De as van mijn vader

Als de overledene geen duidelijke wensen had, wat doe je dan met zijn as? Verwerken in een sieraad? Verstrooien boven zee? En laat je dat dan doen, of doe je het zelf?

TEKST HARRIËT SALM ILLUSTRATIES GEMMA PAWELS

Af en toe knaagde mijn geweten: waar zou die asbus staan? In een kelder?

Twee jaar geleden zakte mijn vader, 88 jaar oud, op een donderdagavond tijdens het bridgen in elkaar. Hij had net gewonnen, vertelde een aangedaan lid van de bridgeclub later. Nadat hij was gereanimeerd en afgevoerd in de ambulance, hadden ze de punten nog nageteld. Hij werd niet meer wakker uit zijn coma. Op zondag, nadat mijn naar Amerika geëmigreerde oudere broer was ingevlogen, zette de arts de beademing uit, trok de kleur weg uit dat lieve, vertrouwde gezicht, en werd mijn vader formeel dood verklaard.

"Wat is de bestemming van de as?", luidde de vraag van het crematorium, een krappe week na afloop van de ceremonie. Die vraag overviel ons. Mijn vader had geen wensen geuit, noch ergens iets opgeschreven. We wisten het niet.

Mijn moeder verkeerde de eerste weken en maanden in een shock over het toch zo plotselinge vertrek van de man met wie zij het jaar erop de zestigste huwelijksdag had willen vieren. Zo erg dat ze soms opbelde: weet jij waar papa is? Dat hoort bij het rouwproces, zeiden artsen die er kijk op hebben. Haar verstand wil er nog niet aan dat hij er niet meer is.

We besloten, nog zo vol van het gemis, een besluit over de asbestemming voorlopig te laten rusten en lieten de bus achter op het crematorium.

Mijn vader was een man van het hier en nu. Hij was zeer gehecht aan het leven en praatte liever niet over de eindigheid ervan. Toch was zijn dood geen verrassing. De zomer ervoor was hij al twee keer omgevallen doordat het hart haperde.

Hoewel hij dagelijks een fikse dosis pillen slikte en op een wankele basis leefde, bleven zijn geest en zijn levenslust ongebroken. Toen een arts niet zo lang voor zijn dood aan hem vroeg of hij, in geval van nood, gereanimeerd wilde worden, antwoordde hij met vaste stem: dat moesten we maar doen, ja, dat lijkt me wel.

Af en toe, in de maanden na de crematie, knaagde mijn geweten: waar zou die asbus staan? Toch niet ergens in een donkere kelder? Ik verdrong de gedachte - druk met werk, gezin, de verhuizing van mijn moeder naar een aanleunwoning, het leegruimen van het huis.

Na een jaar schrokken we op van een nieuwe brief van het crematorium: of we al wisten wat we wilden met de as. Er was een rekening aan gekoppeld: bewaargeld.

Het huis van mijn ouders was inmiddels verkocht, de zaken geregeld, mijn moeder begon voorzichtig te wennen aan haar nieuwe flatje. Als we over de as begonnen, raakte ze geëmotioneerd en zei dan met een klein stemmetje: doen jullie maar, ik pas mij aan. Ook mijn broer, allang weer terug bij zijn gezin in Californië, liet het aan ons.

Ik ging op internet op zoek naar mogelijkheden. De as kon worden verstrooid op een strooiweide, of boven zee - dat regelde desgewenst het crematorium. Het idee mijn vader zo letterlijk uit handen te geven, vond ik geen optie.

Verstrooien kon ook terwijl je erbij was, maar zo'n treurig strooiveldje, nee. De as kon worden verwerkt in een sieraad. Dat vond ik, eerlijk gezegd, een nogal griezelig idee; om rond te lopen met de as van mijn vader opgespeld.

Er zijn nog veel meer mogelijkheden. Zo kan je bijvoorbeeld de as in een grote heliumballon doen. Die laat je opstijgen en ergens hoog in de lucht knapt-ie en dan verspreidt de as zich. De foto's erbij toonden een vreemd beeld van bijna dansende familieleden rond een grote witte ballon op het punt van opstijgen. Nu net in het nieuws was dat vogels soms stikken in plastic ballonresten die steeds vaker in de natuur te vinden zijn, vonden we dat ook geen vriendelijke bestemming. En ook de urn thuis bewaren of bijzetten in zo'n galerij op een begraafplaats, sprak geen van ons aan.

Mijn zus kwam met de oplossing: we moeten het zelf doen. Waarom niet op een plek waar hij graag kwam, in de duinen bijvoorbeeld? We bespraken het met mijn moeder, en zij aarzelde: wordt dat niet een erg amateuristisch, knullige aangelegenheid? Is dat niet papa-onwaardig? Omdat ze zelf ook geen alternatief had, stemde ze toch in.

We prikten een datum, die vanwege slecht weer nog een keer werd verschoven. Want met mijn broze moeder en haar rollator in sneeuw en kou door de duinen ploegen, leek ons onverstandig.

Er kwam een weekeinde waarvoor beter weer was voorspeld. Het moest gebeuren op een vroege zaterdagochtend, besloten we, om zo min mogelijk wandelaars of fietsers te hinderen met onze toch wat vreemde ceremonie. Mijn man en ik togen een week voor de datum de duinen in en vonden een plek die wel geschikt leek. In de buurt van een oude verweerde picknicktafel: die kon dienen als herkenningspunt.

Op vrijdag reisde ik af naar het crematorium en haalde de asbus op. Het was een langwerpige, vrij zware koker, in een bijpassende papieren tas. Hoewel ik het van tevoren geen fijne gedachte vond om met de as van mijn vader op sjouw te gaan, overviel mij een merkwaardig serene rust. Met de bus tussen de benen geklemd, reden we naar huis. We plantten hem eerst wat bruusk onder de kapstok in de hal van onze bovenwoning, maar mijn echtgenoot zei al snel, terecht: "Dat kan niet zo. Haal je vader naar boven."

Hij kreeg een mooie plek, midden in de woonkamer. Er kwamen kaarsjes omheen. En onze uitwonende, studerende dochter arriveerde. Het werd een mooie avond vol herinneringen. Hij was haar oppas geweest toen ze nog op de basisschool zat. Op de crematie had ze daarover verteld.

Ze begon met de woorden: "Mijn opa en ik deelden een geheim. Ik mocht het vooral niet aan mijn moeder vertellen." Mijn aandacht had ze gevangen. Het ging erom dat hij haar voorin liet meerijden in de auto, zonder riem. Als ze naar Schiphol gingen, om vliegtuigen te spotten. Een klein kind niet alleen uit het stoeltje halen, maar ook nog voorin zetten: ja, dat was typisch opa. Hij wist dat ik razend was geworden, als ik het geweten had. Maar het is goed gegaan en mijn dochter hield des te meer van haar eigenzinnige opa.

We zochten op internet naar een tekst om de volgende ochtend voor te lezen. Een herhaling van de crematie moest het niet worden, daar buiten in het zand. Aan de keukentafel lazen we bekende bijbelteksten. U weet wel, Prediker: "En dat het stof wederom tot aarde keert, als het geweest is; en de geest weder tot God keert, Die hem gegeven heeft." Nee, toch een iets te groot cliché voor de gelegenheid.

De keus viel op een door mijn zwager gevonden gedicht van Vasalis, omdat mijn vader daarvan had gehouden.

Daar stonden we de volgende ochtend, in een onwennig mini-kringetje rond de uitgepakte strooibus die we op het gele zand hadden gezet. Het was nog mistig en het waaide stevig. Mijn zus met haar man en twee pubers, mijn man en ik met onze dochter, mijn moeder.

Mijn zus vroeg of iemand nog wat wilde zeggen. Tot mijn verrassing nam mijn moeder het woord. Op de crematie was ze daartoe niet in staat geweest, maar op deze plek vond ze de moed. Ze zei dankbaar te zijn dat ze ons, haar kinderen en kleinkinderen, nog had. En dat ze hem nog elke dag zo vreselijk miste.

Mijn zus, dochter, neef en ik beklommen enkele duinen en vonden een plek waar we dan eindelijk, twee jaar na zijn overlijden, de laatste resten van mijn vader op de grond strooiden. Zo lieten we hem achter. Maar niet voor altijd, want op weg naar de strandtent - met open haard, koffie en warme chocola - kondigde mijn moeder aan: doe mij hier straks ook maar.

Bij die picknicktafel de duinheuvel over, met even verderop de kleine konijnenholletjes, en op de achtergrond die altijd maar ruisende zee.

Zelf de as verstrooien, mag dat?
Je mag as verstrooien in bijvoorbeeld de achtertuin van je eigen huis. Wettelijk is bepaald dat er toestemming nodig is van de eigenaar van de grond. Ben je dat zelf, dan is er dus geen probleem.

Bezit je de grond waar je op wilt verstrooien niet, dan moet je op zoek naar de regels van de eigenaar, vaak de gemeente. In de Algemene Plaatselijke Verordening (APV) is meestal beschreven waar verstrooiing wel of niet is toegestaan. In het duingebied dat in dit verhaal wordt genoemd, is het toegestaan. Een telefoontje aan de gemeente geeft duidelijkheid. Overtreed je de lokale afspraken, dan riskeer je een boete.

Wanneer je de as graag wilt verstrooien in een bos, dan kun je bijvoorbeeld naar de Stichting Natuurlijk Herdenken. Deze stichting is in 2010 in het leven geroepen door Staatsbosbeheer omdat steeds meer nabestaanden met het verzoek kwamen om as te verstrooien in een van hun natuurgebieden. De stichting wijst plaatsen aan waar het mag.

Reageren?

Wat heeft u gedaan met de as van uw dierbare? Was dat een voor de hand liggende beslissing of moest u er ook flink over nadenken? Schrijf (in maximaal 150 woorden) naar tijdpost@trouw.nl

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden