De apartheid van Pakistan

De Pakistaanse christen Watson Gill neemt het op voor zijn 2,5 miljoen geloofsgenoten in Pakistan. 'Veel moslims vinden christenen onrein.'

De Nederlandse kerken openen hun armen wijd voor de islam", zegt Watson Gill. "Maar ze zouden eerst eens de belangen van christenen in de moslimwereld voorop moeten stellen. Pas dan krijg je misschien een echte dialoog met de moslims."

Gill is een Pakistaanse christen. Hij laat beelden zien die de christelijke tv-zender Glory tv heeft opgenomen van een Pakistaanse kerstviering in zijn Nederlandse huiskamer. Als lobbyist komt hij op voor de belangen van zijn 2,5 miljoen geloofsgenoten in Pakistan, misschien wel het meest gecompliceerde land in de moslimwereld.

Hij vindt dat de Pakistaanse christelijke minderheid te weinig aandacht krijgt, niet alleen van de Nederlandse kerken maar ook van de politiek. Terwijl er toch een stroom van berichten is, variërend van absurd tot gruwelijk. Gruwelijk was de aanslag in september op een anglicaanse kerk in de stad Peshawar, van oudsher een broeinest van moslimradicalisme op de grens met Afghanistan. Er kwamen 78 kerkgangers en politiebewakers om. Het bloedbad was het werk van de jundallah ('de soldaten van God'), een onderafdeling van de Pakistaanse taliban. Gill: "Ik begrijp dat Nederland niet alle problemen van de Pakistaanse christenen kan oplossen door iedereen maar toe te laten. Maar neem nu eens die familie uit Peshawar, die al tien jaar hier verblijft. Bij die aanslag zijn ook hun verwanten omgekomen. Moet je ze in die omstandigheden terugsturen naar Pakistan?"

Gill begrijpt wel het probleem waarmee Nederlandse christelijke kerken worstelen, als het gaat over de geloofsgenoten in Pakistan, een erg ingewikkeld land. Gill: "Ze tonen zich geïnteresseerd in het lot van christenen in bijvoorbeeld Irak of Egypte. Maar het lijkt wel alsof ze bij Pakistan niet weten waar ze moeten beginnen. We zouden een seminar kunnen houden, om de problemen te bespreken. Zelf hebben we geen geld om dat te organiseren."

Pakistan, dat zich in 1947 afscheidde van India, ontstond als een soort nationaal tehuis voor Indiase moslims. Het land is geen prettig oord voor religieuze minderheden. De christenen, ongeveer 1,5 procent van de totale bevolking van ruim 180 miljoen, lijden niet als enigen onder discriminatie of terreur. Ook niet-soennitische moslims hebben het zwaar. Zeer bloedige aanslagen zijn er gepleegd tegen sjiitische moslims, ahmadi-moslims en mystieke soefi-moslims. Ahmadi-moslims mogen zichzelf zelfs geen moslim noemen, krachtens een in 1974 uitgevaardigde wet. Alle minderheden hebben ernstig last van de blasfemiewet, die, zo klagen ze, veel vaker tegen hen wordt ingezet dan tegen de meerderheid van soennitische moslims. De maximumstraf is de doodstraf. Die is nog nooit uitgevoerd, maar er zijn wel christenen meteen na hun vrijspraak gelyncht.

Onbeschermde christenen
Gill vindt dat de problemen van christenen een extra dimensie hebben. Gill: "Ahmadi-moslims zijn niet herkenbaar aan hun namen. Die zijn gewoon islamitisch. Op hun identiteitsbewijs laten ze invullen dat ze soennitische moslims zijn. Daardoor kunnen ze ook de hadj in Mekka bezoeken, hoewel ook Saoedi-Arabië ahmadi's niet erkent als moslims en hen daarom officieel niet toelaat. Pakistaanse hindoes kunnen terugvallen op India. Ze zijn daar welkom. De afgelopen jaren hebben zich duizenden hindoefamilies in India gevestigd. Christenen zijn wel herkenbaar aan hun naam en daardoor kwetsbaarder. En ze hebben niet de bescherming van een machtig buurland."

Christenen zijn ook de meest geminachte groep in de Pakistaanse samenleving. Gill: "Ze noemen ons tjoera's, straatvegers. Vroeger waren christenen relatief rijk omdat ze via zending en missie beter onderwijs kregen. Maar het onderwijs is genationaliseerd. Islamitische groepen proberen met geld arme christenen ertoe over te halen moslim te worden. Wat je steeds meer ziet is dat er puur christelijke dorpen en woonwijken ontstaan. Nou gebeurt iets soortgelijks ook wel in Nederland, waar je wijken hebt met bijna alleen maar immigranten. Maar dat is toch anders. Migranten en autochtone Nederlanders hebben elk een eigen levensstijl, en dan is het niet zo vreemd dat mensen ook in de eigen sfeer willen leven. In Pakistan gaat het om iets anders. In levensstijl verschillen christenen niet van moslims. Maar veel moslims vinden christenen onrein en daarom willen ze niet samen met hen in een dorp of wijk wonen. Dat raakt ons diep. Ze verwonden ons mentaal."

Dat probleem van 'christelijke onreinheid' en het daarmee verbonden apartheidsdenken speelde ook bij de valse beschuldiging tegen het christelijke meisje Rimsha Masih, in 2012. Een imam beschuldigde haar ervan dat ze koranteksten had verbrand. Het meisje hing de doodstraf boven het hoofd, de imam eiste dat alle christenen uit het dorp zouden vertrekken. Uiteindelijk bleek dat hijzelf de koranteksten had verbrand, om de christenen in een kwaad daglicht te plaatsen. De man had dus zelf de blasfemiewet overtreden en had daarom de doodstraf kunnen krijgen. Maar hij kreeg uiteindelijk geen enkele straf opgelegd.

Die islamitische man Gods had meer geluk dan de christelijke boerin Asia Bibi, moeder van vijf kinderen. Zij kreeg in november 2010 de doodstraf wegens blasfemie. Ze zou lelijke dingen over Mohammed hebben gezegd, nadat ze water had gehaald voor andere vrouwen uit haar dorp in de deelstaat Punjab. Ze zouden hebben geweigerd het water te drinken omdat Asia als christin het had aangeraakt waardoor het onrein was. Een scheldpartij volgde en volgens de andere vrouwen had Asia Bibi toen de blasfemiewet overtreden.

Ze heeft beroep aangetekend tegen haar doodvonnis. De gouverneur van Punjab, een moslim, nam het voor haar op, maar werd vermoord. Nadat de taliban deze zomer erin waren geslaagd ongeveer 250 gevangenen te bevrijden waren de autoriteiten bang dat ze ook de gevangenis van Asia Bibi zouden overvallen om haar te doden. Daarom brachten ze haar naar een andere gevangenis, die veiliger zou zijn. Maar de bedreigingen tegen haar leven komen ook van medegevangenen. Watson Gill: "Haar leven loopt gevaar zolang ze in Pakistan is, binnen of buiten de gevangenis."

Gill ergert zich aan vooraanstaande Pakistaanse tv-journalisten, die het lot van Asia Bibi stellen tegenover dat van de Pakistaanse moslimvrouw Afia Siddiqi, die in de VS 86 jaar cel kreeg op beschuldiging van terreur. Andere tv-journalisten scholden een natuurkundige uit, die het opnam voor Malala Yousafzai, het wereldberoemde Pakistaanse meisje dat zich inzet voor onderwijs aan meisjes en op wie een taliban-aanhanger een moordaanslag pleegde.

Mentaliteit
Watson Gill ziet weinig lichtpunten: "Fanatisme is niet beperkt tot de laagste klassen. Het is een mentaliteit die je zo kunt samenvatten: 'Ik wil dat ze naar mij luisteren en ik luister niet naar hun'. Er is geen leerplicht in Pakistan. Miljoenen kinderen gaan naar koranscholen, medreses, waar ze de Koran uit het hoofd leren zonder de tekst te begrijpen. Ook bij veel mensen die een hogere opleiding volgen, zie je geen mentaliteitsverandering, zelfs niet als ze in Engeland in Oxford of Cambridge hebben gestudeerd. In het Britse Hogerhuis zitten Lords van Pakistaanse komaf. Ze hebben het geregeld over het conflict tussen India en Pakistan over Kashmir, maar nooit over de Pakistaanse blasfemiewet. De situatie in Pakistan is de laatste jaren erg verslechterd. De macht van de taliban neemt toe. Ze hebben een plek veroverd in de incassobranche en ze hebben rechtbanken voor mediatie. Vaak durven mensen die bemiddeling niet te weigeren."

In interreligieuze dialoog ziet hij weinig: "Het initiatief voor dialoog komt altijd van de minderheden en de belangrijke media tonen er geen belangstelling voor."

Vrouwen rouwen bij een slachtoffer van een aanslag op een kerk in Peshawar, afgelopen september.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden