De Amy Winehouse van het ballet

Femke van Wiggen

De glorie van prima ballerina Olga de Haas, in de jaren zestig en vroege jaren zeventig beroemd soliste van het Nationale Ballet, herinner ik me uit de Libelle van mijn moeder. Die glorie kwam toen altijd met een schaduw, dezelfde donkere schaduw die de bohemienne levens van Elizabeth Taylor, Jackie Onassis en Mathilde Willink - ook hot topic in de Libelle in die jaren - begeleidde. De vrijheidslievende Olga de Haas - onballerina-achtig tuk op grote oorbellen, minirokjes en pvc-jurkjes, schrijft Femke van Wiggen in haar biografie - vierde triomfen op internationale podia tot in Londen en Rio de Janeiro, maar helemaal goed ging het nooit met haar. Er waren geruchten over anorexia, drank en drugs, moeilijke mannen. Ze stierf in 1978 op 34-jarige leeftijd aan levercirrose, zo'n negen jaar nadat ze haar grootste successen beleefde naast dansers als Rudolf Noerejev, Toer van Schayk, Sylvester Campbell.

Opzij-journalist Femke van Wiggen (1978) kende de frêle Olga alleen van een foto op de muur van de Nationale Balletacademie waar ze in 1980 als tienjarige zelf (vergeefs) probeerde om balletdanseres te worden. Haar fascinatie voor de danseres herleefde toen ze in 2008, dertig jaar na Olga's dood, een kort profiel over haar schreef. Ze besloot er een biografie aan te wijden, dook in archieven, sprak met familie, vrienden en collega's en presenteert nu 'Olga, morgen dans ik weer', een real life 'Black Swan' dat je in een adem uitleest.

In haar verantwoording legt Van Wiggen uit dat ze op belangrijke momenten in het verhaal in Olga's huid is gekropen om haar meer tot leven te brengen. Het boek opent met zo'n scène: wanneer de 24-jarige Olga bij de generale repetitie van 'Giselle', dat ze samen met superster Noerejev zal dansen, haar enkel verzwikt als de hooghartige Rus haar expres uit zijn handen laat vallen. Van Wiggen maakt er een waar balletdrama van: "Olga komt hard neer. Ze voelt hoe haar voet verdraait en haar enkel doorknikt. Ze kijkt haar danspartner met grote ogen aan. Ze is sprakeloos, haar wangen vlammen." De Haas danst de première toch en dan blijkt wat Noerejev waard is: "Hij paait en flirt zoals alleen Noerejevs Albrecht dat kan. Het helpt haar te geloven dat ze Giselle kan zijn."

Wel wat klef, zo'n scène, en zo'n vergaande vereenzelviging stemt ook wantrouwig. Is dit een serieuze biografie? Die scepsis verdampt echter als Van Wiggen in het vervolg wel meer afstand neemt en zich niet alleen een goed geïnformeerde biograaf toont maar ook een meeslepend verteller. Ze schetst Olga's jeugd, met betrokken ouders (voorzichtige moeder, bemoeizuchtige vader) die hun dochter alleen toestaan om bij het ballet te gaan als ze ook echt de top zal bereiken. Ze schildert de vroege ontdekking door Sonia ('Mevrouw') Gaskell die in Olga haar grootste talent ziet maar er niet onschadelijke leefregels op na houdt. Zo raadt ze danseressen die met hun gewicht worstelen aan dan maar een vinger in de keel te steken. Ook haar opvolger Rudi van Dantzig acht de dans hoger dan de danser. Niet alleen klaagt hij als eerste over Olga's te dikke bovenbenen, later houdt hij zich afzijdig als hij vermoeden heeft van haar drankproblemen. Als iemand meldt dat Olga in de kleedkamer pillen slikt, spreekt hij de hoop uit dat het alleen om laxeermiddelen gaat.

Die wat summiere maar prikkelende karaktertekening van Gaskell en Van Dantzig maken zeker ook nieuwsgierig naar hún biografieën. Van Wiggen beperkt zich tot Olga, al de Amy Winehouse van het ballet gedoopt. Duidelijk wordt dat ballet de discipline van topsport vraagt, maar ook de overgave en gevoeligheid van de kunstenaar, en zie dat maar eens in balans te houden in de swingin' sixties.

Femke van Wiggen: Olga, morgen dans ik weer De Geus; 317 blz. euro 19,95

Femke van Wiggen (1978) werkte bij Dagblad de Pers en AT5. Sinds 2009 is ze redacteur van Opzij. Op haar tiende zag ze een foto van Olga de Haas aan de muur van de balletacademie. Niemand wilde over de jong gestorven danseres praten. Dertig jaar later ging Van Wiggen zelf op onderzoek uit.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden