De 3000 dagen van Wim Kok

Als er niets meer tussenkomt, maakt Wim Kok komende maandag in het Torentje plaats voor Jan Peter Balkenende. Hij is dan 2891 dagen minister-president geweest. Kok trad aan op 22 augustus 1994. Met enige dichterlijke vrijheid kan wel worden gesproken van de 3000 dagen van Kok.

Hans GoslingaMaaike van Houten en Teun Lagas

De tien langst zittende premiers sinds 1900:

1 Ruud Lubbers CDA 4309 dagen

2 Charles Ruijs de Beerenbrouck RKSP 3906

3 Willem Drees PvdA 3789

4 Wim Kok PvdA 2891

5 Hendrik Colijn ARP 2483

6 Theo Heemskerk ARP 2025

7 Pieter Cort v.d Linden lib 1837

8 Dries van Agt CDA 1781

9 Pieter Gerbrandy ARP 1755

10 Joop den Uyl PvdA 1683

Kok heeft als premier vele bijnamen verworven, maar in al die typeringen zit iets van afstandelijkheid. Den Uyl werd 'ome Joop' en Willem Drees 'vader Drees'. Zo intiem is Kok nooit met de natie geworden, zelfs niet met zijn eigen partij.

Tien over Wim Kok:

1 Een premier van alle Nederlanders (Kok over zichzelf, althans zijn ambitie aan het begin van zijn premierschap))

2 Voorzitter van Nederland (Arnold Koper, politiek commentator van de Volkskrant in de jaren negentig)

3 Een burgerlijke minister-president (Trouw bij Koks aantreden)

4 Een herder die zichzelf weidt (Een christen-democratische oude rot op het Binnenhof, die met dit bijbelse beeld wilde aangeven dat Kok te veel afstand liet bestaan tussen zichzelf en zijn partij)

5 De ware Hollandse staatsman (Hans Goslinga in Trouw vanwege zijn prestatie in de kwestie-Máxima de grilligheden van de Oranjes te verzoenen met de eisen van de democratie)

6 Vader des vaderlands (anonieme bron)

7 Een herder van een kudde stekelvarkens (typering van de 'oude Donner' voor een premier die de kunst van het Nederlandse premierschap tot in de puntjes beheerst)

8 De miereneter (zo werd Kok in kleine kring aangeduid)

9 Een boom waaronder weinig groeit (de historicus Piet de Rooy, schrijver van het boek 'De Rode Droom' over honderd jaar sociaal-democratie)

10 Een polderjongen (typering van Redmar Kooistra en Pieter Klein in hun boek 'Het taaie gevecht van een polderjongen', een biografische schets van Kok)

Kok zette zijn eerste kabinet in de zomer van 1994 in elkaar in hemdsmouwen. Als het wat koeler was, droeg hij over zijn overhemd een slip-over, bij voorkeur bordeauxrood. Toen twee redacteuren van deze krant hem kort na zijn aantreden als premier in het Torentje interviewden, had hij het vertrouwde kledingstuk nog aan, al vroeg hij zich wel even af of hij het voor de foto moest aanhouden. De twijfel was dus al binnengeslopen. Kort nadien verscheen hij voor het eerst in pakken van Frans Molenaar en verdween het debardeurtje voorgoed in de kast.

De tien bekendste vriendschappen tussen een politicus en een kledingstuk:

1 Het giletje - Wouter Bos

2 Het spijkerpak - Jan Schaefer

3 De krijtstreep - Joseph Luns

4 De slip-over - Wim Kok

5 Het driedelig - Hans Wiegel

6 Blauw overhemd met witte boord - Robin Linschoten

7 De splitrok - Neelie Smit- Kroes

8 De rode sjaal - Tom Pitstra

9 De Barend Barendse-pet - Stef Dijkman

10 De lila tuinbroek - Eveline Eshuis

De politieke carrière van Kok kenmerkt zich door electorale verliezen en politieke overwinningen. Na het grote verlies in 1994 was de PvdA net iets groter dan het CDA. Kok kon het initiatief nemen en premier worden. ,,De afstand tussen de ereloge en de nooduitgang is maar klein'', zei hij naderhand.

De tien grootste verliezers van verkiezingen (in zetels):

1 Ad Melkert (PvdA) 22 (2002)

2 Elco Brinkman (CDA) 20 (1994)

3 Hans Dijkstal (VVD) 14 (2002)

4 Wim Kok (PvdA) 12 (1994)

5 Jan Terlouw (D'66) 11 (1982)

6 Els Borst (D66) 10 (1998)

7 Joop den Uyl(PvdA)9 (1981)

8 Ed Nijpels(VVD)9 (1986)

9 Norbert Schmelzer(KVP)8 (1967)

10 Frans Andriessen(KVP) 8 (1972)

Op het nippertje heeft Kok het lijstje van de tien grootste verkiezingswinnaars gehaald. Hij staat daarin met zijn acht zetels winst in 1998 tiende, samen met zijn Willem Drees jr. en Frits Bolkestein.

De jonge Wim fietste als schooljongen heen en weer tussen zijn huis in Berg ambacht en de mulo in Schoonhoven. Volgens Willem Breedveld, die ook uit die streek komt, heb je daar altijd de wind tegen, zowel op de heen- als op de terugweg. In deze achtergrond moet Koks voorliefde voor beeldspraken ontleend aan de wind worden gezocht.

De tien sterkste aan de wind ontleende metaforen:

1 'Als de stormbal wordt gehesen, zou ik zeggen: lever ook zelf uw bijdrage aan de oplossing van het probleem.' (1994)

2 'Ik vind dat er in Brussel eens een wind moet gaan waaien dat er iets teruggaat.' (1995)

3 'Met mijn ministerschap op financiën nam ik in 1989 een groot risico. Dat deed ik heel bewust. Ik wist alleen niet dat de economische tegenwind tot orkaankracht zou toenemen.' (1996)

4 'Ik hou van tegen de wind in fietsen.' (1996)

5 'Maar ik hoef nu ook weer niet de hele dag windkracht tien op kop te hebben.' (1996)

6 'Kritische vragen over het armoedevraagstuk ervaar ik niet als zijwind of tegenwind.' (1996)

7 'Het gaat nu goed met de economie. De zon staat hoog aan de hemel, maar zal niet altijd zo blijven schijnen.' (1998)

8 'De PvdA moet bij deze tegenwind de rug rechten en harder fietsen.' (1999)

9 'Wat er voor zijwind bij komt, niemand kan dat voorspellen.' (2000)

10 'Als je de wind mee hebt, moet je niet denken dat-ie altijd vanzelf je in de rug blijft blazen.' (2000)

In bijna alle lijstjes waarin hij voorkomt, de objectieve zowel als de subjectieve, staat Wim Kok op de vierde plaats. Misschien weet Mat Herben wat dat te betekenen heeft. De vierde man staat in de sport net naast het podium, maar drie klaverjassers kijken verlangend naar hem uit, net zoals de moordenares in Reve's gelijknamige roman.

De tien rijzigste mannen in de Nederlandse politiek (gemeten naar de belevingslengte):

1 Joseph Luns

2 Barend Biesheuvel

3 Johan Remkes

4 Wim Kok

5 Martin van Rooyen

6 Piet van der Sanden

7 Hans van den Broek

8 Anne Vondeling

9 Wim Duisenberg

10 Rick van der Ploeg

De tien bekendste Wimmen in de politiek:

1 Wim Kok

2 Wim Duisenberg

3 Wim Deetman

4 Wim Mateman

5 Wim van Eekelen

6 Wim van de Camp

7 Wim Polak

8 Wim Meijer

9 Wim van Velzen

10 Wim Dik

Toen Wim Kok acht jaar geleden enkele weken in het Torentje zat, hing er nog het portret van Thorbecke aan de achterwand. De crucifix die er tijdens het twaalfjarige premierschap van Ruud Lubbers had gehangen, was weg. Misschien durfde Kok als leider van een kabinet met de VVD de liberale aartsvader niet direct te verwijderen, maar later deed hij dat toch. Hij verving het door een portret van de oude Drees. Historisch klopt daar niks van, want het Torentje was tot begin jaren tachtig de zetel van de minister van binnenlandse zaken. Thorbecke was dat wel, Drees niet. Balkenende zou Ruijs de Beerenbrouck of Beel er kunnen hangen, die het premierschap met het ministerschap van binnenlandse zaken combineerden.

De tien beste premiers van de 20ste eeuw (volgens een enquête van het Historisch Nieuwsblad onder 110 van de 225 kamerleden begin 2002):

1 Pieter Cort van der Linden

2 Willem Drees

3 Joop den Uyl

4 Ruud Lubbers

5 Wim Kok

6 Jelle Zijlstra

7 Hendrik Colijn

8 Willem Schermerhorn

9 Piet de Jong

10 Charles Ruijs de Beerenbrouck e.a.

Poëzie politiek

'Ontwaakt', zong hij, 'verworpenen der aarde'

Terwijl ze hem nog tijdens het congres

Vlak na zijn speech terug naar Laken brachten

En ondertussen zong hij zijn succes

Met 'Sterft, gij oude vormen en gedachten'

En 'Slaaf geboor'nen' naar de achtergrond

'De wereld', zong hij, 'steunt op nieuwe krachten'

Maar nam hij dat voor Melkert in de mond

Of doelde hij meer op zijn eigen waarde?

Want voor Europa is Wim Kok gewoon

De Internationale in persoon

Frank van Pamelen (op 18 december 2001, toen Kok pendelde tussen de Europese top in het Belgische Laken en het PvdA-congres dat afscheid van hem nam)

Poëzie politiek

Dus Majesteit, Wim Kok ziet geen problemen

En zegt dat u verrijkend constructief

Het kabinet voorziet van uw adviezen

Hij noemt u waardevol en positief

En als je ooit een koningin kunt kiezen

Dan kiest hij u gewoonweg nóg een keer

Maar bent u niet uw macht aan het verliezen

Nu hij zo onderstreept, en ik citeer:

Dat zij en zij alleen besluiten nemen?

Integendeel, zegt Beatrix, die zij

Waar Kok het over heeft, die zij zijn Wij

Frank van Pamelen (op 18 april 2000 naar aanleiding van de opgelaaide discussie over de monarchie))

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden