De Acht Mei Beweging: van aardige mensen en boosheid die voorbijgaat

Tom van den Beld, Het andere gezicht van de kerk, De Acht Mei Beweging 1985-2003. Valkhof Pers, 207 blz, euro 19,50.

***

De schrijver

Tom van den Beld (1937) werkte in het onderwijs en promoveerde op een proefschrift over de 'emancipatorische activiteiten van de Nederlandse jezuïeten'. Veel belangrijker in verband met dit boek is, dat hij vicevoorzitter is van Mariënburg, een vereniging van kritische katholieken en actief in de Acht Mei Beweging. Een betrokkene dus.

Acht Mei?

Op 8 mei 1985 komen op het Malieveld in Den Haag twaalfduizend katholieken bij elkaar om 'een ander gezicht van de kerk' te tonen. Aan Nederland, aan de bisschoppen van ons land en vooral aan paus Johannes Paulus II, die drie dagen later ons land zou bezoeken. De bisschoppen onder leiding van aartsbisschop Ad Simonis hadden bepaald dat tijdens dit bezoek alleen 'loyale' katholieken, die onvoorwaardelijk achter het kerkelijk gezag stonden, mochten spreken. Zo vielen onder meer feministisch theologe Tine Halkes en de vermaarde Edward Schillebeeckx af.

En dus organiseerden zo'n honderd groeperingen zelf een bijeenkomst: de Acht Mei Beweging was geboren. Dit boek beschrijft de geschiedenis van dit platform van progressieve katholieken en onderzoekt wat de blijvende betekenis voor de kerk in ons land is geweest.

Het ging de aanhangers van Acht Mei (voor een groot gedeelte vijftig jaar en ouder en in het bezit van een linnen tas) vooral om de vernieuwing van de kerk. Velen kenden elkaar van het Pastoraal Concilie dat eind jaren zestig al pogingen had gedaan. De strijdpunten waren hetzelfde: de vrouw in het ambt, getrouwde priesters, meer democratie in de kerk. Ook in de jaren tachtig en negentig een kansloze zaak binnen de rooms-katholieke kerk.

Daarnaast wilde de beweging, aangespoord door het evangelie, de maatschappij vernieuwen. En dus stond op de jaarlijkse bijeenkomsten van Acht Mei de vereniging van homopastores naast een standje met biologisch eten.

Ook werd veel energie gestoken in de dialoog met de bisschoppen. Van den Beld wijdt er een lang hoofdstuk aan. Een aaneenschakeling van moeizame gesprekken, verkeerde tafelgebeden en voorzichtige toenadering. Enkele bisschoppen van het meer verlichte soort bezochten een manifestatie, maar tot werkelijke toenadering kwam het nooit. Het bleven twee gescheiden werelden.

Boosheid is zelden een gezonde basis voor de toekomst van een beweging. Al na een paar jaar nam het bezoekersaantal af. Van den Beld beschrijft nauwkeurig de soms wanhopige pogingen van Acht Mei om zichzelf opnieuw uit te vinden. Hoorzittingen over mensenrechten in de kerk, regionale activiteiten en een internationale topconferentie met kritische katholieken: mooie ideeën, maar het succes van het Malieveld werd nooit geëvenaard.

In 2003 was de rek er definitief uit en besloot de Acht Mei Beweging zichzelf op te heffen.

Typerende passage

Het boek bevat nogal wat kerkelijk en maatschappelijk jargon dat voor veel mensen nu tot een dode taal behoort. Zoals over een regionale bijeenkomst in 1999: 'In Venlo was het thema: 'Hoe geef je als Noord-Limburger in onze geïndividualiseerde samenleving gestalte aan solidariteit met mensen dichtbij'.'

Zo jaren negentig.

Reden om dit boek niet te lezen

Dit is een boek voor intimi. Katholieken die in Acht Mei een laatste redding van de Nederlandse kerk zagen, zullen het met nostalgische gevoelens lezen. Mooi was die tijd! Maar als historische analyse schiet 'Het andere gezicht van de kerk' tekort. Van den Belds conclusie dat het gedachtegoed van Acht Mei voortleeft in verschillend kleinere geloofsgemeenschappen in ons land, wordt helaas niet onderbouwd. Een gemiste kans.

Reden om dit boek wel te lezen

Het is wel een eerlijk boek. Van den Beld noemt de Acht Mei Beweging een generatiegebonden verschijnsel. Hij legt het eindeloze gebakkelei over de koers en de voortdurende fixatie op de bisschoppen bloot. Maar het blijft aardig. Want dat waren al die duizenden katholieken die op een zaterdag in mei de trein namen naar Zwolle of Den Bosch: aardige mensen. Ze hadden het goed met de wereld en hun kerk voor. Kom daar nog maar eens om.

Trouw tipt religie

1. De kracht van het goede. De toekomstvisie van de Dalai Lama Daniel Goleman

****

2. Toptheologen, The Next Generation Frank G. Bosman (red.)

****

3. Verbinden en verdiepen Gerard Swüste en Mirjam Wolthuis (red.)

****

4. Het andere gezicht van de kerk Tom van den Beld

***

5. Deugdethiek, levensbeschouwing en religie Andreas Kinneging en Timo Slootweg (red.)

***

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden