De aanpak van laaggeletterdheid is dweilen met de kraan open, waarschuwen experts

Een gepensioneerde leraar helpt mee op een basisschool om kinderen met een leerachterstand met lezen te helpen. Beeld Hollandse Hoogte / Roel Burgler

Formulieren invullen, bijsluiters lezen of omgaan met computers: het zijn struikelblokken waar laaggeletterden dagelijks tegenaan lopen. Om deze groep te helpen trekt het kabinet 425 miljoen euro uit van 2020 tot 2024.

Dat schrijven minister Van Engelshoven (onderwijs), minister De Jonge (zorg), staatssecretaris Van Ark (sociale zaken) en staatssecretaris Knops (binnenlandse zaken) vandaag in een brief aan de Tweede Kamer. Taal, rekenen en digitale vaardigheden zijn onmisbaar, stelt Van Engelshoven. “Een tekort aan deze vaardigheden vormt een barrière om zelfstandig mee te doen in onze maatschappij.”

Volgens Stichting Lezen en Schrijven hebben in Nederland zo’n 2,5 miljoen mensen van 16 jaar en ouder moeite met lezen, schrijven of rekenen. Vaak hebben zij ook moeite met digitale vaardigheden. Van de 1,8 miljoen mensen tussen de 16 en 65 jaar die moeite heeft met taal, rekenen of allebei, is meer dan de helft autochtoon. Mensen die laaggeletterd zijn, zijn overigens geen analfabeten. Ze kunnen wel lezen en schrijven, maar beheersen niet het eindniveau vmbo.

Lastige doelgroep

Met de nieuwe investeringen wil de overheid meer mensen bereiken die Nederlands als moedertaal hebben. Dat is een lastige doelgroep, zegt een woordvoerder van Stichting Lezen en Schrijven. “Immigranten en vluchtelingen volgen natuurlijk het inburgeringstraject. Maar mensen met moedertaal Nederlands zijn lastiger te vinden omdat er veel schaamte heerst en laaggeletterdheid taboe is. Deze mensen komen vaak pas op latere leeftijd uit de kast.”

Om ervoor te zorgen dat deze mensen hun vaardigheden laten bijspijkeren, komt er meer geld om ervaringsdeskundigen op te leiden die hen daarvoor kunnen enthousiasmeren. Het extra budget voor gemeenten loopt op tot 7,3 miljoen euro per jaar in 2024. Voor werkgevers komt er jaarlijks drie miljoen beschikbaar om werknemers cursussen aan te bieden. Ook komt er een informatiepunt voor de mogelijkheden op het gebied van volwassenenonderwijs, scholing en subsidies.

De extra investeringen zijn mooi, vindt Stichting Lezen en Schrijven, maar de overheid is nog lang niet ambitieus genoeg. Hoewel het landelijke programma ‘Tel mee met taal’ volgens de stichting al duizenden mensen op weg heeft geholpen, neemt de laaggeletterdheid in Nederland juist toe in plaats van af.

Uit onderzoek van de onderwijsinspectie blijkt dat er steeds meer leerlingen van de basisschool komen die niet goed kunnen lezen en rekenen. Bijna 20 procent van de vijftienjarigen heeft een taalachterstand. Het is daarom van groot belang dat er meer tijd en ruimte komt voor de basis, vindt de Stichting Lezen en Schrijven: kwalitatief goed taal- en rekenonderwijs op school.

“Er zijn steeds meer schoolverlaters die onvoldoende kunnen lezen en schrijven”, zegt de woordvoerder. “Om de problematiek het hoofd te bieden is het voortbouwen op de ingeslagen weg goed, maar de overheid moet veel meer inzetten op preventie. Voorkomen is beter dan genezen, anders blijft het dweilen met de kraan open.”

Meer geld voor volwasseneneducatie

Volgens Maurice de Greef, hoogleraar leereffecten lageropgeleiden aan Vrije Universiteit Brussel, moet het budget voor volwasseneneducatie in Nederland structureel omhoog. “We hebben te kampen gehad met heel veel bezuinigingen op dit dossier”, zegt hij. “Vergeleken met de rest van Noordwest-Europa heeft Nederland het laagste budget voor volwasseneneducatie. Het budget is twee derde afgenomen sinds 2001. Iemand uit Polen of Slovenië krijgt meer.”

Dat verklaart deels waarom laagopgeleiden in de Nederlandse werkloosheidscijfers zo’n groot aandeel vormen, zegt De Greef. Ze hebben relatief weinig mogelijkheden om zich bij te scholen. “Dat is zorgelijk, want uit onderzoek blijkt dat de impact van leertrajecten op latere leeftijd juist heel groot is. We doen in Nederland best veel voor laagopgeleiden, maar dat zijn vaak losse cursussen of projecten. De overheid moet structureel meer investeren in volwasseneneducatie.”

Lees ook: 

‘Politiek ziet laaggeletterden over het hoofd’

Politieke partijen zien laaggeletterden en mensen met een verstandelijke beperking over het hoofd, doordat verkiezingsprogramma’s voor deze groepen onbegrijpelijk zijn. Het College voor de Rechten van de Mens riep partijen eerder op om de vijf belangrijkste standpunten in eenvoudige taal op te schrijven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden