De 14e laatste dag van Antonio James

Bijna 15 jaar heeft Antonio James op de executie van zijn doodvonnis moeten wachten in zijn cel in de gevangenis van de Amerikaanse staat Louisiana. Dertien maal wisten zijn advocaten uitstel van executie te bewerkstelligen. Gistermorgen om 0.01 uur, na zijn veertiende laatste dag, was de gang van James naar de executieruimte onomkeerbaar. Om 0.27 uur werd, na een gifinjectie, de dood van James vastgesteld. Een verslag.

Antonio James heeft z'n veertiende laatste dag niet overleefd. Na vijftien jaar dodencel stierf Antonio James gisteren aan de gevolgen van een door de staat toegediende gifinjectie. Hij was de 22ste geëxecuteerde in Louisiana sinds de herinvoering van de doodstraf in 1976. Antonio James zat van de 58 ter dood veroordeelden in Louisiana, het langst in de dodencel.

Op 18 april vorig jaar beleefde James z'n dertiende laatste dag. Net als bij twaalf eerdere gelegenheden lukte het zijn advocaten toen Louisiana af te brengen van het voornemen de veroordeelde te executeren in het death house van de staatsgevangenis in het gehucht Angola. Ook de afgelopen week hebben de raadslieden van het Loyola Death Penalty Resource Center geprobeerd de staat op andere gedachten te brengen.

Dinsdag was er een zitting van de federale rechtbank in New Orleans. James herhaalde er zijn verweer uit 1995: hij was niet degene die op nieuwsjaarsdag 1979 de 70-jarige Henry Silver koelbloedig doodschoot. Het was zijn maat geweest die het schot had gelost. Silver was bij zijn woning in het French Quarter van New Orleans net uit een taxi gestapt toen James, aldus de verklaringen, een pistoolloop in zijn oor stak en geld eiste. Silver riep om hulp, waarop James de trekker zou hebben overgehaald.

Drie weken later werd James gearresteerd na een tweede gewapende overval met dodelijke afloop op een bejaarde, nu op de 74-jarige Alvin Adams. In James' woning werd het wapen gevonden waarmee Silver was vermoord.

Bart Stapert, een Nederlandse jurist die in de zwarte woonwijk St. Thomas in New Orleans op een bureau voor rechtshulp werkt, was gisternacht bij de poort van de staatsgevangenis. Hij was er om morele steun te geven aan de familie van Antonio James die met zo'n vijftien personen wachtte op het onvermijdelijke bericht.

“Alle argumenten tegen de doodstraf worden theorie op het moment dat je daar bij die poort staat”, zei hij na afloop van de executie vanuit een telefooncel langs de weg van Angola naar New Orleans. “Het is de absolute zinloosheid. Je moet je in je armen knijpen om te weten dat het realiteit is. Die verbijsterende sfeer. Daar staan dan dertig bewakers die moeten voorkomen dat de familie de gevangenis bestormt.”

De tijd dat voor- en tegenstanders van de doodstraf elkaar bij de gevangenispoort stonden toe te schreeuwen, is in Louisiana voorbij. De doodstraf is bijna routine. Alleen Elizabeth en Vernon Harvey, ouders van een vermoord kind en felle pleitbezorgers voor de doodstraf, zaten vannacht op hun klapstoeltjes bij de poort.

De Harvey's reizen elke keer naar Angola als er een executie is. Vijftien jaar geleden werd hun dochter Faith op gruwelijke manier verkracht en doodgestoken door twee mannen. Ze was toen achttien. De Harvey's waren getuige bij de executie van één van de moordenaars, Robert Lee Willie, op (toen nog) de elektrische stoel van Louisiana. Sindsdien zijn ze blijven komen, soms meerdere keren in een jaar, naar die lugubere nachtelijke bijeenkomsten voor de poort van de enorme gevangenis van Louisiana.

“Als mensen besluiten te moorden, dan kiezen ze voor de doodstraf”, zei Elizabeth Harvey, april vorig jaar in een gesprek met deze krant. “Wat mij betreft is het nemen van het leven van een ander mens de onvergefelijke zonde. Als je die grens overschrijdt, weet je wat de consequenties zijn.” Grofweg negen van de tien Amerikaanse staatsburgers denken net zo over de doodstraf als Elizabeth Harvey.

Regulation No. 10-25 van het Department of Public Safety and Corrections van Louisiana:

1. Ter dood veroordeelden hebben dezelfde bezoekregeling als de andere veroordeelden in de gevangenis. Bovendien zal de gevangenisdirecteur gedurende de laatste 72 uur voor de geplande executie, speciale bezoeken toestaan van een geestelijke, familieleden en vrienden van wie de namen op een goedgekeurde bezoekerslijst staan, en een advocaat.

2. Met uitzondering van een priester, dominee, religieuze adviseur of een advocaat, zullen bezoeken aflopen om 18.00 uur op de dag voorafgaand aan de executiedatum. De bezoeken van een priester, dominee, religieuze raadsman of advocaat zullen niet later worden beëindigd dan 23.30 uur op de avond voorafgaand aan de executie.

Tot middernacht was er voor Antonio James' familie bij de gevangenispoort nog altijd een sprankje hoop. Alle juridische mogelijkheden waren uitgeput, maar er was - zoals gebruikelijk - nog een verzoek tot gratie ingediend bij gouverneur Mike Foster van Louisiana. Het was hopen tegen beter weten in. Foster had bij eerdere gelegenheden zonneklaar gemaakt hoe hij over de doodstraf denkt. De gouverneur bleef consequent: hij wees het gratieverzoek af en daarmee was voor de staat de laatste hobbel voor een vlekkeloze executie genomen.

Stapert: “Je kijkt in die laatste uren voor middernacht toch telkens naar die deur, of er niet iemand naar buiten komt. Om twaalf uur was duidelijk dat er geen gratie kwam en toen realiseerde de familie zich dat het voorbij was. Ik heb daar bij die poort nog nooit zo'n hartverscheurende scène meegemaakt.”

Department Regulation No. 10-25:

De executieruimte is verboden terrein voor onbevoegde veroordeelden en personeel vanaf 8.00 uur op de dag voorafgaand aan de executie tot op een door de gevangenisdirecteur te bepalen tijdstip na de executie. De executieruimte is verboden terrein voor publiek en pers tot een door de gevangenisdirecteur te bepalen tijdstip na de executie.

Tijdens de zitting van de federale rechtbank, afgelopen dinsdag, in New Orleans kwam de advocaat ook met een nieuw argument. James zou tijdens de beroving onder invloed van verdovende middelen zijn geweest. Rechter Martin L. C. Feldman veegde het materiaal van tafel. Hij oordeelde dat het bewijs tegen James sterk genoeg was om hem schuldig te bevinden. “Het wapen is bij meneer James gevonden, dat is een onweerlegbaar feit en dat feit ligt er al bijna zeventien jaar.”

James' advocaat Nick Trenticosta kreeg van de rechtbank een boete van 1500 dollar, omdat hij te laat was geweest met het indienen van het beroep. De late indiening van de processtukken brak Trenticosta opnieuw op toen hij namens zijn cliënt van de federale uitspraak in beroep ging bij het Fifth U.S. Circuit Court of Appeals, ook in New Orleans. Dit gerechtshof weigerde de door de raadslieden opgevoerde nieuwe bewijzen bij de beoordeling te betrekken.

Department Regulation No. 10-25:

a. De executie vindt plaats in de Louisiana State Penitentiary, Angola, Louisiana, tussen 24.00 uur middernacht en 1.00 uur 's morgens, behoudens onvoorziene vertragingen. In geen geval mag de executie worden uitgevoerd na 3.00 uur 's morgens.

b. Om 00.01 uur worden de getuigen begeleid naar de executieruimte.

Bij het Circuit Court leek de doodstrafzaak plots een verrassende wending te krijgen, toen Clive Stafford Smith, advocaat van ter dood veroordeelde Scottie Lloyd (ook in de dodencel in Louisiana) een opmerkelijk verzoekschrift indiende bij de rechtbank. Lloyd kreeg onlangs te horen dat zijn zaak wegens onregelmatigheden zal worden herzien. En tijdens dat nieuwe proces wilde Stafford Smith de gevangene Antonio James als character-witness oproepen. 'Karakter-getuigen' hebben een vaste plaats in juridische procedures in de VS. Het zijn personen die, gewoonlijk ten gunste van verdachten, verklaringen afleggen over diens gedrag. Deze verklaringen kunnen een rol spelen bij de straftoemeting. Iemand die na een misdrijf blijk geeft van diepe wroeging en zich volledig inzet voor het welzijn van de medemens, kan op enige clementie rekenen.

Antonio James, die door zijn lange verblijf in de dodenrij van Louisiana een soort vertrouwenspositie had verworven onder zijn mede-gevangenen, zou Lloyds belangrijkste character-witness zijn, aldus Stafford Smith. Met het ombrengen van James zouden Lloyds kansen op een behoorlijk nieuw proces een stuk minder zijn en alleen al om die reden zou Lloyds straf moeten worden omgezet in levenslang. De rechter was niet onder de indruk.

Department Regulation No. 10-25:

“Alle voorbereidingen voor het uitvoeren van de terechtstelling zullen voltooid zijn om 12 uur middernacht. Om 23.45 uur op de dag voorafgaand aan de terechtstelling, zal de gevangenisdirecteur opdracht geven de veroordeelde over te brengen naar de executieruimte waar de veroordeelde zal worden vastgesnoerd op de executietafel, waarna een persoon, aangewezen door de gevangenisdirecteur, intraveneuze catheters aanbrengt. De getuigen zullen de getuigenkamer binnengaan om 00.01 uur, waar hun een afschrift van de geschreven laatste verklaring van de gevangene wordt gegeven. De gevangenisdirecteur zal dan de geselecteerde persoon opdracht geven de dodelijke injectie toe te dienen.”

In de executieruimte, op één van de twaalf oranje stoelen voor de getuigen, zat vannacht ook Sandy Krasnoff, voorzitter van de vijfduizend leden tellende slachtofferorganisatie Victims and Citizens Against Crime in Louisiana. Het was voor hem de eerste keer dat hij getuige was van een executie. Hij had zich aarzelend aangemeld. Dat hij getuige wilde zijn, had te maken met de kritiek die hij en zijn organisatie de afgelopen jaren kregen van anti-doodstraf-activisten. Ze vroegen zich af hoe hij voorstander kon zijn van de doodstraf. 'Je moet eens een executie bijwonen, dan ga je er wel anders over denken.'

Vier uur na het overlijden van Antonio James, op een motelkamer in Louisiana's hoofdstad Baton Rouge, maakt Krasnoff de balans op. Zijn conclusie: “Nee, ik ben niet anders gaan denken over de doodstraf. Het was niet moeilijk voor me om toe te kijken. Het is natuurlijk wel wat als je het meest kostbare van iemand wegneemt, zijn leven. Maar ik denk dat de doodstraf effect kan hebben. Tenminste, als deze straf een kans krijgt. Als veroordeelden niet met procedures de executie eindeloos kunnen rekken. Het huidige systeem werkt volgens mij niet.”

Department Regulation No. 10-25:

De volgende personen zijn de enigen, behalve de veroordeelde, die tijdens de executie in de executieruimte worden toegelaten:

- de directeur van de Louisiana State Penitentiary of een door hem aangewezen vervanger

- de lijkschouwer van de gemeente West Feliciana of zijn waarnemer

- een arts, uitgekozen door de gevangenisdirecteur

- een bekwaam persoon, geselecteerd door de gevangenisdirecteur, die de dodelijke injectie toedient

- een priester of dominee, of religieus raadsman, uitsluitend op verzoek van de veroordeelde.

Antonio James ging kalm zijn dood tegemoet, vertelt Krasnoff. Door het raam dat de getuigen scheidde van de eigenlijke executieruimte, zag hij hoe James, geboeid aan handen en enkels, door zes bewakers werd binnengebracht. “Ze deden zijn boeien af en hielpen hem toen hij op de executietafel ging liggen. Ze maakten hem met riemen vast. Toen gingen de gordijnen dicht. Achter de gordijnen werden drie infusen ingebracht in de armen van Antonio James. Dat duurde lang. Ze konden niet makkelijk een ader vinden. Je hoorde soms een klappend geluid van het tikken met de vlakke hand op de huid, dat je vaker hoort in ziekenhuizen. Toen dat gelukt was werden de gordijnen geopend. Gevangenisdirecteur Burl Cain knikte met zijn hoofd naar de beul, onzichtbaar in een aparte ruimte achter een spiegelende ruit. Er werden drie vloeistoffen toegediend, eerst een slaapmiddel, daarna een spierverslappend middel en vervolgens de vloeistof die hem z'n leven ontnam. Hij slaakte zes of zeven diepe zuchten en toen blies hij z'n laatste adem uit. Dat was het laatste teken van leven dat we van hem zagen.”

Department Regulation No. 10-25:

De persoon aangewezen door de gevangenisdirecteur, zal via een intraveneuze injectie een vloeistof in een dodelijke hoeveelheid toedienen in het lichaam van de veroordeelde, totdat deze is overleden.

Na de beëindiging van de executie, zal de lijkschouwer of diens waarnemer de dood vaststellen. De veroordeelde zal daarna onmiddellijk naar een wachtende ambulance worden gebracht en worden vervoerd naar een door de familie bepaalde plaats.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden