De artiest als de ideale stemmentrekker

Het is een Franse traditie: artiesten en intellectuelen die kleur bekennen in verkiezingstijd. Maar het avontuur loopt niet altijd goed af voor betrokkenen.

Brigitte Bardot zet zich niet alleen in voor dieren, maar ook voor Marine Le Pen. Toen Le Pen onlangs de vijfhonderd steunbetuigingen - een voorwaarde om mee te doen aan de presidentsverkiezingen - niet dreigde te halen, schreef ze een boze brief naar alle burgemeesters. In de brief beklaagde B.B. zich over notabelen die bang zijn om een vrouw te steunen die, schreef ze, moedig is, voor dieren opkomt en Frankrijk weer de 'juiste plaats in de wereld' terug kan geven.

Bardot ontmoette Jean-Marie Le Pen al lang geleden en trouwde met een vriend van de oprichter van het Front, de zakenman Bernard d'Ormale. B.B. heeft zich vanaf haar huwelijk in 1996, rechters en anti-racismeorganisaties trotserend, herhaaldelijk gekeerd tegen de 'islamitische invasie'. En dan vooral het in haar ogen ernstigste gevolg daarvan, de onverdoofde religieuze slacht. Vooral het feit dat die in veel Franse abattoirs tot norm is verheven, vanwege de kosten, is haar een gruwel.

Niet lang na B.B.'s oproep aan de burgemeesters verscheen het bericht op de site van het Front National dat Bardot (78) opriep om op Le Pen te stemmen. Maar nog dezelfde avond werd dit herroepen. Waarschijnlijk op last van de Fondation Brigitte Bardot, de invloedrijke dieren-ngo van Bardot in Parijs. Veel medewerkers daar, eerder links en groen georiënteerd, lopen weg met B.B., maar hebben moeite met haar nationalistische engagement. Bovendien is het ook altijd maar de vraag hoe geldschieters over een al te innige band met een omstreden politica denken.

Bardot, die haar huis aan zee bij St.Tropez toch al nauwelijks meer verlaat, zullen we dus niet zien op de eerste rij bij een meeting van Le Pen. Bij Le Pen vertoont zich trouwens geen enkele artiest of beroemdheid. De twee belangrijkste kandidaten kunnen daarentegen rekenen op een flink aantal prominenten.

François Hollande, favoriet in de peilingen, beschikt over de grootste verzameling. Oud-tennisser en zanger Yannick Noah hoort daarbij, de zanger Benjamin Biolay, schrijfster Mazarine Pingeot (de dochter van François Mitterrand) acteur Michel Piccoli en ook levende legenden als Jeanne Moreau en Juliette Gréco. Een vangst waar zijn campagneteam erg blij mee was, is Denis Polyadès. Een acteur die, jawel, Sarkozy speelt in de film 'La Conquête', over de campagne van 2007. Polyadès verschijnt aan het begin van bijeenkomsten van Hollande op grote schermen in de zaal om zijn keuze toe te lichten. En elke keer gaat er een gejuich op.

Sarkozy kan rekenen op ruwweg dezelfde coryfeeën als vijf jaar geleden. De acteur Christian Clavier (onvergetelijk in de rol van de gluiperige Waterloo-veteraan Tenardier in de film 'Les Misérables'), de bejaarde rocker Johnny Hallyday, de zangeres Mireille Mathieu. En niet te vergeten de zanger Enrico Macias, een icoon van de pieds noirs, de Fransen die Algerije moesten verlaten toen dat land in 1962 onafhankelijk werd. Sarkozy kan aan dit gezelschap wel een grote nieuwe aanwinst toevoegen: Gérard Depardieu.

De lijstjes zijn een statement. Sarkozy's artiesten zijn volkser en passen bij zijn strategie van een president van het volk, tegen de elites. Hallyday treedt op in het Stade de France (80.000 plaatsen), een omgeving die ver afstaat van bijvoorbeeld de dandyachtige Biolay.

Ook de playlists van beide rivalen, de muziek die hun campagne moet ondersteunen, zijn gecamoufleerde marketinginstrumenten. Op die van Sarkozy staat, naast klassiekers van Charles Aznavour en Georges Brassens, maar één recente titel. De keus van Hollande is avontuurlijker. Zonder elitair te worden, want Hollande presenteert zich tenslotte niet voor niets als een 'normale president'.

Als het goed is, hebben bekende Fransen en politici allebei iets aan de tijdelijke verbintenis. Maar het werkt niet altijd. De filosoof Michel Onfray sprak zich eerst uit voor Jean-Luc Mélenchon, de Franse Emile Roemer die in de peilingen inmiddels de derde plaats bezet. Tot hij erachter kwam dat Mélenchon Fidel Castro geen dictator wil noemen en ook gecharmeerd is van Hugo Chávez.

Rapper Doc Gynéco werd van verraad beschuldigd toen hij in 2007 de kant van Sarkozy koos. Sarkozy had immers rappers met opruiende teksten tegen de politie laten vervolgen. Het publiek van Doc begreep het ook niet. Omgekeerd had Sarkozy er ook last van toen Doc stoned achter het stuur werd aangetroffen. Hallyday, die zich tijdens de campagne om fiscale redenen in het Zwitserse Gstaad vestigde, bleek ook iemand om je niet te veel mee te vertonen.

Hollande maakt nu ongeveer hetzelfde mee met Yannick Noah. Toen hij in januari een veelbesproken aanval op de financiële sector en rijkaards lanceerde, was de zaal opgewarmd met een ode aan veelkleurigheid en solidariteit door Noah. Dezelfde Noah die verwikkeld is in een langdurig conflict met de fiscus, over de tijd dat hij niet in Frankrijk woonde maar er wel zijn geld verdiende. En Michel Piccoli, die Sarkozy in een korte toespraak met de Spaanse dictator Franco vergeleek, speelde achteraf gezien ook eerder de tegenstander in de kaart.

Het optreden van Depardieu, voor 50.000 supporters van Sarkozy, was ook geen groot succes. "Ik hoor alleen maar slechte dingen over een man die alleen maar goed doet", zei Gégé, zoals intimi hem noemen. Die bijdrage was natuurlijk welkom, maar tegelijk werd zorgelijk gekeken naar het gewicht van de wereldster die kortademig is en zou worstelen met alcohol en drugs.

Daarna moest Sarkozy ontkennen dat hij Depardieu had geholpen met een zakelijk probleem in het buitenland, zoals het satirische weekblad Le Canard Enchaîné meldde. "Als ik hem bel, belt hij binnen een kwartier terug", zo werd de acteur - die in zijn volgende film Dominique Strauss-Kahn zal spelen - geciteerd.

Toch is het goed voor Sarkozy om Depardieu erbij te hebben, denkt de oud-journalist en communicatie- adviseur Jean-Luc Mano. "Kiezers laten hun stem er niet van afhangen, maar het is voor een president wel van belang dat hij toont dat hij een band heeft met de wereld van kunst en cultuur. En Depardieu is hoe dan ook een van de grootste namen die we hebben."

Goede contacten in het artistieke milieu worden volgens Mano in Frankrijk hoger aangeslagen dan die in het bedrijfsleven of de sport. "Dat is typisch Frans. Sarkozy, die de eerste president is die niet als intellectueel is gevormd, hij had een serieuze handicap, men ging hem culturele armoede verwijten." Vandaar dat hij sinds zijn huwelijk met Carla Bruni, die gold als een linkse artieste, duidelijk maakt dat hij op dit gebied een en ander aan het inhalen is. Samen, zo zei hij, kijken ze 's avonds vaak naar klassieke avant-garde films.

Links domineert nog altijd erg in het culturele milieu, constateert Mano. "Dat is internationaal, zo is het bijvoorbeeld ook in de Verenigde Staten. Als je er ruwweg van uitgaat dat rechts staat voor orde, dan is het artistieke milieu een wereld waar dat begrip problematisch is. Veertig, vijftig jaar geleden was het ook echt moeilijk om links te zijn voor een artiest, je riskeerde dat je muziek niet werd gedraaid. Dat was het geval bij een communist als Jean Ferrat (de zanger van onder andere 'La Montagne', 'Het dorp' van Wim Sonneveld, red.) en de anarchist Léo Ferré."

Rond 1980 was 80 procent van de artiestenwereld links. "Dat lag ook aan ex-president Mitterrand, die veel interesse voor literatuur en kunst had. Na 1995, toen er na veertien jaar Mitterrand behoefte was aan iets nieuws, is er wel iets veranderd. Maar een meerderheid bleef zich altijd tot het progressieve kamp rekenen. Jacques Chirac moest het altijd hebben van een kleine groep artiesten die altijd erg populair zijn geweest: Alain Delon, Michel Sardou, de actrice Line Renaud en Johnny Hallyday. Sarkozy slaagde er als eerste in mensen van kleur te laten veranderen."

Voor de media is het volgens Mano nog steeds vanzelfsprekend dat een kunstenaar niet conservatief of liberaal is, een 'overstap' wordt gevoeld als verraad. Het overkwam Bruni. Haar eerste cd's waren een groot succes, ze werd bewierookt door het linkse dagblad Libération, voerde actie tegen een plan om gezinsherenigers te onderwerpen aan een DNA-test. Haar derde album, dat na haar huwelijk met de president verscheen, deugde opeens van geen kant.

De vraag is of het helpt, of kandidaten kiezers kunnen verleiden met grote namen. Alles wordt dezer dagen gepeild en ook aan deze kwestie is gedacht. 69 procent van de ondervraagden laat het koud wat de politieke voorkeur is van hun bekende landgenoten, blijkt uit een onderzoek van Harris Interactive. 71 procent denkt dat het verkeerd uitpakt voor de artiest. En 1 procent ten slotte zegt dat het van invloed is op hun keus.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden