De artsenbezoeker als sandwichman

Artsenbezoekers, die voor de farmaceutische industrie dokterspraktijken afreizen met informatie over geneesmiddelen, zijn in opspraak. Ze zwijgen vaak over bijwerkingen van nieuwe medicijnen, bleek uit een peiling. De branche van 1200 geregistreerde geneesmiddelverkopers worstelt met het imago. Strenger toezicht zou helpen, zegt een opleider van artsenbezoekers.

De artsenbezoeker als sandwichman

Chris Kerkhof kent het wereldje van de verleidingen en verlokkingen. De relatie tussen arts en industrie is al jaren onderwerp van discussie. De farmaceutische industrie probeert artsen in te palmen met cadeau's, snoepreizen en theaterbezoeken. En de artsenbezoeker wordt gezien als de spil in het spel tussen fabrikant en voorschrijver.

Het is niet alleen de artsenbezoeker die de dokter paait, artsen zelf zoeken soms ook naar kansen om munt te slaan uit een relatie met de geneesmiddelenindustrie, weet voormalig artsenbezoeker Kerkhof uit eigen ondervinding.

Bij een onderzoek dat het ministerie van volksgezondheid twee jaar terug uitvoerde naar de marketingpraktijken van de industrie, onthulde een manager van een farmaceutisch bedrijf dat één op de vijf artsen maar wat graag ingaat op aangeboden giften. Geregeld vragen de dokters zélf om gunsten.

In het VWS-onderzoek wordt het voorbeeld genoemd van een specialist die een geneesmiddel slechts wilde opnemen op een lijst van middelen die in een ziekenhuis worden verstrekt, nadat er een fors bedrag was gestort op zijn Zwitserse bankrekening. Voor de industrie is registratie van een geneesmiddel in het zogenaamde ziekenhuisformularium van groot belang, want als een specialist eenmaal een medicijn voorschrijft dan volgt ook de huisarts wel.

Kerkhof vindt dat farmaceutische bedrijven én artsenbezoekers zich ver moeten houden van omkooppraktijken. ,,Het is ook onnodig. Als je van meet af aan laat merken dat je niet voor malversaties open staat, zul je misschien een deal mislopen. Dat is dan jammer.'' Hij heeft zich in Zeewolde gespecialiseerd in het opleiden van artsenbezoekers. Kerkhofs bedrijf Exencia leidt op voor de certificaten die een artsenbezoeker het recht geven zich in een officieel register in te schrijven. FarmEduca, een toezichtorgaan van de bedrijfstak, ziet toe op de kwaliteit van de opleidingen. Het werd ooit door de farmaceutische sector opgericht om een wettelijke regeling te voorkomen. Maar het zelfreguleringsorgaan doet weinig aan handhaving van de kwaliteit van het beroep van artsenbezoeker, zegt Kerkhof. ,,En dat is betreurenswaardig.'' Excessen leiden daardoor niet tot maatregelen.

Eind vorige maand publiceerde het artsenblad Medisch Contact het resultaat van een verkennend onderzoek van het Nederland instituut voor verantwoord medicijngebruik (DGV) naar de kwaliteit van artsenbezoekers. Het resultaat was droevig. Bijwerkingen van nieuwe geneesmiddelen werden in 20 van de 32 gevallen niet aan de huisarts gemeld. Daarbij ging het om bijwerkingen die naar het oordeel van de artsen wel degelijk van belang waren. In 29 van de 35 gevallen werden contra-indicaties - omstandigheden waarin een middel niet mag worden voorgeschreven, zoals overgevoeligheid -niet aan de dokter gemeld.

De publicatie in het doktersblad leidde tot een fikse ruzie tussen de koepelorganisatie van de farmaceutische industrie Nefarma en DGV. Nefarma besloot de samenwerking met het geneesmiddeleninstituut op te schorten, omdat het onderzoek niet zou deugen. De vraagstelling was suggestief en de onderzoeksgroep was veel te klein, aldus Nefarma. DGV reageerde prompt: 'Nefarma bezondigt zich aan de wetmatigheid: bevallen de uitkomsten niet, val dan de methologie aan.'

FarmEduca liet daags na publicatie in Medisch Contact weten dat zwijgen over bijwerkingen in strijd is met het belang van objectieve informatievoorziening, maar erkende dat er nog nooit een certificaat van een artsenbezoeker was ingetrokken. ,,Een organisatie die toezicht moet houden en geen middelen heeft tot handhaving is minder dan een papieren tijger'', zegt Kerkhof. ,,Er zijn geen sanctiemogelijkheden. Het register van de gecertificeerde artsenbezoekers is zelfs niet openbaar. De organisatie is bepaald niet transparant.''

Chris Kerkhof gelooft niet dat artsenbezoekers uit boze opzet bijwerkingen verzwijgen. ,,Ik weet hoe het gaat. In de tien of twintig minuten die je van een arts hebt gekregen, moet je je hele verhaal kwijt. De informatie wordt al gefilterd omdat alles in een kort tijdsbestek moet. Sommige artsenbezoekers zullen zich ook laten leiden door de arts. Als hij niet vraagt naar bijwerkingen, hoef je ze ook niet te melden. Als artsenbezoekers opzettelijk informatie achterhouden, vallen ze vroeg of laat door de mand. Dat weten ze zelf ook wel.''

Toch vindt Kerkhof dat er nog heel wat kan verbeteren in de opleiding en begeleiding van artsenbezoekers. ,,Bij een recent onderzoek kreeg de artsenbezoeker van de ontvangende artsen een zeven plus. Daar was Nefarma heel tevreden over. Ik zou me schamen. Het had een acht of een negen moeten zijn. Bij opleidingen moet veel meer aandacht worden gegeven aan integriteit: de verstrekte informatie aan de arts moeten eerlijk, open en controleerbaar zijn.''

In april organiseerde Kerkhof een symposium over de toekomst van de artsenbezoeker. De 160 bezoekers, voornamelijk werkzaam in de farmaceutische sector, namen deel aan een uitgebreide meningspeiling over het vak. De uitkomst van dat onderzoek is onlangs bekend geworden.

Daaruit blijkt dat de artsenbezoekers en hun directe chefs ongelukkig zijn met de slechte roep van het vak. Voor een derde van de congresbezoekers heeft de naam artsenbezoeker een negatieve klank. Om te beginnen zien de meesten de naam liever veranderd in rayonmanager.

Niet dat dat helpt, er moet meer veranderen. Er is een groot verloop. Bijna de helft van de artsenbezoekers verlaat het beroep na minder dan drie jaar. Door strengere reclameregels voor geneesmiddelen is het beroep de afgelopen jaren niet makkelijker geworden. Opvallend was dat artsenbezoekers liever op het spreekuur komen bij artsen die niet zoveel weten van geneesmiddelen, dan bij kritische artsen die een goede opleiding hebben gehad op het gebied van farmacotherapie. ,,Merkwaardig'', vindt Kerkhof.

Nog maar 40 procent van de artsen ontvangt artsenbezoekers. Voor een deel heeft de industrie dit aan zichzelf te wijten, zegt Kerkhof. ,,De industrie zocht voortdurend de grenzen op. Fabrikanten misdroegen zich soms ook. Er is soms onjuiste informatie verstrekt. Wat dat betreft is er inmiddels veel veranderd. Maar nog steeds vind ik dat de artsenbezoeker te veel een soort veredelde sandwichman is, een reclamemaker. Eerlijk gezegd hoop ik dat de overheid het toezicht op de kwaliteit van de opleidingen tot artsenbezoeker overneemt en sancties instelt bij laakbaar gedrag. Op termijn is dat beter voor de industrie en voor artsen.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden