DAVID TRIMBLE - Rechtse fanaat sluipt naar de vrede

De vergelijking met F. W. de Klerk, de Zuid-Afrikaanse president onder wie de apartheid ten grave werd gedragen, zint hem niet. Veel liever wil David Trimble op één lijn gesteld worden met Nelson Mandela, de huidige president. “Mandela, absoluut. De Klerk was de leider van een minderheidsgroep die de rechten van de meerderheid frustreerde”, zegt de leider van Noord-Ierlands belangrijkste protestantse partij, de Ulster Unionisten.

Een duidelijke sneer naar de katholieke republikeinen met wie Trimble de afgelopen 22 weken met het mes op tafel - en een bom eronder - heeft zitten onderhandelen over een vredesakkoord voor Noord-Ierland. Een akkoord dat er, dankzij bijna bovenmenselijke inspanningen van de Britse premier Tony Blair er gisteren in blessuretijd dan eindelijk is gekomen.

Maar niet nadat David Trimble de avond daarvoor, donderdag, een blanco volmacht van zijn UUP heeft gekregen in deze ultieme fase van het vredesberaad. Een staande ovatie van het voltallige partijbestuur is zijn deel, overtuigd dat het is dat de 'protestantse zaak' bij David Trimble in goede handen is.

Trimble, de havik, de man van de harde lijn. Trimble, de compromisloze protestant, die prat gaat op - zoals een katholiek priester ooit omschreef - zijn status van boeman, van bullebak onder de Noord-Ierse nationalisten.

Op grond van dat imago lost hij in 1995 de bejaarde, plooibare UUP-leider Jim Molyneaux af. Toch is de stugge, weinig communicatieve en koele Trimble aanvankelijk niet favoriet. Maar zijn optreden enkele maanden daarvoor, tijdens de 'Dumcree-mars' van de Orangisten in Portadown, heeft indruk gemaakt. Daar weerstaat hij in traditioneel Orangistische uitmonstering zij aan zij met die andere protestantse 'bullebak', Ian Paisley, de massaal aanwezige Britse en Noord-Ierse ordetroepen en trekt hij aan het hoofd van de provocerende stoet door katholiek territorium richting de kerk van Dumcree.

Om deze protestantse Triumph des Willens te vieren, maakt hij met Ian Paisley nog een vreugdedansje, maar daar zegt hij achteraf spijt van te hebben. Zoveel zout in de wonden bij de katholieken is nou ook weer niet nodig, vindt hij. Maar zijn faam als Orangistische hardliner die elke vorm van dialoog met de Ierse republikeinen, in noord en zuid, zal afwijzen, is bij de protestantse achterban gevestigd.

William David Trimble wordt in 1944 geboren in Bangor, in het Noord-Ierse graafschap Down. Vader is ambtenaar, moeder stamt uit een failliet gegaan bouwmilieu. Na de middelbare school doorloopt David met lof zijn rechtenstudie aan de Queen's University in de hoofdstad Belfast, waarna hij later als docent zijn tweede vrouw Daphne in de collegebanken zal ontmoeten, met wie hij vier kinderen heeft.

Op zijn 17de doet hij voor de eerste keer mee aan een Oranjemars in het dan nog rustige Noord-Ierland en behoort sindsdien tot de unionistische, pro-Britse gelederen. In 1969, als de vlam in de pan slaat in Noord-Ierland, begint hij een advocatenpraktijk en amper drie jaar later sluit hij zich aan bij de als uiterst rechts te boek staande Ulster Vanguard Movement, een organisatie van unionistische gestaalde kaders, waarbinnen zijn ster rijst.

Zijn mooiste uur komt in 1974, wanneer zijn Vanguard-beweging 'troepen' levert voor de vijftien-daagse algemene staking van de protestantse Ulster Workers' Council, de grootste vakorganisatie in Noord-Ierland. De staking is een protest tegen het kort daarvoor gesloten Sunningdale-akkoord tussen de Conservatieve Britse regering van Ted Heath en de gematigde Noord-Ierse unionisten onder Brian Faulkner.

De staking wordt een succes. Een succes in die zin dan dat heel Noord-Ierland plat ligt, het geweld van loyalistische en republikeinse zijde weer oplaait en het Sunningdale-akkoord, inclusief de kersverse Noord-Ierse Assemblee, om hals wordt gebracht. Een succes voor Trimble ook die door deze wapenfeiten zijn naam gevestigd ziet en de smaak van de macht te pakken heeft gekregen. Daartoe stapt hij in 1977 over naar de officiële Ulster Unionist Party, waarbinnen hij de trom van onverzoenlijkheid jegens de nationalisten blijft roeren.

Hoewel Ier van geboorte is hij allerminst every inch an Irishman. Meermaals heeft hij verkondigd dat hij zich meer op zijn gemak voelt in het Schotse - protestantse - Glasgow dan in het Ierse Dublin. Maar hij heeft dan ook een bijna fysieke weerzin tegen alles wat republikeins is, goeddeels uitvloeisel van de moord in 1983 door het Ira op zijn boezemvriend Edgar Graham. “Dat bracht een flinke dosis gif in zijn bloed”, zegt een bevriend journalist.

Hij is meer, wat de zuidelijke Ieren 'een stugge noorderling' noemen. Door zijn gebrek aan warmte is hij ook niet echt populair bij zijn negen mede-parlementariërs van het UUP in het Britse Lagerhuis. Wat wel typisch Iers is aan Trimble is zijn opvliegende en onvoorspelbare aard. Hij is een vat vol tegenstellingen. De ene keer de intelligente gesprekspartner met de analytische geest van een goed advocaat, soms zelfs innemend; dan weer stuurs, een bullebak, een barse, bekrompen fanaticus. Vaak slecht gehumeurd en snel aangebrand ook, zoals bij de jongste viering van de nationale feestdag van de Ieren, St. Patrick's Day, op 17 maart. In de eetzaal van het Lagerhuis ontsteekt Trimble in blinde woede wanneer hij aan de muur twee Ierse vlaggen ontwaart. Tierend rukt hij ze van de muur, rent ermee naar buiten en gooit ze in de rivier de Theems.

Toch is hij de man aan protestantse zijde op wiens schouders - om met premier Blair te spreken - 'de hand van de geschiedenis rust' wat betreft de uitvoering van een vredesakkoord. En hij wordt door sommigen zelfs al 'gematigd' genoemd. Een Britse minister zei: “Toen ik dat las, zat ik aan mijn ontbijt. Dat kwam er bijna weer uit.”

Op de vraag of hij veranderd is sinds hij de leiding van de UUP in 1995 heeft overgenomen, zegt Trimble zelf: “Veranderen is als ouder worden. Je hebt niet in de gaten dat het je besluipt.” Dus misschien dat Trimble, wanneer hij ooit terugblikt op deze Goede Vrijdag, zal opmerken: “Dat was mijn finest hour.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden