in dit akkoord ook de afschaffing van de doodstraf voor drugsdelinquenten te verwerken, aangezien een groot deel van de VN-leden dit een schending van de mensenrechten vindt. Dat is vooralsnog niet gelukt. China, waar de doodstraf nog geldt, discussieert hier al over. Maar Iran, Jemen, Indonesië en Singapore zijn nog niet zover.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden