Opinie

De Arabische lente zal oogsten, net als Martin Luther Kings beweging

Het besmeurde beeld van de verdreven Egyptische leider Hosni Mubarak (links), de Nobelprijswinnaar Ahmed Zewail (midden) en het ongeschonden gelaat van de voorganger van Mubarak, Anwar Sadat.Beeld AP

De overgang naar democratie gaat niet zo maar, vindt Judit Neurink. Daarom is ze pessimistisch over de Arabische lente. Nu lijkt me het eerste gedeelte van haar conclusie nogal een open deur. Tenslotte heeft onze democratie zich in enkele honderden jaren moeten ontwikkelen, zoals Neurink zelf ook al stelt. Geen reden bovendien om de veelbelovende Arabische lente niet haar poëtische naam te gunnen.

Net als Neurink heb ik lang in het Midden-Oosten gewerkt. En of ik nu in Jordanië, Egypte, Marokko of Palestina kwam, overal zeiden de Arabieren in de jaren voor de Jasmijnrevolutie hetzelfde: 'We voelen ons vernederd, we zijn geen mensen in de ogen van onze leiders en geen gelijken in de ogen van het westen.' Maar niemand, noch het westen, noch de leiders, noch het volk zelf, kon of wilde daarin verandering brengen. Angst regeerde bij de bevolking, machtswellust bij de leiders, economische en strategische overwegingen bij het westen.

De spontane volksopstanden maakte een drastisch einde aan die stagnatie. In het afgelopen jaar heb ik het velen in allerlei toonaarden horen zeggen: 'Ik ben er nu weer trots op dat ik Arabier ben!'

Die drang naar het opheffen van die vernedering, economisch en politiek, en geen andere, zorgden voor het einde van de regimes in Tunesië, Egypte, Libië, Jemen en veranderingen in de regeringen van Marokko, Jordanië en zelfs van Saoedi-Arabië. Een aardverschuiving in de Arabische politiek van de laatste zestig jaar, me dunkt. En bovendien een einde aan de koloniale periode waarin het westen nog grote zeggenschap had in de landen rondom het Middellandse Zeegebied door steun aan de plaatselijke heersers.

Neurink toont zich vooral teleurgesteld door de ontwikkelingen in het land waar ze woont, Irak. Gewelddadigheden zijn er aan de orde van de dag, voor kritische geluiden en democratie is geen ruimte, sektarisme en machtspolitiek zijn er aan de orde van de dag, schrijft ze en dat extrapoleert ze naar Egypte, Tunesië, Jemen, Libië en Syrië. Zeker, ik wil de misstanden daar niet bagatelliseren. Maar allereerst vind ik niet dat Irak in het rijtje thuis hoort van Arabische lentelanden. Het bewind van Saddam is gewelddadig ten val gebracht door buitenlandse inmenging, terwijl de leiders van Tunesië, Egypte, Libië en Jemen verdreven of gedood zijn door de eigen bevolking. Dat is niet alleen een belangrijk verschil, maar ook een essentiële voorbode voor politieke verbetering, omdat het de inwoners van die landen voor het eerst in decennia zelfvertrouwen en hoop geeft.

Dat de lente niet meteen vrucht afwerpt in de zin van een democratie is begrijpelijk. Hoe lang duurde het voordat de Franse revolutie uitkristalliseerde in een democratie? Zaten daar niet vele bloedige zomers van guillotineringen tussen? De Arabische lente moet nog in een herfst met rijke oogst overgaan. Gun de Arabieren hun seizoen. Ook als er ernstige fouten worden gemaakt. Want de winst van de lente is het herwonnen zelfbewustzijn, het wegvallen van angst, dat nog veel belangrijker is dan het doen wankelen van de dictatoriale leiders. De Arabische lente doet mij het meeste denken aan de Amerikaanse burgerrechtenbeweging van Martin Luther King. Ook al kwam King zelf om door geweld, zijn beweging voor rechtvaardigheid inspireerde velen en bracht uiteindelijk waar miljoenen voor op de been gingen: vrijheid en gelijke rechten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden