De ambities blijven conservatief

Gaat president Bush, nu de conservatieve kiezers eenmaal binnen zijn, een gematigdere koers varen? De voortekenen zijn niet gunstig.

Zijn de afgelopen vier jaar van president George W. Bush dan een vergissing geweest? ,,Een nieuwe termijn is een nieuwe kans om de hele natie de hand te reiken”, zei de president woensdag in zijn overwinningstoespraak. Maar 'de boel bij elkaar houden' is niet bepaald het soort van politiek waarmee Bush in zijn eerste termijn in eigen land en over de hele wereld bekend is geworden.

Het ligt niet in de rede te verwachten dat Bush zich de komende vier jaar ontpopt als grote verzoener. Integendeel: Bush heeft nu, met 3,5 miljoen stemmen méér dan zijn rivaal John Kerry, een veel overtuigender mandaat gekregen dan vier jaar geleden, toen zijn tegenstrever Al Gore méér stemmen haalde (maar minder kiesmannen). Ook toen beloofde Bush dat hij de natie, verscheurd door weken-deVerdieping lange procedures over de verkiezingsuitslag, zou helen.

Sindsdien heeft Bush niets gedaan om dit voornemen kracht bij te zetten, en alles om zijn opponenten opzij te schuiven dan wel te verpletteren. En van zijn toenmalige campagnebeloftes, kernachtig samengevat in de pakkende leuze 'Compassionate conservatism' (meelevend conservatisme), is alleen het tweede woord overeind gebleven. De Republikeinse partij is onder Bush' presidentschap ideologischer geworden - rechtser, om precies te zijn, zowel op economisch als op binnenlands als op buitenlands politiek terrein.

Makkelijkst te verklaren is de winst van de haviken versus de duiven op buitenlandse zaken en defensie: de aanslagen van 11 september 2001. De neoconservatieve ideologen in de partij en rond de president hadden het pasklare antwoord daarop immers al geschreven toen de WTC-torens nog fier overeind stonden.

De oorlog tegen het terrorisme, in de leer van Bush onlosmakelijk verbonden met de strijd in Irak, was een van zijn belangrijkste verkiezingsthema's. Nauw ermee verbonden is het recht van de Verenigde Staten om desnoods eenzijdig oorlog te voeren als de landsbelangen op het spel staan. Kerry plaatste daar voorzichtige vraagtekens, en diens' draaikonterij' in Irak zorgde ervoor dat de meeste kiezers - veel Democraten incluis - meenden dat de nationale veiligheid bij Bush in betere handen is dan in die van Kerry. De man wiens benoeming in 2000 als aanwijzing werd gezien voor Bush' gematigdheid was Colin Powell. Vandaag de dag geldt hij als de minister wiens toekomst in Bush II het meest ter discussie staat. Hij wil zelf geen tweede termijn. Powell is herhaaldelijk in aanvaring gekomen met vice-premier en minister van defensie Rumsfeld over de oorlog tegen Irak, die op veel betere voet stonden met Bush dan hijzelf.

Als een van de kandidaat-opvolgers op Buitenlandse Zaken wordt - naast veiligheidsadviseur Condoleezza Rice - Paul Wolfowitz genoemd, de uitgesproken neoconservatieve onderminister van defensie. Wolfowitz geldt ook als een mogelijke opvolger van Rumsfeld. Als Rumsfeld het veld ruimt, dan is dat niet wegens zijn door schandalen omgeven politiek inzake Irak - 'Aboe Ghraib', en de uit zijn departement komende valse aanwijzingen voor Saddams massavernietigswapens en diens banden met Al-Kaida. Bush heeft een uitstekende verstandhouding met Rumsfeld. Maar de minister heeft een loodzware termijn achter de rug en is 72 jaar oud.

Een ander campagnethema van Bush was zijn 'succes' op economisch terrein, het gevolg van zijn belastingpolitiek. Centraal daarin staat Bush' plan om over tien jaar tijd 1,9 biljoen aan belastingverlagingen door te voeren. Het begrotingstekort over dezelfde periode kan daardoor oplopen tot 5 biljoen (5000 miljard). Bezuinigen moet soelaas bieden. Het bedrijfsleven, dat gul doneerde voor Bush' herverkiezing, is warm voorstander van deze plannen.

Bush kan dankzij de jongste verkiezingen rekenen op een ruime meerderheid in de Senaat voor zijn economische politiek. De nieuwe Senaat telt vier Republikeinen méér dan de huidige (55 in plaats van 51). Daarmee is de Senaat vooral op fiscaal gebied conservatiever geworden.

Wat betreft 'ethische' kwesties (abortus, homohuwelijk, stamcelonderzoek, et cetera) bestaat in de Se-naat nog steeds een aanzienlijke min of meer verlichte Republikeinse fractie. De meeste nieuwkomers hebben aartsconservatieve senatoren vervangen, maar hun campagnes getuigen wel van de algemene verrechtsing binnen de partij.

De leider van de Democratische senaatsfractie Tom Daschle legde het af tegen John Thune, een uitgesproken conservatieve christen, die zijn campagne bouwde op zijn weerzin tegen abortus en het homohuwelijk, en die voorstander is van een grondwettelijk verbod op het verbranden van de Amerikaanse vlag. Een andere nieuwe Republikeinse senator (Tom Coburn, Oklahoma) beschreef zijn strijd voor een zetel als een gevecht tusen goed en kwaad. Hij maakte zich bezorgd over het 'hand over hand toenemende lesbianisme'

op scholen, en is voor de doodstraf voor artsen die abortussen uitvoeren. Ook zijn nieuwe collega en partijgenoot Jim DeMint (South Carolina) wil homoseksuele leraren uit de scholen verbannen.

De 'christelijke waarden' zijn volgens waarnemers hét thema waaraan Bush uiteindelijk zijn overwinning te danken heeft. Hij krijgt een uitgelezen kans om deze massaal gemobiliseerde conservatieve kiezers te plezieren, en tegelijkertijd een conservatief stempel op de samenleving te drukken die zijn eigen ambtstermijn jarenlang zal overleven. Bush moet twee of drie nieuwe rechters benoemen in het Hooggerechtshof, ter vervanging van de zieke of bejaarde leden. Een hof in nieuwe samenstelling zou bijvoorbeeld het recht op abortus kunnen terugdraaien. De hoop van links wat dit aangaat, is gevestigd op first lady Laura Bush. Vier jaar geleden liet zij zich in een interview ontvallen dat wat haar betreft het recht op abortus niet moet worden teruggedraaid. Dat veroorzaakte woedende reacties bij rechts. Sindsdien heeft Laura haar mond gehouden - in het openbaar althans.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden