De angst sluipt de concertzaal in

Controlekamer voor de beveiligingscameras van de politie. Beeld Hollandse Hoogte / Flip Franssen

Sinds Bataclan zijn de veiligheidsmaatregelen bij concerten stevig aangescherpt. Maatregelen die na Manchester alleen maar strenger zullen worden.

Elke doorgewinterde concertganger weet het: je kunt tegenwoordig écht geen flesje water meer mee naar binnen krijgen. Die worden er allemaal uitgehaald. De afgelopen jaren is de veiligheidscontrole bij popconcerten flink toegenomen. Zeker bij grote zalen, zoals de Amsterdamse Ziggo Dome (17.000 bezoekers), wordt in haast iedere tas gekeken. Soms wordt er gefouilleerd, soms staan er honden. Nu stonden die honden vroeger ook wel eens bij concerten en festivals: met dat verschil dat ze toen voornamelijk naar drugs snuffelden, in plaats van naar explosieven.

Het is te hopen dat wanneer de muziek speelt veel concertbezoekers er geen moment aan zullen denken - maar die duizenden opeengepakte mensen in een verduisterde zaal vormen een kwetsbaar terrorismedoelwit. Vandaar de strenge veiligheidscontrole bij veel festivals en popconcerten, die door het gros van het publiek schouderophalend wordt ondergaan. Het is het nieuwe normaal.

Dat is eigenlijk al zo sinds de aanslagen in Parijs. In november 2015 vielen 89 doden tijdens een concert van rockband The Eagles of Death Metal, in poppodium Bataclan. Maandagavond laat kwamen zeker 22 mensen om het leven, toen een zelfmoordterrorist zich in de foyer van de Manchester Arena opblies, terwijl duizenden concertgangers net de concerthal verlieten na het optreden van de Amerikaanse zangeres Ariana Grande. Hoe is de veiligheid te garanderen bij dergelijke massabijeenkomsten?

Songfestival

Het uiterste was twee weken geleden te zien in Kiev, bij het Eurovisie Songfestival. Doodsbenauwd waren ze in Oekraïne voor ongeregeldheden. Het stadsbestuur van Kiev had gedurende het songfestival 16.000 extra manschappen ingezet. Politieagenten, troepen van de nationale garde. Tussen de metrohalte en de concerthal, een wandeling van nog geen tien minuten, telde je honderden agenten.

Vanzelfsprekend werd daar gefouilleerd. Er waren detectiepoortjes bij de ingang, er stonden hondenteams paraat, bij taxi's werd met apparatuur onder de wagens gescand. Bij de ingang moesten apparaten zoals tablets, telefoons en camera's worden ingeschakeld om de beveiligers te laten zien dat er echt geen explosief in verstopt zat.

Israël

Zo ver is het in Nederland nog lang niet. Ondergetekende muziekverslaggever wordt bij een middelgroot podium als Paradiso zelden gefouilleerd. "Dan zie jij er vast heel netjes uit, ik word altijd uit de rij gepikt", zegt Berend Schans, directeur van Vereniging Nederlandse Poppodia en Festivals (VNPF). Die vergelijking met een enorm evenement als het Songfestival in Oekraïne noemt hij oneerlijk, hoewel er gisteren bij hem op kantoor ook al een opmerking werd gemaakt over hoe Europa steeds meer op Israël begint te lijken.

De VNPF heeft wel eens uitgerekend dat er jaarlijks zo'n 25 miljoen concertbezoekers zijn. Alleen al in Nederland. Kun je die allemaal controleren? "Ja. Waarom niet", zegt VNPF-directeur Schans eerst. Dan: "Nee. Ik weet het eigenlijk niet." Hij klinkt verslagen, want wat er in Manchester gebeurde, is de nachtmerrie voor alle poppodia die bij zijn vereniging zijn aangesloten.

Wat kan de VNPF? "Voorlichting geven aan onze leden. Informatie delen. We staan in nauw contact met de overheid", zegt Schans, die net als concertorganisator Mojo gisteren is uitgenodigd voor spoedoverleg in Den Haag, bij de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid.

"Het leven is er een geworden van aanvaardbare risico's nemen", verzucht Schans. Dat je dus tegenwoordig ook al risico's moet nemen als je een avondje uit gaat, noemt hij afschuwelijk. "Weet dat er de laatste jaren meer is gebeurd dan concertbezoekers merken of zien. Het gaat allemaal een stuk verder dan aangescherpte tassencontrole." Ook zijn poppodia vaker maatregelen gaan nemen op verzoek van de artiest, als daar aanleiding voor is. Maar beveiliging om in íedere tas te kijken, iedere avond, bij elk popconcert, kost geld, veel geld. Geld dat in de cultuursector nou niet bepaald te over is. "Het is wel zo dat áls er iets gebeurt, dat vooral bij de grotere zalen en festivals zal zijn."

Zo'n groot evenement vindt over anderhalve week plaats in Landgraaf. Pinkpopbaas Jan Smeets antwoordt resoluut en eerlijk, gevraagd of hij honderd procent instaat voor de veiligheid van zijn tienduizenden gasten. "Nee. Onmogelijk. Maar dat kan nergens."

Tekst loopt door onder afbeelding

Bevrijdingsfestival Rotterdam. Beeld Hollandse Hoogte / Jan de Groen

Rampscenario

Hij vloekte gisterochtend hartgrondig, toen hij het nieuws vernam. Natuurlijk om wat er gebeurd is, om die mensen, die kinderen, die voor hun idool waren gekomen. Maar ook omdat zo'n rampscenario al jaren in het achterhoofd zit van de festivalorganisator. Al ver vóór Bataclan. "Neem de Dodenherdenking - je hebt maar één schreeuwer nodig om totale paniek te veroorzaken."

Voor honderd procent de veiligheid garanderen kan dus niet, maar dat wil niet zeggen dat je niet een hoop kunt doen, zegt Smeets.

"Ik mag het niet zeggen, maar doe het toch. Op een begroting van 16 miljoen geven wij 1 miljoen uit aan beveiliging. Aan de juiste mensen. Die nadenken over de inrichting op het terrein. Er is een Pinkpop Control Centre ingericht waarin geschakeld wordt met gemeente Landgraaf, met de politie, met veiligheidsdiensten. Wij hebben geïnvesteerd in zendmasten op het terrein, en kunnen bandbreedte vrijmaken wanneer dat nodig is.

"Daarnaast is flink geïnvesteerd in camera's. Sommige mensen zullen dan roepen van 'Pinkpop is watching you', maar we zijn er eerlijk over, het staat overal aangegeven. Daar gaat ook een functie vanuit. Men voelt zich bespied, en eerlijk, dat is goed - zo is het aantal zakkenrollers op het festival enorm afgenomen.

"Wij hebben bewust één ingang, omdat die het makkelijkst te controleren is. De straat naar de ingang toe is al jaren afgesloten voor verkeer, zodat een aanslag met een vrachtwagen niet zou kunnen gebeuren. Daar zijn nu nog eens betonblokken bijgeplaatst."

Garanderen

Pinkpop valt net als veel grote popconcerten onder de vlag van Mojo. Op kantoor daar is iedereen intens geschokt, zegt woordvoerder Marjan Manders van de concertorganisator. "Het concert in Manchester wordt door ons moederbedrijf Livenation georganiseerd. Een week eerder hadden we Ariana Grande zelf nog hier in de Ziggo Dome voor twee uitverkochte concerten."

Nee, ook Mojo kan niet de veiligheid van al hun bezoekers garanderen. "Net zoals Amsterdam niet voor honderd procent kan instaan voor veiligheid in de Kalverstraat. Maar veiligheid bij onze concerten is prioriteit. Dat was al zo, en dat is het nog meer sinds Bataclan. En het is goed mogelijk dat de maatregelen na wat er nu is gebeurd nog strenger zullen worden."

Beeld Hollandse Hoogte / marlieswessels.nl

Speciale verzoeken

Dat komt ook door speciale verzoeken van artiesten, die de laatste jaren zijn toegekomen. Ze eisen soms een bepaalde controle aan de poort. Of dat er een bomhond de zaal rondgaat, voor aanvang van het concert. "Sowieso wordt er bij elk concert een veiligheidsplan gemaakt, in overleg met de lokale overheid en politie. De aanslag in Manchester vond plaats in de foyer, buiten de concertzaal. Maar het blijven ónze bezoekers. Onze zorg houdt niet op bij de deur", zegt Manders, die moeite heeft haar afgrijzen in haar stem te verbergen. "Er gaan nu eenmaal veel jonge muziekfans naar een show als die van Ariana Grande. Voor veel was dit misschien wel hun eerst popconcert."

En dat zal effect hebben hoe die jonge mensen in de toekomst concerten zullen beleven. Hoe rationeel we ook bedenken dat de kans miniem is. "Toch is die angst heel begrijpelijk. Want hoe dichterbij het komt, hoe meer mensen zich ermee kunnen identificeren", zegt Karlijn Schoonenberg, als docent integrale veiligheidskunde verbonden aan de Hogeschool Utrecht. Want daar zit hem de crux: al die extra veiligheidsmaatregelen dragen niet alleen bij aan de veiligheid, maar ook aan de angst, hoe vervelend dat ook is, denkt ze.

"Het is vergelijkbaar met de discussie over meer blauw op straat. De ene groep zal zich veiliger voelen. De andere groep juist minder, want die denkt: er zal wel wat aan de hand zijn. Zo is het bij concerten ook. Het is begrijpelijk dat ze die controles moeten doen, maar het haalt het publiek wel uit de uitgaansvibe. Dat zal erger worden, na een incident zoals in Manchester. Ook al is de angst laten regeren het laatste wat je wilt."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden