Datong als het Parijs van China

Burgemeester Geng van de Chinese stad Datong wil de stad cultureel aanzien geven door nieuw 'historisch erfgoed' te bouwen. Een half miljoen mensen moet ervoor verhuizen. Maar dan krijgt hij een andere baan.

In een van de vervallen buurten in de Chinese stad Datong - afbladderende verf op de kozijnen, stoffige onverharde wegen, plastic zeilen op de daken - hangt een groot wit vel op een met graffiti besmeurde bakstenen gevel. Een groepje bewoners verzamelt zich. 'Aankondiging tot verhuizing', lezen ze. Midden op straat, met een handvol buren zien zij hun onontkoombare lot onder ogen: gedwongen verhuizing. Een half miljoen inwoners van de stad leest zo'n zelfde bericht, moet de spullen pakken en vertrekken.

Ooit was Datong de hoofdstad van het Chinese keizerrijk, nu is het een nietszeggende stad met miljoenen inwoners in het noorden van het land. Geen enkele andere stad in het enorme China is zo vervuild als deze, het visitekaartje dat de actieve steenkoolindustrie iedere dag opnieuw achterlaat. Herinneringen aan de ooit glorieuze tijd zijn weggevaagd, de economie zit in het slop, toeristen weten de stad nauwelijks te vinden.

De communistische Chinese burgemeester Yanbo Geng is een ambitieuze man. Een man met een droom, een man met een doel. In de documentaire 'The Chinese Mayor' is te zien hoe hij van Datong een cultureel levendige stad gaat maken. Want "een stad met een rijke cultuur heeft het eeuwige leven". De oude stadsmuur moet gerestaureerd en gereconstrueerd worden, en hij geeft opdracht tot de bouw van nieuwe oude gebouwen. Geng: "Als je naar Rome of Parijs gaat, weet niemand iets over de grootte van de economie, maar je bent wel onder de indruk van de cultuur."

De sloopkogel komt

Het herbouwen van de stadsmuur - volgens Geng een symbool van suprematie en cultuur - is een gigantisch project dat de hele stad treft. En dus moet een half miljoen mensen hun boeltje pakken, voordat de sloopkogel komt. Geng luistert naar de burgers die zich boos voor zijn residentie verzamelen, of demonstreren tijdens een van zijn werkbezoeken. Hij heeft geen enkel begrip voor mensen die in een illegaal gebouwd huis wonen en nu woedend zijn omdat zij geen compensatie krijgen of een nieuwe woning aan de rand van de stad. "We hebben onze regels. Waag het niet de regering uit te dagen", waarschuwt Geng.

Gedwongen verhuizingen komen veel voor in China. Was het decennia geleden vooral gericht op het verbeteren van de woonomstandigheden van burgers, nu staat vaak het marktdenken en geld verdienen aan de dure grond centraal. Datong en het grootschalige project van burgemeester Geng lijken daar een uitzondering op. China staat niet bekend om het behoud van historisch erfgoed, maar in de stad ten westen van Peking is dat nu juist wel de bedoeling.

Toch is The Chinese Mayor meer dan het verhaal van de stad Datong en het typisch Chinese verschijnsel van de gedwongen verhuizing. De documentaire verschaft inzicht in een wereld die normaal verborgen blijft voor de buitenwereld: de Chinese lokale politiek. Twee jaar lang volgde regisseur Hao Zhou de burgemeester. Hij was regisseur en cameraman, waardoor hij als een vlieg op de muur alles vastlegde.

De documentaire toont een burgemeester die bouwbedrijven ter plaatse ontslaat omdat het afgeleverde werk onvoldoende is, een man die zijn ambtenaren uitkaffert en 'meer resultaat' en 'minder bureaucratie' eist, een Partijlid dat zo hard werkt dat zijn vrouw radeloos en huilend op kantoor verschijnt en de democratische herverkiezing van Geng met hem als enige kandidaat.

Maar ook de burgemeester lijkt maar een radertje in een groter geheel. Want op een dag - drie dagen voor het Chinees Nieuwjaar in 2013 - verandert plotseling alles. Voor de stad, de inwoners en voor Geng. Datong als het Rome van Azië en het Parijs van China - is dat gelukt? De tranen van de naar elders weggepromoveerde Geng, zittend in een taxi en zwaaiend naar de mensen langs de kant van de weg, zeggen genoeg.

THE CHINESE MAYOR

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden