De Afsluitdijk

We zijn vergeten hoe woest de Zuiderzee was. De Sint-Marcellusvloed op 16 januari 1219? De naamdag van de heilige Marcellus. Grote delen van het Zuiderzeegebied en van Noord-Nederland worden overstroomd. Tienduizenden doden. Vergeten. De Sint-Luciavloed van 1287? Tienduizenden doden. Vergeten. De tweede Sint-Marcellusvloed op 16 januari 1362? De verschrikkelijke pest was net voorbij en dan komt er weer zo'n rampzalige overstroming en weer op de naamdag van Marcellus - de paus die het celibaat invoerde. De Kerstvloed van 1717? Een dagenlange zuidwesterstorm die in de Kerstnacht draaide naar het noordwesten. Het water kwam tot Haarlem, Amsterdam, Zwolle, Groningen en Dokkum. Geen dijk was bestand tegen dit geweld.

Ons lage land is in het afgelopen millennium door meer dan zestig grote stormvloeden geteisterd, met dijkdoorbraken en overstromingen, zware verwoestingen en groot verdriet.

Een aantal stormvloeden in de twaalfde en dertiende eeuw scheidde West-Friesland (nu een regio in Noord-Holland) van het huidige Friesland en maakte van het oude meer in het hart van ons land een grote binnenzee: de Zuiderzee. Dat oude meer heette het Almere. Deze naam wordt voor het eerst genoemd in een heiligenleven over Bonifatius. Deze Angelsaksische bisschop voer met vijftig gezellen en soldaten vanuit Duitsland de Rijn af, op weg naar het hoge Noorden om daar de heidenen te kerstenen. Hij bereikte het moerassige Frisia, nadat hij veilig een grote watervlakte was overgestoken, die 'in hun taal Aelmere heet'.

In 754 werd hij bij Dokkum vermoord.

Almere - Zuiderzee - IJsselmeer. In de zeventiende eeuw kwam het eerste plan om de Zuiderzee te temmen. Hendrik Stevin, zoon van wiskundige Simon Stevin, stelde voor om het gewelt en vergif der Noortzee uytter Verenigt Nederlant te verdrijven door een ring van dijken van de kop van Noord-Holland via de Waddeneilanden tot aan Friesland. Het plan had zijn logica, maar de techniek bleef achter.

En toen de techniek er was, duurde de besluitvorming lang. In 1913 maakte koningin Wilhelmina in haar troonrede bekend dat zij 'den tijd gekomen acht om de afsluiting en droogmaking van de Zuiderzee te ondernemen'. Het was het masterplan van ingenieur Cornelis Lely. Maar de Eerste Wereldoorlog brak uit en het ging nog langer duren, totdat 'het geweld en vergif' een beslissing afdwongen. In 1916 kwam de zoveelste stormvloed rond de Zuiderzee. Op tientallen plaatsen braken de 320 kilometer lange, verzadigde en verslapte dijken. Een deel van Noord-Holland overstroomde. De koeien zaten in de kerk. Het eiland Marken lag in gruzelementen.

In 1918 viel het besluit tot de bouw van de Afsluitdijk. In juni 1920 arriveerde de eerste baggermolen. Twaalf jaar duurde het reusachtige werk met dekschuiten, klepbakken, bunkerschepen, zandzuigers, kranen, directieboten en roeivletten, met zand, keileem, basaltblokken, stortsteen en kraagstukken van rijshout.

Op 28 mei 1932 om 13:02 uur wordt het laatste gat in de Afsluitdijk gedicht. De schepen toeteren, de arbeiders kijken, de hoge heren wachten op het juiste moment, maar dan is daar opeens Grietje Bosker uit Hippolytushoef, die haar rok omhoogtrekt en met bespatte kuiten en blote dijen als eerste over de klei van het laatste sluitgat loopt. In die meters zit de overwinning op een verdriet van eeuwen.

Van het moderne leven konden onze grootouders alleen maar dromen. Deze rubriek belicht de slimme vindingen die ons leven hebben verrijkt.

Satellietfoto van de Afsluitdijk. Het stille IJsselmeer is groen, met variërende algengroei. De vaargeul in de Waddenzee is donkerblauw. Daarnaast liggen de uitgestrekte weelderige zandbanken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden