DE ANTILLEN (VOLGENS DE BARMAN)

Barkeepers behoren in de wereld tot de best geinformeerde gildes. Zeker op de Nederlandse Antillen zijn hun peilingen van de stemming onder de bevolking onnavolgbaar. Een opinie-onderzoek, een referendum, zelfs een heuse verkiezing lijken minder betrouwbaar dan de signalen die de man achter de toog heeft opgevangen. “Neem meneer Lubbers volgende keer mee, dan zal ik hem zeggen dat we bij Nederland willen blijven. Onze politici staan met hun

LOUIS CORNELISSE

In zijn barretje kan Ten, zoals hij genoemd wil worden, er hartelijk om lachen. Ten is een aanrader van officiele zijde. Een probleemjongere die op het rechte pad probeert te komen. Hij was een paar jaar in Nederland en wil nu als het meezit de politiek in. “Ik heb vriendjes, weet je.” Na een kort verblijf in zijn gribustent lijkt een gesprek met Ten verloren tijd. Met trots wijdt hij uit over zijn verleden van drugs en vechtpartijen. Daarnaast schept hij op dat zijn imposante gestalte naar schatting drie kinderen bij evenzoveel vrouwen heeft veroorzaakt.

Telkens blaft hij het meisje dat de bar schoonmaakt af. Zijn vuilspuiterij lijkt het optekenen op het toiletpapier, dat de illegale vrouw in een zeldzaam smerige WC vervangt, niet waard. Maar als hij wat kalmeert krijgt de aanrader toch gelijk. Ten blijkt niet alleen te kunnen schelden. Hij zet zijn zonnebril op het voorhoofd: “Iedereen wordt er zenuwachtig van als jullie komen. Iedereen wil er bij zijn als er wordt gepraat en toch weer niet. Je wilt horen wat Nederland zegt, je ermee bemoeien. Maar die domme vakbonden en zakenmensen die met die delegaties meegaan hebben niet door dat ze niets mogen zeggen. Ze geven de politici de kans om later te zeggen: Jullie hebben kritiek? Jullie waren er toch bij? Had dan die grote mond opengedaan.”

Na koningin Beatrix is premier Lubbers de populairste Nederlander op Curacao, weet Ten. Minister Hirsch Ballin is knap. “Geestelijk bedoel ik. Die man wil veranderen wat de politici hier niet kunnen. Als een dief wat steelt mag je schieten. Die mag niet klagen als hij een run neemt. Beng, beng”. Met een verbeten trek om zijn mond staat hij achter de bar in de schiethouding van een Amerikaanse cop. Het verbaast Ten met de Antilliaanse regering dat nu zo hevig de aandacht op de criminaliteit op de eilanden wordt gevestigd. “Ik heb in Amsterdam met eigen ogen gezien dat de politie langs een junk liep die lag te spuiten.”

Ten denkt dat Curacao wordt gediscrimineerd. Aruba heeft een status aparte en zou in '96 onafhankelijk worden. maar de Arubanen willen niet meer en mogen hun bijzondere plaats binnen het koninkrijk behouden. “Curacao wil dat ook, maar wij mogen niet. Eerst zullen we het recht beter moeten maken. Tegen drugs vechten en zo. In de hele wereld zijn drugs en wordt geld witgewassen.

Maar Kursou, ja niet Hollands, Kursou, kan het doppen van de boontjes zelf.

We willen niet weg van Nederland. Ik zou zeggen: don't push to hard, or we fall apart''.

Het meisje is klaar, voor zover dat kan in de barak. Ze blijft onbeweeglijk aan de bar zitten als de mannen aan het tafeltje zich met de politiek gaan bemoeien. “De Nederlanders sturen allemaal professoren zoals de minister. De laagste is Lubbers, die is geen professsor, maar wel de baas. Die van ons zijn kings en queens op het eiland, maar in Nederland niets”, zegt een man met een schitterende tenor. Zijn naam geeft hij niet aan een blonde journalist met tekenen van welvaart en een toeristisch bruin vel. “Daarvoor moet je van het eiland zijn. En jij hebt een voorsprong. Ik spreek altijd papiaments, alleen Nederlands als het moet. Mijn kinderen moeten naar Nederland om de taal te leren, de onderwijzers kunnen geen goed Nederlands meer. In mijn tijd wel, toen waren het Nederlanders, paters, nu zijn het Antillianen.”

Hoofdcommissaris Nordholt van Amsterdam is net zo beroemd op Curacao als de bewindslieden. Zijn beschuldiging dat het eiland probleemjongeren naar Nederland loost, heeft de politici gif doen spuiten. Het rapport van de Binnenlandse Veiligheidsdienst over de kwestie is geheim. Een beetje nog maar, want minister van justitie van de Antillen, Suzie Romer, heeft uit de school geklapt. Ze beweert dat Nordholt heeft overdreven en dat uit het BVD-rapport blijkt dat er nauwelijks bewijs voor zijn verhaal is. Op heel Curacao heeft iedereen de reactie van Nordholt kunnen horen. Een interview van de Amsterdamse stadsradio werd integraal door het commerciele station Hoyer uitgezonden.

Ten raakt opgewonden. “Wie geloof jij, Nordholt of Romer?” Hij geeft geen kans uit te leggen dat het moeilijk is een oordeel te vellen, zolang het dossier niet openbaar is. “Nordholt. Waarom zou hij liegen? Wat kan hij winnen met praatjes?” Ten weet ook waarom het BVD-rapport geheim moet blijven. “Anders staat Romer voor aap en dat wil Lubbers niet.” De tegenwerping dat BVD-rapporten altijd vertrouwelijk blijven, helpt niet.

“Lubbers is slim, zo heeft hij mevrouw Romer in de klem. Blackmail, man, heel gewoon in de politiek.”

Ten zegt bij het vertrek nog eens een grote fan te zijn van Bo Derek, vandaar. Vooral van de Bolero-scene heeft hij genoten. Hij heeft de film Ten wel tien keer gezien in Amsterdam. Op Curacao worden zulke mooi rolprenten niet vertoond. “Ze zijn hier zo preuts man.”

In de taxi naar de Rio Canarioweg blijkt het krakkemikkige vehikel niet bestuurd te worden door de klassieke chauffeur. Helaas spreekt hij geen Nederlands en weet hij vooral niets. Met dertien jaar heeft hij de school vaarwel gezegd. De man ruikt naar WC-eend en wil graag weten wat een Hollander in de bar tussen de sloppen deed. “Polis”, stelt hij vast, “Many white Polis.” Ondanks de verdenking dat zijn passagier de sterke arm vertegenwoordigt, scheurt hij links en rechts andere auto's voorbij, die van honderd meter afstand al voor de APK-keuring zouden worden afgekeurd.

Om de gedachten aan een vroege dood op de Antillen wat uit te bannen, worden wat aantekeningen van Ten aangevuld. Een deel van het schrijfblok heeft whisky en bier van de bar opgezogen. Maar dat ruikt altijd nog beter dan de doordringende geur van toiletreiniger die door de oude Amerikaan circuleert.

Voor een ijzeren hek wordt gestopt. Tussen het struikgewas doemt hotel-restaurant-bar Andre Meijer op. Hier verzamelt zich op zondagochtend een deel van de Nederlandse gemeenschap. Andre zelf is er niet. Wido wel.

Normaal gesproken is het een drukte nu, zegt de barman, maar er is geen voetbal in Nederland. “Ja, van hier kijken we direct via de satelliet naar de competitie. Ajax, Feyenoord, PSV, Volendam. Dat kan met het tijdsverschil, weet je”. De Nederlanders zijn voornamelijk pensionada's, vertelt Wido.

“Bent u ook een pensionada?” Het zou hem niet verbazen als de eind dertiger zou zeggen dat hij in ruste is. De status van pensionada heeft ook maar weinig te maken met leeftijd. Het gaat om het inleggen van een flinke som geld en het inhuren van een lokale werkloze.

Het cafe hangt vol Hollandse prullaria. Vooral voetbaltrofeeen die iets met Ajax te maken hebben. De menulijst vermeldt onder meer een bal gehakt, een broodje haring en bitterballen. “De meeste mensen die hier komen, proberen contact te maken. Dat lukt altijd na een paar keer. Dan doen ze mee met klaverjassen en toepen op woensdagavond en dan heb je zo vrienden. Ze zijn allemaal voor hetzelfde hier, ze zoeken een beetje gezelligheid.” Aan politiek wordt niet zo gek veel gedaan. Wel worden de Hollandse kranten gespeld, maar dan gaat het toch meestal om de sportpagina's. En de beursberichten, niet te vergeten, want het blijft zaak de financien in de gaten te houden.

Een kwestie die wel hoog zit, zijn de pogingen van de regering in Den Haag om de off-shore-constructie in te perken. Voor de strijd tegen het afschaffen van de Antillen-route, zullen - als het moet - de Caribische Nederlanders en Antillianen zij aan zij strijden. Als Den Haag ook nog gaat proberen de belastingen op de eilanden een beetje gelijk te trekken met Nederland, is de beer los. “Dit zijn echte Hollanders, die letten op hun portemonnee”, zegt Wido. Van een wil om te integreren lijkt geen sprake. Binnen zitten de bleekneuzen, buiten spelen de lokalen domino. Maar dat is traditie en ook dat wil niemand veranderen. Alles moet blijven zoals het is, vinden de binnen- en buitenbezoekers van de bar.

Op Curacao wordt in de bars - zeker nu de besprekingen met Nederland over een status aparte volledig in het slop zitten - nog steeds heftig gediscussieerd over de toekomst. Op Aruba lijkt die tijd voorbij. Hoewel, als in januari de verkiezingen worden gehouden gaan de cafes dicht en is de verkoop van alcohol op het hele eiland verboden. In een hete campagne is in een wolk van alcohol een mes zo getrokken, leert de geschiedenis op het eiland.

Op Aruba hebben ze het eigenlijk al gehad, de strijd om meer vrijheid van Nederland. De grote voorman Bettico Croes van de Moviemento Electoral di Pueblo (MEP) is nog niet vergeten, maar het happy island is in een rustiger vaarwater terecht gekomen. De besprekingen met Nederland zijn voorspoedig verlopen, weet Charly Brouns, ook wel Junior. Dit ter onderscheid van zijn inmiddels legrendarische, overleden vader Charly. In de bar hangen duizenden attributen. Zeelui en werkers op de olieraffinaderij hebben in de afgelopen 52 jaar een massa aan geestige curiosa achtergelaten. De faam van Charlie's Bar reikt veel verder dan het stadje San Nicolas. Charly Junior blijkt een wereldburger en levensgenieter.

Op het eiland is nauwelijks aandacht geschonken aan de onderhandelingen tussen premier Lubbers en zijn Arubaanse collega Nelson Oduber. “Wat ik weet, komt van de Curacaose radiostations. De media hier bemoeien zich niet met politiek. Een barkeeper ook niet, dan krijgt hij ruzie met zijn klanten.” Maar Charly Junior is anders. Neemt geen blad voor de mond. Sinds de Lago-raffinaderij in 1985 werd gesloten en weer nieuw leven ingeblazen werd door het Amerikaanse Costal, ergert hij zich groen en geel aan de regering in Oranjestad.

“Bij de Lago werkten Arubanen. Die Amerikanen vliegen hun eigen personeel binnen en die krijgen zomaar een werkvergunning. De raffinaderij betaalt ook nog geen belasting. Terwijl die voor ons steeds omhoog gaat. Dat is unfair.

Zelfs als een deel van de fabriek gesloopt moet worden, haalt Costal arbeiders uit Turkije, dat mag allemaal maar.'' Charly Junior wil niet klagen. Toeristen zijn crazy van zijn bar. Gierend komen ze van het toilet, waar ze op een van de vele opschriften hebben kunnen lezen: ik heb een drankprobleem: een mond en twee handen.

Aruba en Charly Junior incluis zijn welvarend. Een jaar na de voortzetting van de raffinaderij op een laag pitje, kreeg het eiland de status aparte. Op eigen benen staan viel niet mee. “Je moet je voorstellen dat er maar een dikke 70 000 mensen op het eiland wonen. Als ik een paar gratis rondjes zou geven, word ik bij wijze van spreken zo in de regering gekozen.” Aan de muur hangt tussen scheepsbellen en toeters het portret van Bettico Croes. De man die de beweging naar de onafhankelijkheid leidde, wordt na zijn dood nog altijd geeerd. Met de huidige politici heeft Charly Junior minder op: “Neem meneer Lubbers volgende keer mee, dan zal ik hem zeggen, dat we bij Nederland willen blijven. Onze politici staan met hun rug naar ons toe ruzie te maken met meneer Lubbers.”

Als een molensteen hangt de schuld van de hotel-explosie op het eiland om de nek van de regering. In de afgelopen tien jaar heeft Aruba garant gestaan voor de bouw van een serie joekels van hotels. Een deel schittert aan het hagelwitte strand, de rest staat te verpauperen omdat de geldschieters de benen hebben genomen of zich failliet hebben laten verklaren. Charly Junior vindt het niet eerlijk dat hij met een goedlopende zaak door miskleunen van anderen flink kan dokken. Toen zijn vader de nachtclub Lido had, sloot hij de tent toen het uitgaansleven zich verplaatste naar het veel modernere Aruba Caribean Hotel. Charly Junior zegt met een brede grijns en hoofdschuddend, want hij blijft optimist en zich verbazen over de 'dinges' om hem heen: “Het is een kwestie van weten hoever je kunt gaan, niet trots zijn tegen beter weten in. Dat hebben Antilliaanse politici nog nooit gesnapt, snap je?”

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden