Data-analyse helpt bij aanpak 'spookadressen'

De valse inschrijving wordt ook op grote schaal ingezet om toeslagen te innen: voor zorg, huur en kind. archieffotoBeeld ANP XTRA

Nederlandse gemeenten kunnen met digitale opsporingmethoden én regionale samenwerking het aantal zogeheten spookadressen drastisch terugdringen. Dat leert een proefproject van Alphen aan den Rijn, samen met Boskoop en Rijnwoude.

Samen hebben zij het aantal 'briefadressen' met de helft kunnen verminderen. Die adressen zijn bedoeld voor mensen die bijvoorbeeld in het verpleeghuis of de gevangenis zitten, of op de grote vaart werken.

Maar ze kunnen ook worden gebruikt als 'spookadres', bijvoorbeeld door mensen die permanent op een vakantiepark wonen hoewel dat niet mag, of die zich in een warm land hebben gevestigd maar nog bezig zijn met de opbouw van hun AOW.

Verder wordt de valse inschrijving op grote schaal ingezet om toeslagen te innen: voor zorg, huur en kind. Als een vader op papier apart woont van zijn vrouw en kind, kan de zogenaamd alleenstaande moeder recht krijgen op huurtoeslag.

Handel in adressen
Op het digitale Marktplaats.nl is de afgelopen jaren een heuse handel in dergelijke spookadressen ontstaan. Dat komt doordat gemeenten steeds meer 'digitaal' werken. Voor veel administratieve handelingen is geen persoonlijk contact aan de balie meer nodig, maar volstaat het invullen van een digitaal formulier via de computer. Daardoor vervalt de mogelijkheid dat de ambtenaar de klant nog eens 'in de ogen kijkt'.

Daarnaast hebben gemeenten door de decentralisatie veel rijkstaken moeten overnemen. Het aantal toeslagen waarover zij een beslissing moeten nemen, steeg daardoor fors.

Volgens Toos Groeneweg, teamleider Burgerzaken in Alphen aan den Rijn, is het belangrijk dat gemeenten samen optrekken bij het opsporen van spookadressen. "Bijvoorbeeld als het gaat om de vakantieparken, is het belangrijk dat er een regionaal beleid is en dat opsporingsgegevens worden uitgewisseld."

Shoppen
Anders gaan bewoners 'shoppen' tot ze de meest fraudegevoelige gemeente hebben gevonden. Ook moeten de grote gemeenten de kleintjes helpen. "Een grotere gemeente heeft meer gespecialiseerde ambtenaren."

Nog belangrijker, zo blijkt uit de proef in Alphen, is de inzet van data-analyse. De computer maakt weliswaar nieuwe vormen van fraude mogelijk, maar ook nieuwe opsporingsmethoden.

"Gemeenten kunnen al eisen dat bij het invullen van digitale formulieren de persoonlijke DigiD wordt gebruikt, de voor elke Nederlander unieke digitale code. Nog lang niet alle gemeenten doen dat."

Ongewone verhuisbewegingen
Daarnaast levert de digitale verwerking van alle aanvragen informatie op die kan leiden tot extra controles. Het Alphense systeem geeft binnenkort ongevraagd waarschuwingen aan de ambtenaren als op adressen meerdere mensen met verschillende achternamen wonen, of als woningen wel erg veel verhuisbewegingen laten zien.

Hetzelfde geldt voor afwijkende verhuizingen door studenten, die als 'uitwonend' voor studiefinanciering in aanmerking willen komen. Ook kunnen de gegevens van de energiemaatschappij naast het aantal bewoners van het pand worden gelegd.

De proef met deze werkwijze heeft in Alphen aan den Rijn het aantal briefadressen inmiddels met de helft teruggebracht tot 156 op 108.000 inwoners. Deze zomer wordt besloten of de proef landelijk wordt ingevoerd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden