Het mooiste nederland

De Afsluitdijk is een bezienswaardigheid van internationale allure

Beeld Van Doorn Flip

Voor buitenlandse toeristen is de Afsluitdijk al jaren een populaire bestemming. Een grootscheepse opwaardering moet ook Nederlanders warm laten lopen voor hun erfgoed. Het project Icoon Afsluitdijk vormt de opmaat.

Hij ligt daar maar wat vanzelfsprekend te wezen. De Afsluitdijk is een vaste waarde, een rots in de branding. Maar een waterkering van 32 kilometer lang, dwars door zee, is niet vanzelfsprekend. Tussen Noord-Holland en Friesland rijden, fietsen, lopen we over het water.

Zoals Nederlanders een uitgestrekt zoutmeer of de flanken van een actieve vulkaan op gaan, zo betreden buitenlandse toeristen de Afsluitdijk. Schuchter, weifelend, alsof ze het niet helemaal vertrouwen. Toch komen ze met bussen vol om dit wonder van waterbouwkundig vernuft te aanschouwen. De Afsluitdijk is een bezienswaardigheid van internationale allure. Dat dreigen we zelf weleens te vergeten, maar er is iets aan het veranderen. Zo is de dijk sinds afgelopen voorjaar officieel opgenomen in het Zuiderzeepad. Wandelaars kunnen vanaf Kornwerderzand met een beknopte routebeschrijving toe. 'Over de dijk vervolgen in de richting van Noord-Holland.' Binnenkort komt aan de waddenzijde een heel nieuw fiets-wandelpad te liggen, onderdeel van het groot onderhoud dat op stapel staat en dat over vier jaar in een Nieuwe Afsluitdijk moet resulteren.

De opknapbeurt was voor het Rijk een mooie aanleiding Daan Roosegaarde te vragen zijn licht eens over de dijk te laten schijnen. Hij toverde het project Icoon Afsluitdijk uit zijn hoge hoed. Behalve ontwerper, innovator en kunstenaar is Roosegaarde een vernieuwend denker. Hij is erin geslaagd die vanzelfsprekende streep van asfalt en basalt te laten stralen. En kijk, sinds de opening van zijn project weten ook Nederlanders de weg naar de iconische dijk weer te vinden.

De heftorens van de spuisluizen aan weerszijden van de Afsluitdijk zijn net tempeltjes. Je moet het maar zien. Met de eerste potloodschetsen van architect Dirk Roosenburg in de hand, ontwierp Studio Roosegaarde de Lichtpoort. Zodra de duisternis invalt, lichten de contouren van de tempeltjes op wanneer de koplampen van passerende auto's eroverheen strijken. In Den Oever reiken pal achter de Lichtpoort de groene lijnen van de Windvogel naar de hemel. Een saluut aan Wubbo Ockels, de ex-astronaut die in 2014 overleed en die grootse plannen met de Afsluitdijk had. Op die plannen bouwt Roosegaarde verder, zoekend naar nieuwe mogelijkheden om energie te winnen uit wind of golven. Hij daagt de bezoekers van Icoon Afsluitdijk uit mee te zoeken en geeft zelf een lichtend voorbeeld.

Op de plek waar ooit het water van de Vlie stroomde, waar het laatste gat in de dijk werd gedicht, staat het Vlietermonument. Ertegenover herinnert het bronzen beeld van een dijkwerker ons eraan dat de dijk grotendeels met de hand is aangelegd. Van een afstandje kijkt geestelijk vader Cornelis Lely in brons goedkeurend toe.

Lichtpuntjes 

In zijn boek 'Polderkoorts' schrijft Trouw-redacteur Emiel Hakkenes over de historie van de Zuiderzeewerken en het belang dat aan de Afsluitdijk werd toegedicht. 'Aan dit staaltje technische vooruitgang was tegelijkertijd de vooruitgang van het land af te meten.' Als gevallen sterren geven lichtpuntjes op de horizon aan waar Friesland ligt. Dit jaar doet de Afsluitdijk dienst als toegangsweg naar de Culturele Hoofdstad van Europa, ook dat nog.

"Wie de sleutel heeft van de spuisluizen, kan half Nederland onder water zetten." Vrijwilliger Jan Drost van het Kazemattenmuseum vat in een zin samen waarom aan weerszijden van de Afsluitdijk verdedigingswerken kwamen te liggen. Nog geen acht jaar na de ingebruikname moesten de kanonnen al in stelling worden gebracht. In de meidagen van 1940 brachten Nederlandse militairen er de Duitse invasie tot staan. Mijn opa wist te vertellen hoe hij in een jeep met gewonde strijdmakkers over de dijk naar Den Helder reed. Hoe ze na de capitulatie hun wapens, uniformen en jeeps in de haven van Den Oever lieten verdwijnen om die niet in Duitse handen te laten vallen. Ook dat is de Afsluitdijk.

Nu maakt kazemat VII deel uit van Icoon Afsluitdijk. Als de broodkruimels van Klein Duimpje wijzen blauwe lichten de weg. Ze leiden naar een wachthuisje, waar Michiel de Groot mij verwelkomt. Hij neemt me mee naar het lab, een kleine ruimte waar het aardedonker is. Daar geeft hij een even bevlogen als duizelingwekkend college. Het gaat over bioluminescentie, over de chemische reactie die hij initieert wanneer hij de algen in een erlenmeyer laat bewegen, het licht dat ze emitteren, de nutriënten die ze toegediend krijgen. Ik neem zijn woorden in mij op als de algen het daglicht.

Het lab is het voorportaal van de presentatie 'Glowing Nature' in de grote kazemat. Ook daar is het donker. Mijn schoenen heb ik uitgedaan en ik stap op een mat van doorzichtig kunststof waarin met algen verzadigd zeewater zit. Ik loop over water. Onder mijn voeten zie ik in de praktijk wat ik zojuist in het lab heb geleerd. Hele werelden breng ik in beroering. Golven van licht deinen naar de wanden, sterrenstelsels ontstaan en doven weer uit. Ik probeer in woorden te vatten wat ik beleef, maar blijf steken ergens tussen de oersoep en de 'Sterrennacht' van Van Gogh. Deze sensatie is als het noorderlicht of een zonsverduistering: ieder moet het zelf ondergaan.

Wanneer ik weer buiten sta, is het bijna net zo donker als binnen. Ik herken de Grote Beer en Orion, zie hoe de Melkweg zich door het firmament slingert als een lichtgolf over de vloer van een kazemat in Kornwerderzand. De koplampen van auto's vormen een oplichtend snoer over de lengte van de dijk. In de verte strijken in een vast ritme lichtbanen langs de hemel. Dat moet de Brandaris op Terschelling zijn. Als een alg in een erlenmeyer stuurt hij zijn signalen naar de overkant, waar de lichtjes aan de haven van Harlingen antwoord geven. Alles komt samen. Heden, verleden en toekomst. Micro-organismen en het Melkwegstelsel. Andere manieren om energie op te wekken.

Icoon Afsluitdijk

Aan beide uiteinden van de Afsluitdijk fungeren de sluizencomplexen als Lichtpoort, een blijvend kunstwerk. De Windvogel - weersafhankelijk, dus check de site - is te bezoeken vanuit de haven van Den Oever. Vertrekpunt voor Glowing Nature is het Informatiecentrum in Kornwerderzand, waar een expositie de geschiedenis van en de toekomstplannen voor de Afsluitdijk belicht. Ook wordt daar de film '32 KM' van Felix Kops vertoond. Windvogel en Glowing Nature zijn nog t/m 21 januari te zien (dagelijks open tussen 18.00 en 23.00 uur). Gratis toegangskaarten voor Glowing Nature te reserveren via 06-20571124, meer info via icoonafsluitdijk.nl en deafsluitdijk.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden