De angst zit er nog in bij de anglofonen van Quebec

De Engelstaligen in Quebec weren zich na de schrik van het referendum vorig jaar oktober. Bijna waren ze hun land kwijt. Mocht het ooit onverhoopt tot afscheiding komen dan hebben zij hun antwoord klaar: Zelf ook afscheiden van het separatistische Quebec. Deel twee uit een serie van vier artikelen over de Canadese provincie.

Bij het referendum over de afscheiding van Quebec, dat de Parti Québecois-regering vorig jaar oktober hield en dat door de separatisten op het nippertje werd verloren, bleken de scheidslijnen niet in de eerste plaats te lopen tussen Engelstaligen en francofonen. Een aanzienlijk deel van de Franssprekende bewoners van Quebecs grootste stad Montreal bijvoorbeeld voelde helemaal niet voor afscheiding en zelfs in de provinciehoofdstad Quebec City, die sterk Frans georiënteerd is, was maar een kleine meerderheid voor.

Een overzicht van de uitslagen naar regio toont aan dat op het uiterste oosten na, heel het eiland Montreal ervoor heeft gekozen bij Canada te blijven. Hetzelfde geldt voor de brede strook langs de grens met de Amerikaanse staten New York en New Hampshire en voor het gebied langs de Ottawa-rivier en rondom de federale hoofdstad Ottawa.

Ook het noorden van de provincie, waar veel van de oorspronkelijke bewoners van noordelijk Amerika het beeld beheersen was tegen afscheiding. De voorstanders waren veelal te vinden in het gebied tussen Montreal en Quebec City, het landelijke deel ten noorden van de provinciehoofdstad en het oosten van Quebec.

Veel anglofonen zijn, na de 'bijna-botsing' van oktober, niet meer bereid blind te vertrouwen in de koers van de federale regering. “Alle politici hielden ons voor: 'Geen zorgen, het wordt weer zestig procent nee, net als in 1980 (het eerste referendum over afscheiding) of zelfs nog meer', maar het liep anders. Het had maar zoveel gescheeld of we waren ons land kwijt geweest”, zegt Anthony Housefather, een liberaal raadslid uit de Montrealse deelgemeente Hampstead en voorzitter van de actiegroep Stabiliteit. En Michael Hamelin van de Alliantie Quebec, die zich sterk maakt voor de belangen van de Engelstaligen: “We zitten nog steeds in de post-referendum-fase; er is nog een hele hoop angst, bezorgdheid en woede onder de bevolking.”

De belangengroeperingen hebben elkaar gevonden op één stelling: Als de separatisten menen dat ze Quebec kunnen afscheiden van de rest van Canada dan kunnen ze ons niet het recht ontzeggen ons van Quebec af te scheiden.

Dat kan bijvoorbeeld door via een referendum uit te spreken dat delen van de provincie als een nieuwe provincie bij de federale staat willen blijven of door van Montreal een stadstaat te maken naar het model van Singapore. Opdeling, partition. “Een vangnet om te garanderen dat we Canadees zullen blijven”, aldus Housefather. Anderen spreken van 'een verzekeringspolis' en 'een zelfmoordpil'.

Het radicale gehalte van de toekomstplannen loopt onder de groeperingen nogal uiteen. Sommigen, zoals Housefather, willen in de allereerste plaats blijven streven naar handhaving van de huidige situatie, waarbij Quebec gewoon onderdeel uitmaakt van de federale staat Canada. Dat willen ze onder meer doen door de francofone separatisten te overtuigen van de juistheid van de status quo. Daarnaast zetten ze de politici in Ottawa onder druk om maatregelen te treffen die de eenheid binnen Canada bevorderen.

De radicalen hebben dat station al achter zich gelaten. “De Quebecse nationalisten zullen nooit tevreden zijn voor ze hun eigen land hebben, waar ze hun eigen optochten houden en met hun vlag zwaaien”, zegt Mark Kotler van het Burgercomité voor een nieuwe provincie. “Laat die fanatici hun eigen thuisland en help ze onafhankelijk te worden. Dan kan de rest, wij loyale Canadezen, een nieuwe provincie vormen, een nieuw Quebec dat voor altijd onderdeel blijft van Canada.”

Voor er een nieuw referendum wordt gehouden wil Kotler een volksraadpleging om uit te vinden welke delen van de provincie in meerderheid federalistisch zijn.

Aanvankelijk werden de activiteiten van de belangengroepen afgedaan als het afblazen van stoom, maar binnen de regering in Ottawa wordt het idee van een opdeling niet meer als een fantasie weggeschoven. Eerst deelde de nieuwe minister van intergouvernementele zaken, Stephane Dion, mee dat opdeling een van de opties is voor de toekomst, naast verzoening. “Wie het zwaard opnemen zullen door het zwaard vergaan”, zei hij vlak na zijn aantreden.

Premier Jean Chretien, die zich tot dan verre had gehouden van het gevoelige onderwerp viel Dion bij. Opdeling van Quebec is een logische consequentie van afscheiding, is zijn opvatting. De twee hebben steun gekregen van Brian Tobin, oud-minister van visserij in Ottawa en de nieuwe liberale premier van Newfoundland.

Tobin, die wordt beschouwd als een eventuele opvolger van Chretien: “Ik meen dat het land ondeelbaar is, zoals Quebec ondeelbaar is. Maar als Bouchard (de separatistische premier van Quebec) meent dat met een referendum Canada is op te delen, dan geldt dat ook voor Quebec.”

Wat staat er te gebeuren als het de komende jaren tot een nieuw hooglopend conflict komt tussen Quebec City en Ottawa en de Engelstaligen besluiten tot afscheiding van Quebec? De Parti Quebecois heeft aangegeven zo'n nieuwe afscheiding niet te accepteren, zich in de eerste plaats tot het internationale recht te zullen wenden en als dat daarna nodig is de grenzen van het huidige Quebec met militaire middelen te zullen verdedigen.

En als Ottawa dat niet aanvaard? Bouchards minister van 'internationale betrekkingen' Sylvain Semard: “Als je tegen de wil van de meerderheid van de bevolking van Quebec ingaat, zul je het met geweld moeten opleggen.” En in de richting van Ottawa: “Hoe lang zijn jullie bereid een bezettingsmacht in Quebec te handhaven om een opdeling af te dwingen, die een meerderheid niet wil?”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden