Review

DAVID MALOUF, 'DE GROTE WERELD'Er is ruimte en licht genoeg. En duisternis.'

David Malouf, 'De grote wereld', vert. Annelies Roskam. uitg. Van Gennep, Amsterdam 1992, 384 blz. - f 49,50. Eerder verscheen bij deze uitgeverij 'Harland's grond'.

Toch valt er op het literaire front een toenemende activiteit waar te nemen. Jarenlang was Nobelprijswinnaar Patrick White de enige Australier die ook buiten de eigen landsgrenzen enige bekendheid genoot. De Bookerprize die zijn jonge landgenoot Peter Carey in 1988 ontving voor zijn roman 'Oscar en Lucinda' bracht daar verandering in. In het kielzog van de publicteit rond Carey verschenen ook vertalingen van nieuwe auteurs als Tim Winton en David Malouf op de internationale markt.

Het werk van Malouf, van wie de romans 'Harland's grond' en 'De grote wereld' in het Nederlands vertaald zijn, laat zich het best omschrijven als een poging door te dringen tot de kern van de Australische samenleving, om op die manier een bijdrage te leveren aan het creeren van een eigen culturele identiteit. Dat is een moeizaam proces, in een land dat nauwelijks kan bogen op een homogene traditie en dat door zijn isolement een buitenbeentje is in het Engelssprekende deel van de wereld.

Malouf is een sprekend voorbeeld van de smeltkroes Australie: zijn vaders familie is afkomstig uit Libanon en zijn moeders familie uit Londen. Zelf woont hij afwisselend in Italie en Australie.

In 'Harland's grond' probeert Frank, de hoofdpersoon, de grond in bezit te krijgen waarop zijn voorouders ooit hun bestaan hebben opgebouwd. Zijn ambitie is moeilijk te verwezenlijken door de wereldwijde depressie en door de zorg voor zijn familie. Maar het gaat natuurlijk om veel meer dan dat stukje grond; het symboliseert de behoefte aan geborgenheid, geworteld zijn, vaste grond onder je voeten.

Vandaar ook de nadrukkelijke rol die de familie speelt: een uitgebreid netwerk van ooms, tantes, grootvaders moet voor een houvast zorgen in een land dat zich niet zo makkelijk laat annexeren. Wellicht vereist het de verbeeldingskracht van een kunstenaar om greep te krijgen op dit overweldigende continent. Wanneer Frank, een gedreven kunstschilder, weer een nieuw landschap op het doek heeft vastgelegd, luidt het commentaar van een van zijn bewonderaars:

"Dit land is nog niet ontdekt. De mensen die voor dit land bestemd zijn bestaan nog niet, denk ik, of ze hebben nog niet ontdekt dat ze erheen kunnen . . . in zichzelf. Er is ruimte en licht genoeg. En duisternis. Alleen jij bent er geweest. Als eerste."

In die zin is Frank Harland het alter ego van de schrijver Malouf die ernaar streeft zijn geboortegrond in woorden te vangen en literair vorm te geven.

In zijn roman 'De grote wereld' ligt het accent op de periode rond de Tweede Wereldoorlog. Op zoek naar avontuur melden twee jonge Australiers, Digger Keen en Vic Curran, zich aan als oorlogsvrijwilliger. Tot echte gevechtshandelingen komt het niet eens: voor ze goed en wel beseffen wat er aan de hand is, zijn ze krijgsgevangen gemaakt door de Japanners en worden ze te werk gesteld aan de beruchte Burma-spoorweg. Hoewel ze twee totaal verschillende persoonlijkheden zijn, groeit er een hechte vriendschap tussen hen waardoor ze er in slagen de verschrikkingen het hoofd te bieden en die hel te overleven. Na de oorlog bouwt Vic Curran een zakelijk imperium op:

"Hij was niet pietluttig. De tijd had tamelijk duidelijk aangetoond in wat voor soort wereld ze leefden. Gebrek aan kieskeurigheid kon een voordeel zijn als de dingen uit de hand liepen."

Digger heeft niet dat soort dadendrang. Voor hem leeft het verleden voort in een enorme hoeveelheid herinneringen waar hij net voldoende houvast aan ontleent "om niet ten onder te gaan" .

De levenslange vriendschap tussen die twee vormt de ruggegraat van de roman. Wanneer ze elkaar opzoeken hangt er voortdurend een ongemakkelijke stilte in de lucht. Naast wederzijds respect is er het onvermogen het karakter van de ander te doorgronden.

'De grote wereld' is een psychologische benadering van het spanningsveld tussen dromers en realisten en de mentaliteit van waaruit het moderne Australie is opgebouwd. De passages die zich afspelen op het platteland doen nog het meest denken aan een eigentijdse streekroman: Malouf verliest zich vaak in breedsprakigheid en al te nadrukkkelijke pogingen het doen en laten van zijn personages te verklaren. Maar de hoofdstukken die betrekking hebben op de oorlog springen eruit door een authentieke toon die onmiddellijk overtuigt. Met grote precisie registreert hij het fysieke geweld en de gruwelijke ontberingen waardoor de gevangenen gereduceerd worden tot niet veel meer dan een lichaam dat ternauwernood kan overleven.

Met 'De grote wereld' heeft Malouf een interessante bijdrage geleverd aan de beschrijving van een stuk moderne Australische geschiedenis. Dat de roman als geheel niet overtuigt is lichtelijk ironisch: Malouf had zich wat meer moeten spiegelen aan zijn personages. Als hij net zo zuinig met woorden was geweest zou zijn verhaal heel wat aan spankracht hebben gewonnen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden