DATA VAN ZATERDAG 27 FEBRUARI TOT EN MET VRIJDAG 5 MAART 1943. DERDE JAAR, WEEK 43.

Henri Polak overleden

Polak was een leidende figuur in de Joodse gemeenschap. Maar veel bekender was hij als oprichter en eerste voorzitter van het NVV, het Nederlands Verbond van Vakverenigingen, en als mede-oprichter van de SDAP, de Sociaal-Democratische Arbeiders Partij. Polak kwam voort uit de Algemene Nederlandse Diamantbewerkersbond. Hij was voor de SDAP lid van de Tweede Kamer en later van de Eerste Kamer.

Effectenhandelaren gearresteerd

Zaterdag 27 febr. 1943 - 'Een vrij groot aantal Nederlanders' is door de Sicherheitspolizei gearresteerd en overgebracht naar 'een werkkamp in het oosten'. "De arrestanten hebben de verordening overtreden van de secretarissen-generaal aan de ministeries voor financien en justitie over de handel in effecten" , zo staat in de officiele bekendmaking.

"Deze verordening behelst dat de koop en verkoop van effecten slechts mag geschieden via een bij de 'Vereniging voor den Effectenhandel' aangesloten lid. Herhaalde malen is het voorgekomen, dat de aldus verhandelde effecten wederrechtelijk naar het buitenland gebracht zijn, zodat een deel van de gearresteerde personen zich bovendien nog heeft schuldig gemaakt aan een overtreding tegen de deviezenvordering.

Naast de vermelde strafmaatregel moet niet alleen verbeurdverklaring van de nietaangemelde papieren verwacht worden, maar ook nog andere verliezen aan kapitaal."

Burgemeester boos op de kerken

Zondag 28 febr. 1943 - Sinds gisteren is in de Burgerzaal van het Rotterdams stadhuis de tentoonstelling 'Herlevend Nederland' te zien, die eerder ook al Utrecht, Amsterdam en Maastricht aandeed. Bij gelegenheid van de opening sprak de NSB-burgemeester Muller, die de toestand in de hele wereld de revue liet passeren.

Hij uitte felle kritiek op de kerkelijke leiders in Nederland, die volgens Muller, in hun jongste kanselboodschappen aan de gelovigen, hebben opgeroepen tot sabotage. Hij beloofde dat er op passende wijze zal worden gereageerd. De burgemeester stelde vast dat hem daartoe in elk geval de werktuigen ter beschikking staan: het Rotterdamse ambtenarecorps heeft een correcte houding bewaard.

Kerken staan naast de communisten

Zondag 28 febr. 1943 - In Roermond hebben NSB-leider Mussert en Hauptdienstleiter Schmidt op een vormingsdag van de NSDAP de kerkelijke leiders in Nederland ernstig gewaarschuwd: wie niet voor ons is, is tegen ons, met alle gevolgen van dien. De kanselboodschap van vorige week is blijkbaar hard aangekomen.

Mussert: "Toen de toenmalige minister van oorlog, een lid van de Rooms-Katholieke Staatspartij, een verbod uitvaardigde om nationaal-socialisten tot onderofficieren of officieren te bevorderen, bleek reeds, dat de clerus aan de kant van het bolsjewisme stond. Toen begrepen wij dat niet; thans begrijpen wij het echter beter dan ooit. Ook de zogenaamde 'Eenheid door democratie', die zich in 1937 tegenover de NSB plaatste, zien wij pas thans in haar ware gedaante: een eenheid van Stalin, Churchill en Roosevelt, een eenheid van communisten en kapitalisten. Daarmee zijn de fronten zo klaar en duidelijk dat niemand meer kan voorgeven in onwetendheid te verkeren."

Schmidt wees erop dat rijkscommissaris Seyss-Inquart al op 30 januari de zaak helder uiteen had gezet: "Wanneer men van ons iets eist, dan moet men eerst zelf meestrijden en meehelpen om het bolsjewisme te vernietigen." Wanneer men bereid is die strijd mede te voeren, dan heeft men recht van spreken en zijn de maatregelen van de bezetter vatbaar voor discussie.

Kritiek wandelaars op de bezetter

Zondag 28 febr. 1943 - In cafe Weber in Utrecht heeft de Nederlandse Wandelsportbond voor het eerst sinds het wandelverbod van 21 april vorig jaar een algemene jaarvergadering gehouden. Voorzitter N. M. J. Munzert toonde zich in zijn toespraak zeer kritisch ten opzichte van de bezetter, die met het verbod bewees geen begrip te hebben van de sportbeoefening in zijn bond. Er zullen nieuwe pogingen worden gedaan om het verbod opgeheven te krijgen, maar erg veel hoop daarin te slagen heeft de NWB niet.

Gelukkig hebben veel leden in het individueel wandelen een goed alternatief gevonden voor de verboden groepstochten. Met de Nederlandse Jeugdherberg Centrale zijn goede afspraken gemaakt over de overnachtingen van de individuele lopers.

Omdat veel NWB-leden thans in Duitsland tewerkgesteld zijn, heeft de bond het initiatief genomen om een Nederlandse sportcentrale in Duitsland op te richten. Op 18 april zal in Duitsland de eerste wandeltocht worden gehouden. Daar blijkt nu reeds een 'behoorlijke belangstelling' voor te bestaan.

Meer macht voor Arbeidsbureaus

Maandag 1 maart 1943 - Het Arbeidsbureau dient voortaan zowel bij het in dienst nemen als bij het ontslag van personeel toestemming te verlenen. Dat staat in een verordening die met onmiddellijke ingang in werking is getreden. Overtreding van de maatregel geldt als een misdrijf. Uiteraard zijn ambtenaren en personeel dat voor de bezetter werkt, de uitzonderingen op de nieuwe regel.

Oorlogstol in Nederland

Maandag 1 maart 1943 - De aanhoudende bombardementen door Engelse vliegtuigen op Nederlandse steden en dorpen, hebben in de maand februari 69 doden en 55 zwaargewonden geeist. Het aantal lichtgewonden is niet geteld. Op zondag vond de laatste aanval van de maand plaats op een gemeente in het oosten van het land, waarbij 1 dode en 9 zwaargewonden vielen.

Cafes mogen weer langer open

Dinsdag 2 maart 1943 - De maatregelen die genomen werden na een reeks aanslagen door saboteurs in februari, zijn gedeeltelijk weer ongedaan gemaakt, zo blijkt uit een nieuwe verordening van Rauter, commissaris-generaal voor de veiligheid. In Amsterdam, Haarlem en Den Haag wordt het sluitingsuur voor openbare gelegenheden voorlopig op 20.00 uur bepaald, terwijl men zich na 21.00 uur niet meer in de buitenlucht mag bevinden. In de rest van de provincies Noord- en Zuid-Holland zijn de tijdstippen hiervoor bepaald op respectievelijk 22.00 en 23.00 uur.

Reclamefilms in de ban

Woensdag 3 maart 1943 - In verband met de materiaalschaarste wordt voorlopig geen toestemming meer verleend om reclamefilms te vervaardigen.

Bombardementen zijn zonder zin

Donderdag 4 maart 1943 - De Britse bombardementen op Duitse steden hebben een averechts effect: de burgerbevolking raakt steeds meer vastbesloten om af te rekenen met de lui die deze wijze van oorlogsvoering hebben bedacht. Dat zegt stafleider Sindermann, perschef van de rijksregering in Berlijn. Bijna dagelijks voeren de Britten nu bombardementen uit op Duitse steden.

Uit de gevolgen van de aanvallen blijkt dat de Britten geen enkel militair doel beogen, maar juist onschuldige burgers willen treffen. Bewijs: bij de laatste aanvallen op Neurenberg, Keulen en Berlijn zijn 319 doden gevallen, onder wie niet minder dan 100 vrouwen en 33 kinderen. Bij de 186 dode mannen waren 11 soldaten en 3 politiemannen. Moest Sindermann meer zeggen?

Het is waar dat de Duitsers ook bombardementen uitvoeren op Engelse steden. Zeker. Maar men dient te bedenken dat zij eerst zes maanden na de eerste aanval op de stad Westerland op Sylt, begonnen zijn met tegenmaatregelen. Overigens, 'de stad Westerland' telde, zo leert de jongste encyclopedie van Brockhaus, nog geen 4 000 inwoners.

Geen militair doel dus, maar wel ernstig militair verlies, aldus Sindermann, want de Britten hebben bij de herhaalde aanvallen 41 toestellen verloren met in totaal bijna evenveel slachtoffers als er op de grond werden gemaakt: 280.

Anonieme bronnen in Londen hebben de perschef bevestigd dat het doel van de aanvallen is de moraal van de bevolking te treffen en aldus te zorgen voor een beslissende wending in de oorlog. Maar het Duitse volk heeft daarop al een vastberaden antwoord gegeven: verliezen is goed, maar niet op deze manier.

Rust aan het oostfront

Vrijdag 5 maart 1943 - De val van Demjansk blijkt een puur tactische kwestie te zijn en absoluut geen gevolg van Russische overmacht. Dat staat in een artikel dat het Duitse persbureau DNB heeft verspreid. Het is waar dat Duitse troepen, door de aanhoudende Russische aanvallen, zich aanvankelijk moesten terugtrekken op een aan alle kanten belegerde stad, maar van dit ongemak is tactisch goed gebruik gemaakt. Het gevolg was namelijk, dat de Russen zich op Demjansk gingen richten. En terwijl de daar gelegerde manschappen zich tot het uiterste verdedigden onder vaak moeilijke omstandigheden, konden elders belangrijke vorderingen worden gemaakt.

Toen die taak vervuld was, hebben de Duitse troepen hun stellingen ontruimd. Het resultaat: 17 275 gevangen bij Demjansk, 54 002 dode Sowjet-soldaten, elders nog eens 22 000 gesneuvelde vijandelijke krijgers, plus nog eens 30 519 gevangenen. Wie die aantallen optelt, moet zich onderhand zorgen maken over de mogelijkheden van de Duitsers om al deze krijgsgevangenen bijeen te houden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden