De achterkamer doemt op in de Britse politiek

Vanaf linksboven, met de klok mee: SNP-lijsttrekker Nicola Sturgeon, Labourleider Ed Miliband, LibDem-voorman Nick Clegg en zittend conservatief premier David CameronBeeld AFP

Over zeker één ding zijn Labour en de Tories het in de Britse verkiezingscampagne roerend eens: morgen verovert één partij de absolute meerderheid. Alleen over welke partij dat zal zijn, verschillen zij van mening. Beide partijen verschillen bovendien ernstig van mening met alle opiniepeilers. Want in geen enkele peiling komt een van beide partijen ook maar in de buurt van een eigen meerderheid.

Hoewel het Britse kiesstelsel met districten waarin 'first past the post' geldt de grote partijen - net als de sterk regionaal geconcentreerde Schotse nationalisten - gigantisch bevoordeelt, zal Groot-Brittannië toch echt moeten wennen aan coalitiekabinetten.

Dat blijkt vooral wennen te zijn voor de twee traditioneel overheersende partijen. Zowel Labourleider Ed Milliband als de conservatieve premier David Cameron weigert te zeggen met welke partij men na de verkiezingsdag in zee wil. Cameron zegt niet nóg eens met LibDem-leider Nick Clegg een dark room in te willen duiken. Milliband beweert geen enkele deal te zullen sluiten omdat dit afbreuk zou doen aan het Labour-verkiezingsmanifest. Op zich is het niet onbegrijpelijk dat een politicus liever praat over zijn eigen program dan over wat hij er in coalitieonderhandelingen van zal moeten prijsgeven. Maar tegelijkertijd hebben Milliband en Cameron allebei hun mond vol van het gevaar dat hun opponent als die de verkiezingen wint, aan de touwtjes van een 'extreme' kleinere partij zal hangen.

Drukker in de dark room
Labour doet het voorkomen alsof Cameron dadelijk als was in de handen van UKIP-leider Nigel Farage is. Die kans is echter erg klein omdat UKIP, net als de LibDems, door het kiesstelsel enorm wordt benadeeld. Indien UKIP donderdag nationaal 15% van de stemmen haalt, verwachten de opiniepeilers dat de partij daarmee hooguit 3 zetels kan bemachtigen; dat is krap 0,5% van de plaatsen in het Lagerhuis. Als de conservatieven al met UKIP zouden willen samenwerken, brengt hen dat amper in de buurt van een meerderheid. Zij zullen het waarschijnlijk weer met de LibDems moeten proberen, vermoedelijk zelfs aangevuld met Noord-Ierse unionisten. Het wordt dadelijk dus drukker in de dark room. Een vraag blijft wel of de LibDems zo'n avontuur werkelijk nog eens wensen aan te gaan. De afgelopen vijf jaar is het een groot deel van hun kiezers immers niet best bekomen.

De conservatieven op hun beurt trachten Labourleider Ed Milliband als een toekomstige marionet van de Schotse nationalisten af te schilderen. Het staat nog te bezien of Labour en de SNP samen inderdaad een meerderheid gaan behalen, maar in ieder geval lijkt het niet waarschijnlijk dat Labour zonder steun van de SNP kan gaan regeren. Wat Labour er aan zetels in Engeland en Wales eventueel kan bijwinnen, gaat er immers (bijna) even hard in Schotland weer af door zetelverlies aan de SNP.

Milliband beweert manhaftig dat hij na de verkiezingen geen coalitieakkoord of wat voor deal dan ook met een andere partij zal sluiten. Hij is daarin nog categorischer dan Cameron. Het klinkt aannemelijk dat hij een deal met de SNP - in Schotland concurrent van Labour op leven en dood - niet aantrekkelijk vindt. Het is bovendien geruststellend dat Milliband weigert kort na de door de Schotten verworpen onafhankelijkheid alweer een referendum over Schotse afscheiding toe te staan en dat hij de Trident - het Britse nucleaire wapen - niet prijs wenst te geven, wat nu juist een belangrijk programpunt van de SNP is.

Dappere daad
Maar zal Milliband indien Labour de grootste partij wordt werkelijk de kans op de macht laten schieten? Het is niet vreemd dat de kiezers een politicus die zegt in zo'n geval vrijwillig van de macht af te zien wantrouwen. Bovendien zullen de Labour-kiezers het hem kwalijk nemen als hij woord houdt. Die stemmen immers niet op Labour om Cameron terug te zien keren op Downing Street 10.

Misschien denkt Milliband met een minderheidskabinet van start te kunnen gaan, in de hoop dat de SNP hem dan op de regeringsbankjes duldt. SNP-leider Nicola Sturgeon heeft al gezegd dat zij een Labour-minderheidskabinet niet reeds bij zijn aantreden zal wegstemmen. Maar wil zo'n kabinet iets kunnen presteren dan zal het niet kunnen volstaan met het presenteren van punten uit het Labour-program. Willen wetsvoorstellen enige kans maken, dan zal Labour met andere partijen in gesprek moeten gaan. Ook Milliband zal straks de dark room in moeten, anders verdwijnt hij zelf in de donkere schaduw van de Britse politieke geschiedenis. Weliswaar zou dat een dappere daad zijn, maar het is er ook een waar zijn tegenstanders hem veel dankbaarder voor zullen zijn dan zijn aanhangers.

Patrick van Schie is historicus en directeur van de TeldersStichting, de liberale denktank van Nederland, verbonden aan de VVD. Hij schrijft deze column op persoonlijke titel.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden