De Ai Weiwei van de Chinese film

Hij is minder prominent in het nieuws dan Ai Weiwei. Maar de Chinese filmmaker Jia Zhang-ke (1970) is net als zijn collega een fervent criticus van de Chinese Wende die het land de afgelopen vijftien jaar doormaakte. Hij is ook een succesvol exportproduct en niet alleen voor zichzelf. Dat klinkt cynisch, maar de Chinese staat maakt internationaal goede sier door te wijzen naar een handjevol kunstenaars die echt wel kritiek kunnen hebben op het gevoerde beleid. In feite zijn de twee mannen inmiddels zo bekend dat ze onaantastbaar zijn.

'Mountains May Depart' van Jia Zhang-ke, vanaf vandaag in de bioscopen te zien, begint op een volle dansvloer terwijl 'Go West' van The Pet Shop Boys uit de speakers schalt. Het is 1999, het jaar dat de economische omwenteling in China zichtbaar wordt. De toekomst ligt open. Mensen houden niet op met lachen. Een vrouw moet kiezen tussen een arbeider en een ondernemer. Ze kiest voor het geld. Hun zoon noemen ze Dollar. De film volgt die personages naar 2014 en dan naar 2025, als veel Chinezen in het buitenland wonen en hun moedertaal vergeten zijn. Jia waarschuwt voor de kloof tussen zijn generatie en de volgende, tussen die van ouders die de taal nog spreken en kinderen die het Chinees onder invloed van globalisering vergeten zijn. Hoe zullen ze dan met elkaar praten?

Niet dat rebelleren Jia's opzet was sinds hij afstudeerde aan de filmacademie in Beijng. De reden om filmmaker te worden was dat hij zijn eigen leven, waaronder een jeugd in de noordoostelijke provinciestad Fenyang, nergens in films terugzag, volgens Jia een van de 'blinde vlekken' van de Chinese film.

Zijn debuut 'Pickpocket' uit 1997 speelt in z'n geboortestad. Twee jaar later zorgden de politieke en economische koerswisseling voor ingrijpende veranderingen in het leven van alledag. Mensen waren plotseling werknemers. Nieuwe metropolen verrezen, privéauto's en mobiele telefoons verschenen. Niet alleen arbeidsverhoudingen veranderden, ook liefdesrelaties werden heel snel minder traditioneel. Alsof men de twintigste eeuw in tien jaar doormaakte. Volgens Jia leveren zulke radicale veranderingen surreëele taferelen op, de reden dat hij wel eens fantasy-elementen in z'n films gebruikt.

'Still Life' speelt zich af bij het plaatsje Fengjie, dat in 2002 volledig is verplaatst voor de bouw van de gigantische Drieklovendam. Een stad met meer dan 2000 jaar geschiedenis, veranderde in een ruïne, dat konden mensen niet gedaan hebben, dacht Jia toen hij de puinhopen zag. Dat moeten buitenaardse wezens zijn geweest.

Zo probeert de man die geldt als de belangrijkste Chinese filmmaker van zijn generatie het land te bekijken: door een groothoeklens die kan uitzoomen terwijl de Chinese realiteit voorbijraast.

Of zijn waarschuwing in 'Mountains May Depart' gehoord wordt, is de vraag. De Chinezen kozen de afgelopen maand massaal voor een andere film, 'The Mermaid', over een playboy tycoon die verliefd wordt op de zeemeermin die hem moest vermoorden. Dat is pas realiteit.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden