Personeelstekort zorg

De actieplannen voor meer personeel in de zorg voldoen niet

Medewerkers van het Catharina Ziekenhuis Eindhoven voerden in november actie voor een betere cao. Beeld ANP

Het lukt de zorg niet het nieuwe personeel vast te houden. De actieplannen voldoen niet, zegt een onafhankelijke commissie die het kabinet adviseert. Het verloop is te groot.

Alle inspanningen van het kabinet om het personeelstekort in de zorg stevig terug te dringen, hebben nog te weinig resultaat. De zorg blijft een ‘vergiet’, waarschuwt een onafhankelijke commissie die het ministerie van volksgezondheid adviseert over het aanpakken van het personeelstekort.

Instroom teniet gedaan door teleurgesteld vertrekkend personeel

Met het beeld van een vergiet wil de commissie aangeven dat aan de ene kant weliswaar flink meer nieuw personeel in de zorg is gaan werken, maar liefst 152.000. Maar die instroom wordt grotendeels tenietgedaan, doordat gemotiveerd personeel teleurgesteld vertrekt: bijna de helft van hen al binnen twee jaar. Het vergiet heeft nog net zulke grote gaten als voorheen. Vorig jaar verlieten 111.000 mensen de zorg, slechts 1000 minder dan een jaar eerder.

“Wat gedaan wordt, is bij lange na niet genoeg om de huidige en de toekomstige personeelstekorten op te lossen”, concludeert de onafhankelijke adviescommissie ‘Werken in de zorg’. Zij heeft eind vorig jaar een kritisch tussenrapport uitgebracht, dat door minister Hugo de Jonge vlak voor Kerst naar de Tweede Kamer is gestuurd. Het kreeg door de feestdagen weinig aandacht.

Commissievoorzitter Doekle Terpstra zegt grote zorgen te hebben. Op de huidige manier gaat het personeelstekort niet opgelost worden.

Beeld Brechtje Rood

‘Sommige werkgevers denken dat een beter fietsenplan het antwoord is’

Het belangrijkste advies is dat er ingrijpender maatregelen nodig zijn dan nu. Werkgevers doen nu veel te weinig om personeel vast te houden. Gebrek aan loopbaanperspectief en te weinig inhoudelijke uitdaging in het werk zijn de belangrijkste redenen dat personeel vertrekt. Veel meer dan salaris, dat pas op de zevende plaats staat. “Sommige werkgevers denken nog steeds dat een beter fietsenplan het antwoord is”, zegt Terpstra. “Die hebben het nog altijd niet begrepen.”

De huidige financiering van de zorg en de marktwerking zijn een obstakel, zegt hij. Zorginstellingen krijgen niet betaald voor samenwerken, wel voor eigen productie. Samen de personeelsproblemen oplossen komt moeizaam van de grond.

Aantrekkelijker maken van de zorg faalt jammerlijk

Het kritische rapport stelt minister De Jonge voor lastige keuzes. Hij lanceerde anderhalf jaar geleden zijn actieprogramma ‘Werken in de zorg’, met de ambitie om de personeelstekorten terug te brengen naar ‘nul of daar dichtbij’. Dat doel lijkt onhaalbaar met de huidige aanpak.

Een van de pijlers van De Jonge’s actieprogramma was juist dat werk in de zorg aantrekkelijker zou worden, iets waar de instellingen volgens de adviescommissie tot nu toe jammerlijk in falen. De andere pijler is dat de oplossingen niet van bovenaf opgelegd worden door ‘Den Haag’, maar bedacht worden door de betrokkenen, in het land zelf.

In 28 regio’s zitten zorginstellingen, verzekeraars en opleidingen samen om tafel om eigen oplossingen te bedenken. De personeelstekorten zijn in Limburg anders dan in Rotterdam, redeneert de minister.

Zelfs waar goed wordt samengewerkt, wordt het personeelstekort niet opgelost

Die regionale aanpak is volgens de adviescommissie de juiste richting, maar heeft nog te weinig resultaat. In veel regio’s is er al betere samenwerking tussen werkgevers, opleidingen en verzekeraars. Maar zelfs de regio’s waar alle neuzen dezelfde kant op staan ‘slagen er niet in de personeelstekorten op te lossen’, schrijft de commissie.

Daar komt nog een waarschuwing bij. Er werken per saldo nu 41.000 meer mensen in de zorg dan twee jaar geleden, de grootste groei in jaren. Die groei kwam mede doordat de zorgopleidingen populairder zijn geworden. Maar de opleidingen en zorgorganisaties zitten inmiddels aan de grens van wat ze aankunnen qua aantal leerlingen, aldus het rapport. Opleiden van nóg meer mensen gaat niet lukken. Vasthouden van personeel, iets wat nu al onvoldoende lukt, wordt de komende jaren daardoor nog belangrijker.

Doekle Terpstra.Beeld ANP

‘Het nieuwe personeel bestaat uit jonge, gemotiveerde professionals. Luister naar ze!’

Om het personeelstekort in de zorg werkelijk op te lossen, moet beter naar het personeel worden geluisterd. En concurrentie moet worden vervangen door samenwerking, zegt Doekle Terpstra, voorzitter van de onafhankelijke commissie die het kabinet adviseert.

Toen een werkgever in de zorg onlangs opmerkte dat zijn instelling ‘een heel professioneel fietsenplan’ heeft gemaakt om personeel vast te houden, zakte Doekle Terpstra de moed even in de schoenen. Waar moest hij beginnen om uit te leggen dat er andere dingen nodig zijn om het werken in de zorg aantrekkelijk te houden?

“Zo’n fietsenplan is bijna een metafoor voor wat er tekortschiet aan goed werkgeverschap in de zorg. Er wordt gedacht: geef het personeel een materieel extraatje en dan zijn ze vast weer tevreden. Zo’n werkgever heeft nog steeds de urgentie niet begrepen. Als zoveel mensen het vak zo snel verlaten, is er meer aan de hand.”

Terpstra, voormalig onderwijsbestuurder, is voorzitter van de onafhankelijke commissie ‘Werken in de Zorg’. Die commissie houdt in de gaten of het actieprogramma van minister Hugo de Jonge voor het oplossen van de personeelstekorten in de zorg, genoeg resultaten boekt. De commissie sprak uitgebreid met werkgevers, opleidingen en verzekeraars.

U trekt sombere conclusies, het schiet niet op.

“Eerst de positieve ontwikkelingen: er wordt met opgestroopte mouwen gewerkt, in de regio’s. Er is veel meer open debat, over wat zorginstellingen moeten doen om personeel te vinden en vast te houden. Dat eerste gaat goed, het tweede niet. Werkgevers hebben jaren nauwelijks geïnvesteerd in vasthouden van personeel. Ze doen wel iets meer, maar schoorvoetend.”

Hoe komt dat?

“Er is te lang vertrouwd dat het personeel toch wel gemotiveerd is. Ik proef soms nog iets van de oude sfeer van heel vroeger, van werken in de zorg als roeping voor heilige Martha’s. Dat denken moet echt weg. “Het nieuwe personeel bestaat uit millennials, jonge professionals die heel gemotiveerd zijn, maar die zich wel willen kunnen ontwikkelen in hun vak. Luister naar ze!

“Ook het bestaand personeel geeft aan dat gebrek aan uitdaging een van de belangrijkste redenen voor vertrek is. Daar wordt nog steeds te weinig mee gedaan. “Instellingen waren de afgelopen jaren druk met het primaire proces: zorgen dat ze financieel rendeerden. Ze waren minder bezig met goed werkgeverschap, nu nog steeds niet.”

Moet minister De Jonge zijn actieprogramma dringend omgooien?

“De minister is begeesterd als geen ander. Hij wil het per regio oplossen, dat lijkt ons nog steeds goed. De politieke discussie is alleen, en dat geldt met name voor de Tweede Kamer, of de huidige manier van financieren dan nog wel past. “Je moet consistent zijn, en dan ook regio’s de kans geven zelf aan de knoppen van het geld te draaien, en geld meer regionaal verdelen, in plaats van per instelling.

“Concurrentie moet vervangen worden door samenwerking. Maar door de prikkels in het huidige stelsel zijn instellingen geneigd alleen te kijken naar hun eigen organisatie. Het ziekenhuis voelt zich niet verantwoordelijk voor het oplossen van het personeelsprobleem van het verpleeghuis. De verzekeraar koopt in op prijs, niet op arbeidsvoorwaarden. Ook dat soort mechanismen verhindert dat we echt een doorbraak kunnen maken bij het oplossen van het personeelstekort.”

Lees ook: 

Zorg faalt in vasthouden personeel, de tekorten blijven

De actieplannen voor meer personeel in de zorg voldoen niet, zegt een onafhankelijke commissie die het kabinet adviseert. Het verloop is te groot.

Zo ging vorig jaar het actieprogramma van Hugo de Jonge van start

Aangekondigd door opzwepende muziek springt minister Hugo de Jonge het podium op. “Zo’n muziekje wil ik voortaan ook in de Tweede Kamer”, grapt de minister naar de zaal vol ziekenverzorgenden, verpleegkundigen en studenten. De Jonge heeft het actieplan onder zijn arm: 68 pagina’s met voorstellen om in het land de komende jaren het duizelingwekkende aantal van 125.000 vacatures in te vullen in de zorg.

Lees ook: 

‘Het nieuwe personeel bestaat uit jonge, gemotiveerde professionals. Luister naar ze!’

Om het personeelstekort in de zorg werkelijk op te lossen, moet beter naar het personeel worden. geluisterd. En concurrentie moet worden vervangen door samenwerking, zegt Doekle Terpstra, voorzitter van de onafhankelijke commissie die het kabinet adviseert.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden