De Amerikaanse flirt met fascisme

Gestrekte armen als groet voor de nieuwe sterke man. De media die voor 'Lügenpresse' worden uitgemaakt. De nationalisten van de alt-right-beweging zijn na de overwinning van Donald Trump bij de presidentsverkiezingen in de Verenigde Staten de schaamte voorbij.

Ook in de jaren dertig van de vorige eeuw flirtte een deel van de Amerikanen met fascisme en nationaal-socialisme. Een beperkt deel, want 'bruine' organisaties konden nooit rekenen op erg veel publieke steun. Vaak ging achter de publieke optredens van dit soort clubs een gewelddadig tweede leven schuil. De Black Legion, voortgekomen uit de Ku Klux Klan, schuwde de aanpak van vermeende vijanden niet. Leden begingen zelfs een aantal moorden.

De German American Bund steunde vooral op Amerikanen van Duitse komaf. Het Derde Rijk diende duidelijk als inspiratiebron: veel terminologie en symboliek werden overgenomen. Hun eigen Führer, Fritz Kuhn, een naar de VS geëmigreerde Duitse veteraan uit de Eerste Wereldoorlog, schuwde ook het antisemitisme niet. In een toespraak verbasterde hij de naam van de zittende president Franklin D. Roosevelt tot Frank D. Rosenfeld en noemde hij diens politieke programma, de New Deal, de Jew Deal.

Nadat Europa zich vanaf september 1939 in een nieuwe wereldoorlog stortte, keerde een groot deel van de publieke opinie zich aanvankelijk tegen Amerikaanse interventie. Het America First Comittee was een van de populairste isolationistische bewegingen. Een van de kopstukken was vliegenier Charles Lindbergh, door de eerste vlucht over de Atlantische Oceaan ooit in 1927 een nationale held geworden, maar ook een man met antisemitische gevoelens en met enige sympathie voor nazi-ideeën. De Japanse aanval op Pearl Harbor in december 1941 maakte een einde aan de slepende en de natie splijtende discussie. De VS verklaarden de asmogendheden de oorlog.

In zijn roman 'Het complot tegen Amerika' (2004) schildert Philip Roth hoe de geschiedenis anders had kunnen lopen als Lindbergh het in 1940 tegen Roosevelt zou hebben opgenomen en de presidentsverkiezingen had gewonnen. In het boek schuiven de Amerikanen stukje bij beetje op naar een totalitair en antisemitisch systeem. Hoe geloofwaardig Roth zijn fictie ook weet te maken, het blijft what-if-history.

Waarschijnlijk kwamen de Verenigde Staten in 1933 nog het dichtst in de buurt van een fascistische machtsovername. Bij een deel van de economische elite leefde onvrede over president Roosevelts aanpak van de crisis. Ze gruwden van een grotere rol voor de overheid en strengere regels voor het bedrijfsleven. Sleutelfiguren van Wall Street en bestuurders van grote ondernemingen als General Motors, Goodyear, Heinz en Standard Oil zinden op een machtsovername. Wat ze nodig hadden, was een figuur met voldoende uitstraling om een brede beweging tegen Roosevelt te dragen.

Ze dachten aan generaal buiten dienst Smedley Butler. Hij had gevechtservaring in Europa, Latijns-Amerika en Azië, maar had evengoed in Philadelphia op een onorthodoxe manier de georganiseerde misdaad bestreden. Butler had bovendien leiderschap getoond bij een massaal protest van veteranen tegen het uitblijven van eerder aan hen beloofde betalingen.

De generaal moest in staat zijn tot nog iets massalers: vijfhonderdduizend veteranen mobiliseren voor een mars op Washington. Met een paar miljoen dollar konden ze ook vooraf bewapend worden.

De samenzweerders hadden Butler verkeerd ingeschat. Hij liet zich niet gebruiken als stroman van het kapitaal, vond dat bedrijven de VS al te vaak voor eigenbelang oorlogen hadden ingerommeld.

De generaal sloeg alarm bij de autoriteiten. Het Amerikaanse Congres deed daarna onderzoek naar het complot en concludeerde dat er inderdaad plannen waren gemaakt. Verantwoordelijken werden nooit gestraft, wat mogelijk ook te maken had met de nog nauwelijks uitgewerkte opzet van de coup.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden