De 26.000 / De rampzalige praktijk van Verdonk

Op een grote manifestatie vanmiddag in Den Haag wordt, met de verkiezingen voor de deur, opnieuw opgeroepen tot een generaal pardon. Duizenden asielzoekers weten: het is nu of nooit.

door Cees van der Laan en Bart Zuidervaart

Zie ook de video De '26.000 van Verdonk' op Trouw-tv

’De groep van 26.000 bestaat niet meer. Het is een lege huls.” De woorden van de VVD-minister van vreemdelingenzaken die donderdagavond op een verkiezingsbijeenkomst in Roermond klonken, hebben iets geruststellends. Wat Rita Verdonk eigenlijk wil zeggen is: de problemen rond de oude groep asielzoekers zijn opgelost. Alles is onder controle.

In zes afbraakwoningen in Bergen op Zoom wonen zes gezinnen uit evenzoveel landen. Theo de Riet, een levensbeschouwelijk hulpverlener uit het Zeeuwse Tholen, regelt de opvang via zijn Stichting Andersom.

Noem in zijn bijzijn de ’26.000’ geen lege huls. Hij weet beter. De Riet regelt sinds 1997 onderdak voor asielzoekers in moeilijkheden. De man vertelt hartstochtelijk over de uitgeprocedeerde Ethiopiër die hij in huis nam, het Iraanse gezin met wie hij de vastenperiode meedeed, het Chinese meisje die ontsnapte uit de handen van mensensmokkelaars en dankzij hem al jaren op een geheime plek bivakkeert. „Ze vertellen de meest vreselijke verhalen”, zegt De Riet. „Maar ik weet dat de werkelijkheid nog erger is.”

Sinds begin 2005 regelt Stichting Andersom ook opvang voor Konstantin Vergoeles. Teruggaan naar zijn geboorteland Oekraïne lukt hem niet, zegt hij. Na elf jaar in Nederland kreeg hij in mei 2006 een brief van de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND), Unit Den Bosch: ’Wij moeten u helaas mededelen dat het originele geboortebewijs en originele huwelijksakte spoorloos zijn. De verwachting is niet dat de documenten alsnog boven water komen’.

Zonder deze documenten geeft het Oekraïense consulaat geen reispapieren af, weet het gezin inmiddels. En de IND weigert een verblijfsvergunning af te geven omdat de familie Vergoeles niet genoeg zou meewerken.

„De situatie is uitzichtloos”, zegt Vergoeles. Zijn verzoek voor een vergunning op basis van buiten schuld – wij willen wel terug, maar het land wil ons niet – is afgewezen.

De IND heeft onlangs weer vingerafdrukken van hem, zijn Russische vrouw en hun twee dochters afgenomen in de hoop zo reispapieren bij het consulaat los te krijgen. Het gezin wacht af.

Boven hen woont de Serviër Dragan Radakovic.

Hij woont er met zijn Kroatische vrouw Silvana en hun drie kinderen. Twaalf jaar in Nederland en ’half legaal’, zoals Dragan zelf zegt.

Er loopt een bezwaarprocedure op een afgewezen derde asielverzoek. En een vergunningaanvraag op basis van ’schrijnendheid’ is in behandeling. Ze kunnen niet terug, zegt het gezin. Een Kroaat in Servië heeft geen leven, zo min als andersom. Ze zijn ziek van het wachten en de onzekerheid, maar ze houden vol voor de kinderen, vertelt de moeder. De oudste zit in 6 vwo.

De situaties van deze families staan in schril contrast met de harde woorden van minister Verdonk, eergisteravond in Roermond.

De minister voelde bij aantreden niets voor een generaal pardon. Alleen de 2100 meest schrijnende gevallen kregen direct een verblijfsvergunning. Voor de overigen startte de minister in juli 2004 Project Terugkeer. In drie jaar tijd zouden de 26.000 ’oudewetters’, na intensieve begeleiding, en met een zak geld als vertrekpremie, Nederland verlaten.

De theorie was mooi, de praktijk haast rampzalig. Landen bleken hun onderdanen niet terug te nemen, andere asielzoekers weigerden mee te werken. Sommigen hielden vol dat hun thuisland te onveilig is. Duizenden verdwenen de afgelopen twee jaar in de illegaliteit, een administratief niemandsland.

„De groep van 26.000 bestaat niet meer.” Feitelijk heeft Verdonk hiermee gelijk. Alleen weet niemand hoe groot de groep is die nog wel in Nederland rondloopt.

Er zijn vele stichtingen die voor hen opvang regelen, die overal anders heten. In Tholen heten ze Andersom, in Den Bosch Vluchtelingen in Nood, enzovoort. In een paar honderd noodopvangen verblijven nog altijd duizenden – vaak uitgeprocedeerde – asielzoekers. Volgens stichting Los (Landelijk ongedocumenteerden steunpunt) gaat het om twee- tot drieduizend mensen, van wie 80 procent onder de oude wet valt. Een andere, onbekende groep uitgeprocedeerde ’oudewetters’ verblijft bij mensen thuis, op straat of is doorgemigreerd.

„Het ging fout vanaf de start”, zegt Eduard Nazarski, directeur van Amnesty Nederland en voormalig voorman van Vluchtelingenwerk. „Verdonk beloofde een sluitend project zonder mensen op straat. Je ziet wat er van kwam. Heel veel ellende.”

Gemeenten klagen al jaren over de dakloze asielzoekers die uit het project vallen, maar op hun stoep belanden. Zij pleitten herhaaldelijk voor een pardonregeling. Verdonk bekritiseert op haar beurt de opstelling van de gemeenten die de asielzoekers zouden aanmoedigen vooral niet te vertrekken. De impasse sleept zich al jaren voort.

De roep om een generaal pardon heeft altijd geklonken. Nu, in verkiezingstijd, klinkt hij luider. Vanmiddag in Den Haag zetten tal van vluchtelingenorganisaties, linkse politici, artiesten en bekende Nederlanders nog een keer aan voor een ruimhartiger asielbeleid.

„Verdonk heeft alleen oog voor de cijfers en de statistieken”, zegt Edwin Huizing, directeur van Vluchtelingenwerk Nederland. „Ze verliest het menselijke uit het oog. We steggelen al jaren met de IND over wat schrijnend genoeg is en wanneer iemand voor een buiten schuld-vergunning in aanmerking komt.”

Vluchtelingenwerk concludeert uit een vorige week gehouden enquête van TNS NIPO, dat Nederland een generaal pardon wil. Behalve in alle linkse partijen, is er nu ook onder de CDA-stemmers een meerderheid voor een pardon (63 procent). Binnen de grote partijen is alleen de VVD verdeeld (49-49).

De voorstanders van een pardon realiseren zich dat de komende kabinetsformatie wel eens de laatste kans kan zijn. Achmed Pouri van vluchtelingenorganisatie Prime verwoordt het als volgt: „Alle uitgeprocedeerden die bij mij aankloppen, adviseer ik om nog even in de schuilkelders te blijven. Als er in de komende kabinetsformatie geen regeling komt, verdwijn dan uit Nederland en probeer door te migreren naar Canada. Er is dan geen toekomst hier.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden