David droomt van sjoel en rustplaats

Vandaag opent Hare Majesteit Koningin Beatrix de nieuwe terminal van Princess Juliana International Airport op Sint Maarten. De Joodse ondernemer David de Robles is er klaar voor: de mezoeza op de deurpost van zijn nieuwe sigarenzaak is al ingewijd.

’Een groep Joden aan de Franse kant van ons eiland vliegt speciaal voor Joods Nieuwjaar en Grote Verzoendag orthodoxe rabbijnen in uit Brooklyn. Die namen mijn nieuwe mezoeza mee”, zegt David de Robles.

Vanzelf ging het niet. „De Hoge Feestdagen begonnen eind september al en het was hier nog een halve bouwput. Ik moest bij het Nederlandse aannemersbedrijf Koop toestemming vragen om met die rabbijnen de bouw op te mogen. Je had het moeten zien! We hebben de mezoeza’s naar goed Joods gebruik op de deurpost van mijn winkel geschroefd, de gebeden uitgesproken en that’s it.”

De Robles lacht. „Nou ja, ik moest er natuurlijk wel voor betalen.”

Hij stapt plotseling over van het Engels op het Nederlands: „In deze wereld gebeurt niets voor niets, ook niet bij Lubavitscher rabbijnen!”

„Mijn familie moet al vele generaties Nederlands hebben gesproken. Mijn Surinaamse vader was van Sefardische – Spaans-Portugese – afkomst, mijn Asjkenazische – Hoogduitse – moeder stamde af van Nederlands- Joodse immigranten in Suriname.”

Vanuit het economisch afglijdende Suriname zette de diaspora van de familie zich voort. „Mijn vader kreeg werk bij de raffinaderij op Aruba, de ene oom ging naar Houston in Texas, de andere naar Zwolle. Ik heb alleen nog contact met neef Benjamin in het Overijsselse Hardenberg, of all places.”

David en zijn Amerikaanse, uit een Russisch-Joodse familie stammende vrouw Susan wonen sinds 1972 op Sint Maarten, waar dan juist de toeristenindustrie in opkomst is. De kleine Joodse gemeenschap op het eiland telt dan vijftien gezinnen.

„Voor religieuze festiviteiten leenden we eerst een thorarol van de gemeente op Curaçao, hier anderhalf uur vliegen vandaan. We hebben toen toch maar een eigen exemplaar gekocht van een Amerikaanse synagoge die de deuren sloot.”

De Robles ging niet over één nacht ijs. „Met wat giften hebben we ook gebedenboeken en gebedsriemen kunnen aanschaffen. Mijn droom is, dat het eiland ooit weer een eigen synagoge krijgt.”

In 1735 vestigt zich de eerste Sefardische Jood op Sint Maarten: Jacob Gomes, een man met vier slaven. In de 18de eeuw – voornamelijk vanwege wapenhandel rond de Amerikaanse Vrijheidsoorlog – stijgt het aantal Joden, daarna vertrekken de meesten weer.

De Robles: „Downtown staat nog de ruïne van hun kleine synagoge, gebouwd van heuse Hollandse ijsselsteen. Tijdens bouwwerkzaamheden in de jaren zeventig van de vorige eeuw vond men grafresten bij een steeg, die in de volksmond ’Jewish Cemetary Alley’ heette, de joodse begrafenisstraat. De beenderen die ze er vonden, gaven ze met de vuilnisman mee.”

Om herhaling te voorkomen werkt De Robles aan een Joodse begraafplaats. „Ik heb bij de overheid geregeld, dat we een aparte hoek kopen op de algemene begraafplaats. Mijn ouders liggen aan de verkeerde kant van de afscheiding, ik moet hun herbegrafenis nog regelen.”

De laatste tijd trekt het Joodse leven aan. „Afgelopen jaar heb ik met Yom Kippoer – Grote Verzoendag – alle Joodse mensen van de Nederlandse kant uitgenodigd voor een maaltijd op mijn terras. We zaten daar toen met wel vijftig man. Voor die gelegenheid haalde ik Joodse lekkernijen uit de VS: gefillte fisch, bagels, haring in roomsaus, leverpastei en apfelstrudel. Ik voel me hier de aangewezen persoon om leiding te geven: blijkbaar ga je bij het ouder worden toch méér hechten aan het geloof.”

Sint Maarten telt naar schatting 40.000 legale inwoners op de Nederlandse kant en 30.000 op het Franse deel van het eiland.

De liberale Nederlands-Antilliaanse Joden hebben amper contact met geloofsgenoten op Saint Martin.

Volgens De Robles heerst daar de ultra-orthodoxie van Chabad, van de in 1994 in New York overleden Lubavitscher rabbijn Menachem Schneerson.

„Hun mensen uit de VS leiden de diensten op Hoge Feestdagen. Ik ga daar alleen heen omdat ik weet dat mijn ouders en voorouders dan ook gingen. De laatste Yom Kippoer waren er wel honderd bezoekers. Ze houden zich aan alle regels en rijden op sabbat beslist geen auto”, verzucht De Robles. „Je kunt op de Franse kant zelfs koosjer uit eten, ergens in de buurt van het naaktstrand.”

De relatie met de islamitische gemeenschap op het eiland is ook een bewijs van hoe groot het kleine eiland eigenlijk is: „Er is aan deze kant een behoorlijke groep moslims met een eigen moskee. Het zijn Libanezen, Pakistanen en Jordaniërs, ik weet het niet eens zeker. Ik kom ze nooit tegen, ook niet in de business.”

Princess Juliana International Airport bevindt zich op de Nederlandse kant.

Met een nieuwe terminal van 70 miljoen euro maakt het tropische eiland een sprong voorwaarts: straks kan het vliegveld per jaar 2,5 miljoen passagiers verwerken. Daarmee is Sint Maarten na San Juan (Puerto Rico) de drukste luchthaven van de Cariben.

De Robles exploiteert in het nieuwe winkelcentrum (’shopping mall’) een winkel met Cubaanse sigaren. „Amerikaanse toeristen kunnen die thuis niet kopen vanwege de boycot van Fidel Castro van Cuba.”

Koningin Beatrix is ook morgen nog op Sint Maarten. Als in eigen land de jeugd met lampionnetjes in regen en wind snoep vergaart en carnavalsverenigingen op volle toeren draaien, viert de vorstin met haar Caribische onderdanen ’Sint Maarten’s Day’: op 11 november 1493 ontdekte Columbus het eiland.

De Robles: „Ik ben ook als Jood trouw aan het koningshuis. Op Curaçao bidt men in de synagoge nog elke week voor de Oranjes. Zij bezorgden duizenden vervolgde Spaanse en Portugese Joden in de overzeese gebiedsdelen eindelijk godsdienstvrijheid.”

„Volgend jaar wordt ons eiland een zelfstandig land binnen het koninkrijk. We houden gelukkig dezelfde koningin. Iedereen op Sint Maarten houdt van Beatrix, ze is een echte people’s person.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden