De angst steekt de kop op

De angst voor straling door telecom-masten neemt opeens snel toe onder burgers. „Ik zeg altijd maar: ook al is maar één procent van wat je erover leest op internet waar, dan nog is het te veel.”

Het bestuur van het Amsterdamse stadsdeel Geuzenveld-Slotermeer denkt zelf dat het wel meevalt met de schadelijke gevolgen van de straling die de nieuwste telefoonmasten veroorzaken.

Toch besloot dit stadsdeel vorige week om het dak van de P.J. Troelstraschool in te pakken in stralingwerende folie. Op het dak van die school staat al sinds 1998 een gsm-antenne. Vorig jaar werd die antenne uitgerust voor UMTS, de technologie die het mogelijk maakt ook mobiel te internetten. ,,We konden de angst van de ouders voor de gevolgen van de straling op kinderen niet helemaal wegnemen”, verklaart het stadsdeel. ,,Het schijnt dat het laatste onderzoek naar de gevolgen van de straling van die masten nog niet is afgerond. We nemen het zekere voor het onzekere.”

Niet alleen Amsterdam Geuzenveld-Slotermeer neemt het zekere voor het onzekere. Ook in Haaksbergen merkt burgemeester K. Loohuis de onrust. ,,Ik persoonlijk ben er niet zo bang voor, ik bel nog mobiel, heb thuis nog magnetron, draadloos internet en radiowekker staan. Maar de angst van de bevolking is groot. Daar kan ik niets aan veranderen.”

In een voorstad van Rotterdam heeft Alex Swinkels ’Spijkenisse tegen Straling’ opgericht. Hij is arbeidsongeschikt, en had toen hij op 31 augustus een brief van de gemeente in de bus kreeg tijd om zich af te vragen waar dit nu weer over zou gaan. ,,Het was een uitnodiging voor een inspraakavond”, zegt Swinkels, ,,omdat er tegenover mijn wijk een mast zou worden geplaatst voor UMTS. Ik wist ook niet wat dat was. Ik was tegen, want die vijftien meter hoge mast moest midden in een park komen. Op internet ging ik op zoek en ik werd ongerust. Is die straling wel gezond? De regering zegt: ‘Niks aan de hand, het blijft binnen de normen’, maar op internet lees ik dat in andere landen strengere normen gelden. Hoe zit dat?”

Swinkels ging de huizen langs, in eerste instantie om zijn buren te waarschuwen over de inspraakavond. Hij maakte pamfletten waarin hij iedereen die in het straalgebied van de antenne woont, opriep om te komen. ,,Het was in een voetbalkantine, er stonden ongeveer vijftig stoelen. Maar er kwamen wel vierhonderd mensen.” De periode daarna verdiepte Swinkels zich in de materie. Hij vond websites waar onderzoeken worden aangehaald waar hij de GGD niet over hoorde, las verhalen van mensen die zeggen doodziek te zijn door de straling in hun huis. Hij legde contact met een man die onderzoek doet naar milieuziektes. Hij raakte zo in de ban van het onderwerp, dat hij zelf een stralingsmeter kocht, schrok van de hoeveelheid straling die hij al in huis had, en besloot zijn draadloze telefoon ook de deur uit te doen. En zo verging het ook zijn buren.

,,Iedereen belt hier tegenwoordig aan een draadje”, zegt Swinkels. ,,Toen dachten we: hoe is dat dan voor de mensen hier verderop in Spijkenisse, die zo’n mast op hun flat hebben staan?” Spijkenisse tegen Straling ging op onderzoek uit. ,,Op de bovenste drie etages van de Marrewijkflat begon de stralingsmeter echt uit te slaan. 1,8 volt per meter, 2 volt per meter. We belden bij die mensen aan. Wat denk je? Ze hadden allemaal klachten. Van duizeligheid tot kanker.”

De straling in de appartementen in de Marrewijkflat is eergisteren door TNO opnieuw gemeten, in opdracht van de gemeente. De mast in het park tegenover Swinkels kwam er niet.

,,Die actiegroep wekt wat mij betreft meer onrust dan nodig is”, zegt de wethouder. ,,Maar ik ben geen dokter. Ik kan niet onderzoeken of die mensen echt ziek zijn van straling.” Dus neemt Spijkenisse de burgers serieus.

Dat is meer dan de gemeente Amsterdam deed met de 38-jarige Edwin van Vierzen. Van Vierzen sloeg ongeveer anderhalf jaar geleden alarm. Op het dak van zijn flat was een UMTS-mast verrezen. Hij heeft er, zegt hij, last van. Van Vierzen: ,,Ik heb steeds meer last van oorsuizingen, en oudemensenziekte. Ik voel het als ik in de auto langs een antenne rijd. Ik moest stoppen met mijn werk omdat ook daar te veel straling was. Van de huisarts heb ik slaappillen gekregen, want ik heb veel last van slapeloosheid door die stralen. Daar helpt de kooi van aluminiumfolie die ik rond mijn bed bouwde weinig tegen, want deze straling kan door de kleinste kiertjes. Ik heb wel baat bij iets anders: ik slaap vaak met een mutsje van aluminiumfolie op mijn hoofd. En als het me te veel wordt, dan vlucht ik de stad uit. Naar mijn broer in Harderwijk bijvoorbeeld, of naar het stralingvrije huisje in Putten dat de stichting electro-allergie verhuurt.”

Van Vierzen vermoedt dat zijn klachten zijn ontstaan door een te lange blootstelling aan straling, waardoor hij overgevoelig is geworden. ,,Ik was tien jaar geleden een van de eersten met een mobiele telefoon, had mobiel internet en een DECT-telefoon. Ik denk dat het te veel is geweest.” Nu probeert Van Vierzen zo goed en zo kwaad als het gaat verder te leven. ,,Mensen denken dat ik een beetje gek ben, met dat bed in folie en zo. Dat vind ik wel jammer, dat ik zo weinig serieus word genomen.”

Toch was het het verhaal van Edwin van Vierzen waardoor Chantal Ophuis uit Haaksbergen ongerust raakte. Ze las het vorige zomer op de website stopumts.nl. ,,Totdat er in onze wijk een UMTS-mast zou komen, had ik van die hele term nog nooit gehoord”, zegt de negenentwintigjarige Ophuis, in het dagelijks leven werkzaam op de marketing-afdeling van bierbrouwer Grolsch en in de zomer ballonvaarder. Ophuis maakte zich meteen zorgen, want in het bericht dat ze van de gemeente ontving, werd gesproken van een telefoonmast op een ‘industrieterrein’, terwijl daar ook woningen zouden komen. Zo woont zij zelf nu met haar man boven een grote loods met hun ballonnen.

,,Al snel begreep ik dat er veel onderzoek is gedaan naar de effecten van UMTS, maar dat niemand kan zeggen dat het onschadelijk is”, zegt ze. De gezondheidsraad zegt: er is meer onderzoek nodig. De mensen van de GGD hebben ons geprobeerd te vertellen dat het wel meevalt met de risico’s. Maar voor mij is dat niet zeker. Ik denk: misschien is het wel net als met asbest, toen zei ook iedereen dat het volkomen veilig was om dat spul in je tuin te gooien. Dertig jaar later zitten we met de gevolgen. En op internet lees je de vreselijkste verhalen. Ik zeg altijd maar: ook al is maar één procent van wat je op stopumts.nl leest waar, dan nog is het te veel.”

Ophuis heeft, om te voorkomen dat de mast in haar wijk kwam te staan, vorig jaar bijna permanent actie gevoerd. ,,Steeds maar bombardeerde ik de gemeenteraad met informatie. Internetpagina’s, hele boeken stuurde ik op. Ik dacht: baat het niet, dan schaadt het niet. Mijn stelling is: zolang niet bewezen is dat die technologie onschadelijk is, moeten we er niet aan beginnen. En daarmee kreeg ik zo’n beetje de hele Haaksbergse bevolking mee.”

De mast in de wijk waar Ophuis woont, kwam er niet. De rust leek in Haaksbergen weergekeerd, tot twee maanden geleden. Toen bleek dat KPN in een bestaande gsm-mast elders in Haaksbergen een UMTS-installatie wilde hangen. Ophuis: ,,We hebben een caravan neergezet op de toegangsweg naar die mast. Dag en nacht hebben we die toegang bewaakt. Kwamen die installateurs op een vrijdagochtend, was de weg dicht. Het was voor ons ook gek: wij zijn geen standaard actievoerders. We zijn nette mensen met banen en kinderen. Het enige wat we willen, is zekerheid.” De gemeente Haaksbergen is nu verwikkeld in twee juridische procedures die door telecombedrijven zijn aangespannen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden