De andere kant van het soldatenhart

'Verslaggeefsters aan het front', morgen van 23.10-23.55 uur op Ned. 3.

NICOLE LUCAS

In de Canadese documentaire 'No man's land', die morgen door de Vara wordt uitgezonden onder de titel 'Verslaggeefsters aan het front', staan Di Giovanni en een aantal collega's centraal. Oorlogsverslaggeving is een betrekkelijk nieuw werkterrein voor vrouwen. Pioniers als Claire Hollingworth en Martha Gellhorn baanden in de jaren '30 en '40 de weg. Die laatste schreef, vlak na de Tweede Wereldoorlog: 'De oorlog was ons leven en onze woonplaats'. Wat dat betreft is er weinig veranderd. Gellhorns opvolgsters zijn even toegewijd en bezeten om verslag te doen van datgene dat op grote schaal levens ontwricht, of dat nu in Bosnië, Afghanistan of Koeweit is. Al moet BBC-journaliste Kate Adie wat machteloos constateren dat je toch nooit helemáál duidelijk kunt maken 'hoe het werkelijk is'.

Wat oorlog werkelijk is, betekent voor Di Giovanni vooral verslag doen van 'het menselijk verhaal'. “Helemaal in het begin”, zegt ze, “heb ik besloten niet de granaten en de soldaten na te jagen, maar te kijken hoe de kinderen, families overleven.”

Dat wordt vaak beschouwd als een typisch vrouwelijke manier van werken: zij doen, zeg maar, 'het menselijk leed', toch ietsje van het front verwijderd, terwijl mannen in de loopgraven staan en de veranderingen in het strijdverloop volgen.

Maar de documentaire laat zien dat ook in de oorlogsverslaggeving dergelijke schema's nauwelijks (meer) gelden. De Canadese Lyse Doucet bijvoorbeeld vertelt hoe zij in de jaren tachtig anderhalf jaar lang vanuit Kaboel de oorlog in Afghanistan volgde. En ze wilde óók naar het front. Sterker nog: ze had geen keus. Want ze was bij lange na niet de enige journalist die Kaboel als standplaats had. En als er dan één verslaggever had besloten zich met zo'n gammele helikopter naar het front te laten vervoeren, dan móest de rest wel volgen.

De tegenwerking van de moedjahedien, die het aanvankelijk maar niets vonden, zo'n vrouw in wat bij uitstek als mannensfeer geldt, was van korte duur. Uiteindelijk hadden ze toch vooral baat bij publiciteit en dat die door een vrouw geleverd werd namen ze maar op de koop toe. En ze grepen, aldus Doucet, vaak meteen de gelegenheid te baat hun hart uit te storten.

Dat is iets wat vaker aan de orde komt: voor vrouwelijke verslaggevers zou het makkelijker zijn mensen aan het praten te krijgen. Of, zoals Doucet het noemt: “Ik had, als het ware, toegang tot de andere kant van hun hart.”

Jammer is echter dat de vrouwen die in 'Verslaggeefsters aan het front' aan het woord komen zelf eigenlijk maar weinig van 'de andere kant van hun hart' laten zien. De psychologische effecten van jaren werken en leven onder gevaarlijke omstandigheden komen nauwelijks aan de orde. Hier en daar wordt er wel iets over gezegd, maar veel verder dan 'het is iets wat je je hele leven meedraagt' komt de documentaire niet. Wat waarschijnlijk óók komt doordat de makers in 45 minuten zo véél vrouwen aan het woord hebben willen laten.

Het meest opmerkelijke antwoord op de vraag wat de keus voor een bestaan als oorlogsverslaggeefster voor haar leven heeft betekend komt eigenlijk van Edie Lederer, die voor AP ondermeer in Vietnam zat. Ze vertelt hoe tijdens een reünie allerlei vriendinnen van vroeger zich verontschuldigden voor hun zo saaie, weinig enerverende leven. Ze was verbaasd en boos tegelijk. “Ik antwoordde dat zij een man hebben, kinderen, een huis en dat zij stevig geworteld zijn in het leven. Dat alles heb ik niet”.

En dat is waar zo'n beetje alle vrouwen die in de film aan het woord komen, hoe verschillend ook, het over eens zijn: dit vak en kinderen gaan niet samen. En daarin zit ook meteen het belangrijkste verschil met hun mannelijke collega's. Kinderen lijken voor hen in ieder geval zelden een overweging om níet naar het front te gaan.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden