De 'aardigheid' in het onderwijs zal een valkuil blijken

Premier Rutte en staatssecretaris Dekker van onderwijs tussen de schoolkinderen in Capellen aan den IJssel. Beeld anp

Leefde Churchill voor of na Napoleon? Een paar jaar geleden bleek een meerderheid van de Britse jongeren daar geen flauw idee van te hebben. Terwijl het toch bepaald niet om personen gaat die een bijrolletje in de Europese geschiedenis hebben vervuld. Als iemand Churchill of Napoleon niet eens bij benadering in zijn tijd weet te plaatsen, hoe kan men zich dan ooit de betekenis van zo'n historisch figuur realiseren?

We hoeven ons geen illusies te maken dat een soortgelijk simpel testje in Nederland beter zou verlopen. Al twintig jaar geleden bleken volgens een onderzoek van het Historisch Nieuwsblad de meeste toenmalige Kamerleden elementaire geschiedkundige kennis te ontberen. Het historisch besef in Nederland is in vergelijking met elders eerder geringer dan groter. Ik durf amper te schatten hoeveel Nederlanders zouden kunnen aangeven of Thorbecke voor of na Karel V kwam. Je mag al blij zijn als een behoorlijk aantal Nederlanders van deze historische figuren gehoord heeft.

Volgens de commissie-Schnabel (Platform Onderwijs 2032) is dat ook helemaal niet belangrijk. Dankzij de digitalisering kan iedereen dit soort weetjes immers snel opzoeken. Je moet leerlingen daarom niet langer vermoeien met het 'stampen' van feitjes. Dit argument is alleen al daarom wonderlijk omdat digitalisering, waarvan Schnabel zo onder de indruk is, aan het wezen van informatie niets verandert. Feiten konden altijd al in encyclopedieën of in andere boeken worden opgezocht. Wie echter niets weet, zal niet eens beginnen te zoeken. Hij kan ook niet weten wat te zoeken.

Onderwijs moet 'aardig' zijn
Wie geen feiten kent - dat wil zeggen paraat in zijn hoofd heeft zitten - zal bovendien nooit in staat zijn verbanden te leggen, laat staan dat hij zich inzichten kan verwerven. Hij zal nooit begrijpen waarom mensen in het verleden gehandeld hebben zoals zij deden. Maar ook dat dient volgens D66-Eerste Kamerlid Schnabel nergens toe. Onderwijs dient in zijn ogen 'aardig' te zijn. Het moet aansluiten bij wat de leerling interesseert. Blijkbaar moet alles tot muziek of sport zijn te herleiden. Of tot dagelijks puberleed.

Als liberaal vind ik dat volwassen burgers inderdaad in hoge mate zelf moeten uitmaken waar hun aandacht naar uitgaat. Maar kinderen zullen eerst moeten ontdekken wat voor kennis er zoal is. Niemand kan zich interesseren voor wat hij niet kent. Leerlingen zullen om later als volwaardig burger aan de Nederlandse samenleving te kunnen deelnemen, zich voorts basiskennis dienen te verwerven. Terecht stelt de commissie-Schnabel dat rekenen en taal daartoe essentieel zijn. Voor kennis van geschiedenis en aardrijkskunde geldt dat echter evenzeer.

Werkelijk inzicht in de geschiedenis kan ook niet worden verkregen door aan te sluiten bij thema's die nu modieus zijn. Schnabel c.s. willen geschiedenis en aardrijkskunde als zelfstandige vakken afschaffen. Die 'ouderwetse' vakken zouden beter in themaonderwijs kunnen opgaan. Maar alles herleiden tot modes (zoals slavernij of migratiestromen) die door een hedendaagse bril worden bekeken, bewerkstelligt het tegendeel van historisch inzicht. Leerlingen zullen dan alles wat afwijkt van de huidige meerderheidsnorm als 'raar' veroordelen, in plaats dat zij gaan begrijpen waarom in het verleden gebeurtenissen op een bepaalde voor ons 21e-eeuwers niet voor de hand liggende manier verliepen.

'Fatale trap'
D66 meet zich graag aan de onderwijspartij van Nederland te zijn. Nooit heeft die partij aangegeven waaraan het extra geld dat zij voor onderwijs bepleit, eigenlijk zou moeten worden besteed. Zo lijkt D66 vooral te hengelen naar electorale steun in de onderwijsvijver. Indien de voorstellen van de commissie onder leiding van de nieuwe D66-senator Schnabel om het doel van via onderwijs kennisvermeerdering te bereiken definitief op te offeren aan nóg meer leukigheid zou worden overgenomen, krijgt het niveau van het onderwijs een fatale trap naar beneden. En uiteindelijk zijn het de genieters van het onderwijs - de leerlingen - die, zonder dat nu altijd te beseffen, zelf naar onderen worden geduwd. De 'aardigheid' van nu zal hun toekomstige valkuil blijken.

Natuurlijk moet onderwijs niet in alle opzichten hetzelfde blijven. Dat kan de doelstelling echter onverlet laten. In de 19e eeuw deelden liberalen en socialisten het streven om de bevolking via onderwijs te verheffen. Voor wie modern wil lijken moge dit ouderwets klinken, maar wil onderwijs deugdelijk zijn dan dient het leerlingen uit te dagen, 'uit hun comfort zone te halen' om het hedendaags te verwoorden.

Het is te hopen dat het onderwijsplan-Schnabel c.s. gauw in een digitale prullenmand belandt. Zodat leerlingen feiten blijven stampen. Nu zullen zij daar vast geregeld onder zuchten, of er ons om vervloeken. Later zullen zij maar al te blij zijn dat het onderwijs niet verder is 'verleukt'.

Patrick van Schie is historicus en directeur van de TeldersStichting, de liberale denktank van Nederland, verbonden aan de VVD. Hij schrijft deze column op persoonlijke titel.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden