’De apartheid hield het ANC zuiver'

ANC-parlementariër Andrew Feinstein. (Trouw) Beeld
ANC-parlementariër Andrew Feinstein. (Trouw)

Zuid-Afrika is nu een veel betere plek dan voor 1994, zegt voormalig ANC-parlementariër Andrew Feinstein, dinsdag gastspreker in de Amsterdamse Balie.

Eind 2007 schreef Andrew Feinstein in een artikel in de Britse krant The Guardian: ’Voor de Zuid-Afrikaanse democratie is het essentieel dat Jacob Zuma in de rechtszaal verschijnt’. Voormalig parlementariër voor het Afrikaans Nationaal Congres (ANC) Feinstein doelde op de aanklachten wegens corruptie tegen de toenmalige vicepresident.

Zuma zou smeergeld hebben aangenomen tijdens een omstreden wapendeal in de jaren negentig. Bijna 3,5 miljard euro kostte de grootste wapenaankoop in de geschiedenis van het land. Waarvoor had Zuid-Afrika, dat geen grote buitenlandse dreiging kent, zoveel wapens nodig?, was de kritiek. Feinstein, die een onderzoekscommissie naar de wapendeal zou leiden, bepleitte een gang naar de rechter. Maar Zuma heeft zich nooit voor de rechter hoeven verantwoorden, en van de aanklacht wegens verkrachting uit 2005 is hij vrijgesproken. Nu is hij de nieuwe president van het land.

Een bittere pil voor Feinstein? Immers, hij nam in 2001 ontslag toen zijn onderzoek naar de wapendeal werd gedwarsboomd. „Tegen Zuma heb ik niet zoveel”, zegt Feinstein vanuit zijn woonplaats Londen. „Het gaat mij om de teloorgang van de morele integriteit van het ANC.”

Volgens Feinstein markeerde de controversiële wapendeal de verandering binnen het ANC. „Niet dat er voordien nooit corruptie of zelfverrijking is geweest, maar het was een uitzondering. Nu is het eerder regel.” Over zijn teleurstelling in het ooit zo heroïsche ANC schreef hij ’After the Party: A Personal and Political Journey Inside the ANC’ (2007). Vanavond spreekt hij in Amsterdam over de staat van de democratie in het Zuid-Afrika onder Zuma.

De van oorsprong eenvoudige Zulu-geitenherder, die volgens Feinstein president is omdat hij de feelgood-factor heeft, ging na zijn inauguratie in mei een hete zomer tegemoet. Stakingen door 150.000 gemeenteambtenaren, loonprotesten van bouwvakkers en rellen in de townships voor betere huisvesting, stromend water en elektriciteit legden het eerste Afrikaanse gastland voor het wereldkampioenschap voetbal in 2010 bijkans plat.

De massale onvrede was de eerste zware test voor Zuma. „In tegenstelling tot zijn voorganger Mbeki is hij tijdens zijn campagne eerlijk geweest over de problemen op het gebied van aids, onderwijs, werkgelegenheid en criminaliteit”, zegt Feinstein. „Maar hij heeft ook veel beloftes gedaan die hij niet kan waarmaken. De minister van gezondheid heeft pas toegegeven dat nog geen 50 procent van zijn beoogde doelstellingen gehaald zullen worden.” En dus beginnen vooral de arme Zuid-Afrikanen ongeduldig te worden. Wat heeft hun stem op volksjongen Zuma opgeleverd? „Ze zien nu een direct verband tussen de gebrekkige publieke voorzieningen en corruptie in de ANC-top.”

Zuma’s andere uitdaging wordt het bijeenhouden van het ANC, dat zwaar leunt op de alliantie met de communisten en de vakbeweging. „De eerste barsten vertoonden zich toen Mbeki en zijn getrouwen zich eind vorig jaar afsplitsten met COPE (Congress of the People – red.)”, aldus Feinstein. Sinds de stakingen van afgelopen zomer is de relatie met de invloedrijke vakbondskoepel Cosatu (1,8 miljoen leden) ook bekoeld. „Het is treurig om te constateren dat we een gemeenschappelijke vijand, namelijk apartheid, nodig hadden om de partij zuiver te houden. Na de afschaffing kwam de corruptie en het gekonkel.”

Maar Feinstein is niet alleen pessimistisch. „Binnen het ANC zijn er nog wel politici met de juiste instelling, zoals ANC-veteranen Tokyo Sexwale en Barbara Hogan. En Zuid-Afrika is een veel betere plek dan vóór 1994, toen de eerste verkiezingen voor alle Zuid-Afrikanen werden gehouden en Mandela president werd. Het bereiken van democratie is duidelijk makkelijker dan het handhaven ervan.”

De staat van de democratie in Zuid-Afrika. Vanavond, 20.30 uur, De Balie, Amsterdam

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden