De aanval lijkt de beste verdediging

Gaat de opgevoerde offensieve kracht van Oranje de doorslag geven of de defensieve kwetsbaarheid?

De bondscoach van Oranje heeft zijn laatste beslissingen genomen, en zijn werkgever heeft de doelen gesteld. De KNVB mikt op de halve finale van het EK, meldde directeur Van Oostveen deze week - 'minimaal', zei hij er nog bij. Hij krijgt zowaar iets van zijn baldadige voorganger Kesler, die op z'n tijd graag iets uitdagends mocht roepen. Je kunt zeggen dat de vicewereldkampioen het aan zijn stand verplicht is, maar om zo ver te komen zal toch eerst de onderhand gewoontegetrouw zwaarste poule van het toernooi moeten worden doorstaan.

Vier vertegenwoordigers uit de mondiale toptien zijn daarin bijeengebracht. Vanavond opent Nederland, zelf vierde op de ranglijst van de wereldvoetbalbond Fifa, tegen Denemarken, dat na de laatste verschuivingen als negende is gerangschikt. De tweede opponent Duitsland is de nummer drie van de wereld, en het enigszins afgezakte Portugal de nummer tien. Zo staat het er op papier voor, maar als de bal eenmaal rolt, hoeft het weinig meer waard te zijn.

Bondscoach Van Marwijk heeft, wars van cijfers, zijn mantra alweer uitgesproken: dat de eerste wedstrijd, die tegen de nummer negen dus, de belangrijkste is. Zo wellen weldra herinneringen op aan het WK 2010, en niet alleen omdat Denemarken ook twee jaar geleden in Zuid-Afrika de eerste (met 2-0 verslagen) tegenstander was. In bredere zin komen gedachten boven aan de strakke motivatietechnieken waarmee Van Marwijk Oranje sinds zijn aantreden in 2008 in de eerste cyclus van zijn bewind bij de les hield.

Hij wees bij voortduring op het belang van de eerstvolgende wedstrijd en op het gevaar van tevredenheid dan wel gemakzucht, een Nederlandse voetbalondeugd door de jaren heen. In de mars naar de WK-finale werden zijn lessen ter harte genomen, maar na het toernooi betwijfelde Van Marwijk toch even openlijk hoe de weg vervolgd moest worden. Omdat Nederlandse voetballers er nooit sterk in waren geweest, stelde ook hij zich de vraag of opnieuw zo'n spanningsboog zou kunnen worden opgebouwd, en of die daarna dan nog zou kunnen worden vastgehouden.

De internationals zelf roepen in het kamp van Oranje in koor dat ze daartoe in staat zijn. De vooraanstaande spelers zijn vertrouwd met de mores en de vereisten van internationaal topvoetbal, en ze mogen er graag op wijzen dat ze van het WK mentaal wijzer zijn geworden. Spelmaker Sneijder schetste het beeld van de wereldbeker die in het finalestadion van Johannesburg bij de entree van het veld was opgesteld. Wie daar eenmaal zo dichtbij langs heeft gelopen, weet waar het om gaat, sprak hij als zijn overtuiging uit.

Het zou de komende weken een factor van geestelijk gewicht kunnen zijn. Maar daartegenover moet in alle objectiviteit worden vastgesteld dat nogal wat spelers van Oranje, onder wie Sneijder na een mislukt clubseizoen, geen vertrouwenwekkend voortraject hebben afgelegd - of gewoonweg een jaartje ouder aan het worden zijn. Ze roepen zelf (weer) om het hardst dat het volstrekt geen probleem hoeft te zijn - en wat moeten ze ook anders zeggen? Ze geven als altijd hoog op van het niveau van hun trainingen. Maar dat kan - logisch in een geografisch klein voetballand - zichtbaar niet door de gehele groep worden bereikt, en daarbij: zou het peil bij elk bovenmodaal EK-land op het trainingsveld niet verantwoord zijn?

Het heeft er alle schijn van dat bondscoach Van Marwijk, op mentaal gebied in wezen uitgepraat, dit keer een impuls op het sportieve vlak zoekt. De versneld teruggekeerde Afellay is aangewezen als de flankspeler met wie de carrousel rond spits Van Persie beter zou moeten gaan draaien dan tijdens het WK. Er zouden na de langdurige blessure van Afellay risico's aan kunnen kleven, anderzijds zou het de selectie in de breedte ten goede kunnen komen, met gretige dan wel gebrande reserves als Kuijt en ook spits Huntelaar.

De promotie van Afellay past op het oog misschien niet in de lijn van bedachtzaamheid die Van Marwijk graag volgt. Maar met het begrensde aanbod van een klein land is nu eenmaal niet alles te beredeneren en zijn niet alle gevaren uit te sluiten, ook uiteindelijk niet voor Van Marwijk, die gauw en bepaald niet altijd met recht voor behoudend wordt versleten. De herschikking van zijn aanvalslijn heeft een in elk geval prikkelend speculatief karakter. Kort gezegd wordt er meer aanvallende kracht gemobiliseerd als tegenwicht voor de gekende defensieve gebreken en de onzekerheden die daar met twee vacante posities, die van de geblesseerde centrumverdediger Mathijsen en de linksbackplaats, bij zijn gekomen.

De vraag vooraf kan dan een heel simpele zijn: gaat de opgevoerde offensieve kracht van Oranje de doorslag geven of de defensieve kwetsbaarheid? Een andere vraag zou die naar mooi voetbal kunnen zijn, volgens de Hollandse beginselen van de aanval. Maar daar zei KNVB-directeur Van Oostveen niets over en ook voor de spelers - het kan vooraf toch maar beter even worden gememoreerd - is het niet de voornaamste zorg. Sneijder zei dat die hele zogenoemde Hollandse School hem op de grens van winst en verlies gestolen kan worden. En aanvoerder Van Bommel raadde de voetbalromantici alvast aan om, als het ze alleen om het mooie is te doen, met hun vrouw naar de film over de Titanic te gaan kijken.

Twee jaar later is de opstelling tegen de Denen grotendeels hetzelfde
Zeven spelers die twee jaar geleden in Zuid-Afrika in de basisformatie van de eerste WK-wedstrijd tegen Denemarken waren opgenomen, staan ook vanavond in het Metalist-stadion van Charkov aan de aftrap. Dat zijn doelman Stekelenburg, Van der Wiel, Heitinga, Van Bommel, Nigel de Jong, Sneijder en Van Persie.

Normaal gesproken was Mathijsen de achtste geweest. De geblesseerde verdediger reisde gisteren wel mee naar Charkov. Bondscoach Van Marwijk gaat ervan uit dat hij snel fit wordt en riep daarom geen vervanger op. Van Marwijk sprak gisteren zelfs de verwachting uit dat Mathijsen dinsdag tegen Duitsland weer inzetbaar is.

De drie weggevallen basisspelers van het WK-duel met de Denen zijn Van Bronckhorst, Kuijt en Van der Vaart. De eerste stopte na het WK. Van der Vaart was de tijdelijke vervanger van Robben, die kort voor het WK geblesseerd was geraakt. Robben keerde als invaller terug in het derde groepsduel, en in de achtste finale moest Van der Vaart definitief voor hem wijken. Kuijt is als flankspeler verdrongen door Afellay.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden