De Alpha-cursus: geloof via de maag

Verlangen naar de 'spijze die niet vergaat' of naar het hemels gastmaal kan mensen ertoe brengen de aardse maaltijd te versmaden, maar bijna alle godsdiensten weten wel beter. Ze hebben allemaal wat met eten. De feestdis is niet alleen een fraaie metafoor, het is ook een nuttig werktuig.

De reverend Nicky Gumbel in Engeland ontdekte het in de jaren tachtig weer. In zijn anglicaanse parochie in Londen-Brompton zag hij de kerkbanken leger worden en de kennis van de boodschap verschrompelen. Hij wilde er iets aan doen en begon maar met de mensen eens voor een etentje uit te nodigen, om ze na tafel wat over het geloof te vertellen. Wat hij nooit had kunnen verzinnen gebeurde: zijn ideetje van toen is binnen vijftien jaar uitgegroeid tot een wereldwijde, nieuw soort evangelisatiemethode, die in duizenden gemeenten enthousiast wordt toegepast en waar al vele honderdduizenden meer en minder gelovenden van diverse kerkelijke achtergrond mee hebben kennisgemaakt: de Alpha-cursus.

Het stempel is Angelsaksisch en dat werkt daar en in de voormalige koloniën soepeler dan elders. In Engeland is haast geen stad meer zonder. Maar ook het rijtje Nederlandse plekken met een Alpha-cursus is sinds de vertaling van Gumbel's werk aan het groeien en er is nog volop potentie. Deze week volgen in Houten honderden mensen de tweede Alpha-conferentie, bedoeld voor dominees en andere belangstellenden die willen kijken of de cursus ook iets voor hun gemeente is.

Het is geen wondermiddel, zal de drijvende kracht in Nederland, ds. Jan Maarten Goedhart, hen voorhouden. Pas getrouwd, herdert deze jonge gereformeerde bonder van komaf nu de Samen-op-Weggemeente van Kudelstaart bij Aalsmeer. Hij kwam tijdens studie in Oxford in contact met Alpha en heeft het vuur van daar mee teruggebracht. Pinkstergemeenten, Nederlands en christelijke gereformeerden, bonders en baptisten, evangelischen en nazareners en ook SoW-ers doen er nu aan mee, met de warme instemming van de Evangelische Alliantie en gecoördineerd door Goedhart, vanuit het bureau van de IZB, de aan de Gereformeerde bond gelieerde instantie voor evangelisatie ofwel 'inwendige zending'. Geen twijfel dus uit welke hoek de wind waait. In Angelsaksische landen bevelen ook rk bisschoppen de cursus uitdrukkelijk aan; daar is hier nog niet van vernomen. Goedhart verwacht trouwens in Houten wel enige katholieke deelnemers.

De Alpha-cursus - geregistreerd handelsmerk - is een laagdrempelige basis-kennismaking met het christelijk geloof. Tien wekelijkse avonden, met halverwege één weekend met z'n allen weg. Elke avond begint ongedwongen aan tafel en daar hoeft helemaal niet per se over het hogere gepraat te worden. De maaltijd moet verzorgd zijn, liefst niet in een kaal kerkzaaltje, maar warm, huiselijk, welkom. De deelnemers aan de cursus worden al etend en drinkend en pratend tot een groep, is de bedoeling. Na tafel wordt het onderwerp van de dag ingeleid, alles volgens het boek en de methode van Gumbel. Over Jezus, het kruis, het gebed, bijbellezen. Daarna gesprek, uitwisseling van ervaringen enzovoorts. Alles mild, open, niet dwingend. Goedhart meldt een afvalpercentage na de eerste bijeenkomst van tien procent; de rest houdt het globaal wel vol. Wie wegblijft wordt niet door de cursusleiding achterna gezeten, verzekert Goedhart.

Wat is het geheim van het succes? Goedhart denkt aan een reeks factoren. Het geloof wordt niet zozeer leerstellig gepresenteerd, maar als een manier van leven, iets om te ervaren. En dat sluit volgens hem beter aan bij de huidige cultuur en bij de mensen die meer willen weten van ervaringen dan van stelligheden, meer wat de zin van iets is dan of het waar is.

Een ander sterk punt ziet Goedhart in de band met de plaatselijke gemeente. 'Alpha' is niet een nieuwe kerk, een beweging los-van, maar altijd een aanbod van een bestaande gemeente, die inviteert en open-huis houdt, vooral ook ten behoeve van mensen die het gewone, zondagse subcultuurtje in het kerkgebouw te gesloten vinden. Ds. Goedhart onderstreept: zijn cursus biedt een positieve kennismaking met het geloof voor mensen die vanuit hun verleden met negatieve beelden en emoties zitten, die beschadigd zijn door kerk of godsdienst. Volgens het Alpha-credo moet het allemaal vooral echt zijn en is het voor de kerken van vitaal belang dat de communicatie van de boodschap via eigentijdse vormen gaat. 'Alpha' is maar 'n vorm, zegt Goedhart bescheiden, maar wel een ideale. De binnenkerkelijke strubbelingen blijven er verre, er wordt een gesprek gezocht van hart-tot-hart, geen intellectueel debat.

Gumbel en de propagandisten van de Alpha-cursus drammen niet, maar ze weten wel precies wat de kern van de christelijke boodschap is die zij uitdragen. Uit de zware hoek is er kritiek. Een Schotse dominee waarschuwt de wereld via Internet dat Alpha toch allemaal maar humanisme en new age in een vroom jasje is, waarbij niet het onfeilbare, objectieve Woord Gods en Zijn Waarheid, maar de eigen ervaring de toetssteen is.

Omgekeerd mogen lezers en bewonderaars van bijvoorbeeld 'Het verhaal gaat...' van Nico ter Linden of van Den Heyer's 'Verzoening' of Kuitert's 'Algemeen betwijfeld / Zeker weten' van harte meedoen, maar op de cursus horen ze bepaald wat anders. En de Jezus van de leerhuizen, die “rondtrekkende joodse rabbi in Palestina aan het begin van onze jaartelling”, lijkt maar in de verte op de Jezus van de Alpha-cursus.

A.L.P.H.A.: de A staat voor alles vragen, de L voor leren en lachen, de P voor pizza en patat (letterlijk pasta en pudding), de H voor helpen, de A voor de allen die bij de cursus welkom zijn, zo werft een folder. Goedhart heeft niet de pretentie dat alle dolende schapen op de roep van Alpha afstormen. Hij stelt wel vast dat mensen van buiten worden aangesproken. Na de leegloop gaat volgens hem de kerk een nieuwe fase in. “De crisis, die loutering dwingt ons terug te keren naar de leest, de kern.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden