De arar zal weer groeien in Melilla

In de door handel en oorlog aangetaste natuur in de Spaanse enclave Melilla probeert een clubje ecologen het unieke mediterrane ecosysteem op te peppen.

De pas geplante ararboompjes staan nog wat eenzaam op de rotsachtige bodem vlakbij de Marokkaanse grens. "Ze zijn net vorige week de grond in gegaan. Ik denk dat ze het redden", oordeelt Manolo Tapia tevreden op een inspectieronde langs de jonge aanplant. Aan het begin van het nieuwe jaar plant Guelaya, de groene beweging van Melilla, traditiegetrouw nieuwe bomen. Guelaya is de historische naam voor de regio waartoe het kleine stukje Europa in Noord-Afrika geografisch behoort. Het is een heuvelachtig gebied dat onder meer de puntige Gurugú-berg en de Kaap van de Drie Vorken omvat.

Tapia is voorzitter van de 140 ecologistas van Guelaya. Hun ideaal is de terugkeer van het ongerepte en zeer diverse ecosysteem van voordat de mens er ingreep. Het liefst zouden ze de klok terugzetten. Wat betreft de natuur dan, het milieubewustzijn in de lokale politiek van Melilla (80.000 inwoners) mag wel wat vooruitstrevender. "We moeten ze een beetje stimuleren", zegt Tapia.

Historisch gezien is Melilla een conflictgebied en dat heeft veel invloed gehad op de natuur. De van oudsher Fenicische handelspost onderging tal van veroveringsoorlogen voordat generaal Franco hem in de vorige eeuw voorgoed bij Spanje inlijfde. Een kanonskogel afgevuurd vanuit een kasteel markeerde uiteindelijk de grens, hoewel Marokko de inlijving van het gebied tot op de dag van vandaag betwist.

De houtkap voor de bouw van schepen en oorlogstuig veranderde het landschap van de Spaanse enclave ingrijpend. De grond werd door veeteelt, vooral kuddes schapen, verder kaal gegeten. Wind en regen deden de rest. Op schilderijen van de Rif-oorlog is al te zien hoe kaal het hier is", vertelt Manolo Tapia. De leegte heeft volgens hem niets te maken met het oprukken van de woestijn. "Dat fenomeen speelt zich pakweg 300 kilometer landinwaarts af."

Melilla en omgeving was een paar eeuwen geleden bebost: vooral met arar, olijfbomen, de mastiekboom en de hulsteik. Maar de natuur heeft grotendeels plaatsgemaakt voor niet-oorspronkelijke soorten. Veel inheemse planten zijn alleen nog te vinden in de kweektuinen van de milieugroepering. Grote delen van het gebied zijn überhaupt niet meer begroeid.

Het gaat de ecologistas niet alleen om herplant van bomen. Ze missen ook de dwergpalmen en de gele bloemen van de Helianthemum caput-felis, in Spanje bekend als 'de koning van de kust'. "De hele samenhang van flora en fauna moet hersteld worden, zegt Tapia. "De balans is zoek. Dit gebied kende ooit een grotere biodiversiteit dan waar ook in Europa."

Tapia klautert langs de boompjes de heuvel op en steekt een sigaret aan. Hij lacht. Niet alles wat hij doet is verantwoord. Hij verdient de kost als automonteur. Spaanse 'groenen' zijn toch al anders dan andere Europeanen, denkt hij. Spanje kent geen cultuur van milieubewustzijn. "Laatst was hier een Duitser op bezoek. Die rende achter een plastic zakje aan dat iemand had weggegooid. Dat zou bij mij niet opkomen!" Wel was het voor hem vanzelfsprekend om zich in de jaren zeventig als een van de eersten aan te sluiten bij de milieubeweging. "Als kind werd ik al geraakt als iemand op een plantje ging staan."

In Melilla krijgen de ecologen steeds meer voor elkaar. Afgezien van de 500 boompjes die ze zelf planten, gaan er dit jaar ook nog eens 4000 planten en bomen uit eigen kweek naar de lokale overheid. Eerder al plantte die groen aan als compensatie voor een infrastructureel project. Onder druk van de actiegroep. "Wij nemen de overheid ook werk uit handen", denkt Tapia. "Zij krijgen steeds vaker te maken met strenge Europese regelgeving."

Vanaf de top zijn de ontboste stukken van Melilla goed te zien, maar op andere plekken is het juist erg groen. Tapia hoort het vaker. "Men denkt dat het goed is als er maar bomen of planten staan. Maar bijna alles wat je ziet, hoort niet bij het oorspronkelijke ecosysteem. Kijk, dat zijn dadelpalmen, die horen hier niet, en zelfs een agave uit Mexico!" Niet ver van de door Guelaya geplante arar-boompjes prijken naaldbomen. "Dat wordt dan weer zo bureaucratisch aangepakt", schimpt Tapia. Had het aan hem gelegen dan waren er verschillende soorten door elkaar geplaatst.

Guelaya hoopt haar kennis over te dragen. Jongeren doen volgens de voorzitter graag mee aan de plantsessies. Ook zijn geregeld excursies naar buurland Marokko, waar de oorspronkelijke natuur nog wel intact is. "Maar er zijn hier nog hele generaties die niets weten over de oorspronkelijke natuur."

Trots toont hij nog een veldje dat al jaren geleden is beplant. Het ziet er nog niet echt bossig uit. "Het kan wel tien jaar duren voordat de arar manshoog is, maar je ziet nu al de eerste vogels terugkomen. En hier een zwarte weduwe. Geweldig!" Natuurherstel is een kwestie van de lange adem, weet Tapia. "Maar er komt een moment dat het broze ecosysteem zaden produceert en verspreidt, en zo zijn eigen voortbestaan garandeert. Dan gaan wij met pensioen."

Ecoloog Manolo Tapia: 'Bijna alles wat je hier ziet, hoort niet bij het oorspronkelijke ecosysteem.'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden