Review

Dat zijn toch misbaksels van zinnen!

De stijl van DeLillo is moeizaam dit keer. Het verhaal (waarover dadelijk meer) is gesteld in de meest omslachtige taal die ooit in een roman gebezigd werd. Drie voorbeelden om aan te tonen dat het niet eenvoudig is om door dit dunne boekje heen te komen, dan is dat alvast gezegd. 1.,,Hij keek niet echt verheugd maar toch wel vergenoegd.' 2. ,,Het legde haar open voor dingen die buiten haar ervaring lagen maar tegelijkertijd op de een of andere manier ook vreselijk centraal waren.' 3.,,Wat dacht ze nog meer? Ze zat in het praktisch kale kantoortje en wist niet wat ze nog meer dacht.' Dat zijn toch misbaksels van zinnen!

Het boek gaat over Lauren Hartke, body-artist. (Vertaler Harry Pallemans laat dit onvertaald, behalve in de titel. 'The body-artist' werd in het Nederlands 'Lichaamskunst', de reden van die verschuiving is me niet duidelijk.) Hartke maakt een solo-theatervoorstelling met de titel Body Time, waarvan de bedoeling is dat ,,het publiek de tijd voelde verstrijken, op rauwe, zelfs pijnlijke wijze.' Om dat te bereiken probeert de body-artist 'het lichaam af te werpen -in elk geval het hare.' (Zelfs wie bereid is hierin mee te gaan, zal zich toch afvragen of het wel handig is het lichaam af te werpen als je juist iets voelbaar wil maken.)

Over Hartkes kunst krijgt de lezer twee keer informatie. Het voorlaatste hoofdstuk is een krantenartikel, geschreven door een recensente en tevens vriendin van Hartke, die van de voorstelling behoorlijk ondersteboven is. De andere informatie is een opmerking van haar echtgenoot: 'Volgens mij maak jij je eigen totalitaire maatschappijtje, waarin jij de dictator bent, en ook het onderdrukte volk'.

Experimenteel theater dus, met veel ruimte voor eigen interpretatie van de toeschouwer, en een houding van take it or leave it bij de maker. Voor het boek lijkt hetzelfde te gelden.

Het verhaal: Lauren Hartke bewoont met haar echtgenoot, de oudere Rey Robles, wiens derde vrouw zij is, een afgelegen landhuis. Op een dag gaat Rey een eindje rijden, zegt hij, maar hij gaat naar New York en suïcideert zich in het huis van zijn eerste vrouw. Hartke blijft na de begrafenis alleen achter in het landhuis, verkiest de eenzaamheid om haar verdriet te beleven. Haar moeizame verhouding tot de rinkelende telefoon wordt uit en te na beschreven. Liever dan de telefoon op te nemen kijkt zij via een webcam naar beelden van een andere afgelegen plaats, ergens in Scandinavië. Na enkele dagen komt zij tot de ontdekking dat een man zich schuilhoudt in een van de vele kamers van het landhuis. De toenadering die zij zoekt tot deze figuur, en die hij zich laat welgevallen, beslaat het grootste deel van het verhaal. Het is dan ook niet zomaar iemand. ,,Hij had iets van een vondeling -zoek en gevonden- en zij was blijkbaar de vinder.(...) Hij bewoog zich ongemakkelijk door de ruimte, binnen of buiten, alsof de lucht bochten en krommingen had. (...) Zijn toon had iets futiels, iets van eindeloos moeite doen, deed dingen vermoeden die hij haar niet zo makkelijk duidelijk kon maken, hoeveel hij ook zei. Zelfs zijn gebaren leken gekenmerkt door een zwoegen. (Hartke) wist dat ze ziekenhuizen en klinieken moest bellen, psychiatrische instellingen, om te vragen of ze een patiënt misten.' Deze figuur heeft bovendien een vreemde, elliptische manier van spreken. ,,Ik doe. Dit ja dat. Een paar woorden', zegt hij bijvoorbeeld. En als Hartke hem vraagt of hij wel eens met Rey gesproken heeft toen die nog leefde, antwoordt hij: ,,Ik ken hem waar hij was'. ,,Kende je Rey? Weet je wie ik bedoel als ik Rey zeg?', vraagt Hartke wanhopig. Het orakel antwoordt: ,,Het is niet in staat'.

Ten slotte loopt Hartke in een soort extase door het landhuis, de orakelende man is weg, een onbegrijpelijke monologue interieur vult de bladzijden, en het verhaal eindigt in een laatste summum van omslachtigheid: ,,Ze liep de kamer in en ging naar het raam. Ze deed het open. Ze gooide het raam open. Ze wist niet waarom ze dit deed. Toen wist ze het wel. Ze wilde de zeelucht op haar gezicht voelen en het stromen van de tijd door haar lichaam, zodat ze zou weten wie ze was.' Van de rauwe en pijnlijke ambities die zij voor haar voorstelling had, lijkt niets meer over.

Omslachtige taal, een rare hoofdpersoon en een verhaal zonder kop of staart. Wie wil interpreteren ziet wel dat niet Hartke met haar voorstelling maar Rey Robles met zijn zelfmoord erin slaagt het lichaam af te werpen, althans zijn eigen. Doodsverlangen versus levensverlangen, is dat het thema? En de orakelende man dan? Wie zal het zeggen. Te vrezen valt dat we in hem niets anders moeten zien dan de personificatie van de schrijver. Altijd op zoek naar een eigen taal, een indringer in andermans wereld, die stemmen nabootst, en verdwijnt als het verhaaltje uit is. Over hem gaat het in de zin: ,,Hij keek niet echt verheugd maar toch wel vergenoegd, technisch tevreden met de laatste groep woorden.' Lees die zin en kijk dan naar de foto van DeLillo op de achterflap.

Het zou de moeite van het lezen niet waard zijn als er niet ook geniale elementen in dit boek zouden zitten. Bijvoorbeeld Rey, die op de vraag waarom hij zich eigenlijk scheert, antwoordt: ,,Ik wil dat god mijn gezicht ziet.' Een prachtige, schrijnende toespeling op zijn doodsverlangen. En een passage waarin Hartke in het voorbijrijden een man ziet zitten op zijn veranda. Tegelijk met het zien, in hetzelfde 'vliegenpoepjeskwart van een seconde' komt de interpretatie. Voor haar ogen vormt zich het beeld van een 'luie, manipulerende man (...) gescheiden en door drank geplaagd.' Maar ,,toen de auto langs het huis reed, in de val van de volgende seconde, begreep ze dat ze niet naar een man keek maar naar een verfblik op een plank tussen twee stoelen. Het wit-met-gele-blik was zijn gezicht, de plank zijn armen en de geest en het hart van de man hingen ergens in de lucht, opgegaan al in de stem van de nieuwslezer op de radio.' Als er ook een tegenovergestelde van misbaksel bestaat, zijn dit er voorbeelden van.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden