Dat zal ze leren, die vwo'ers die filosofie hebben gekozen

Tim de Mey: Het voordeel van de twijfel. Leminiscaat; 255 blz. euro 29,95

**

De schrijver

Tim de Mey (1973) is docent aan de Erasmus Universiteit Rotterdam en aan de Universiteit Gent. In zijn werk onderzoekt hij de rol van verbeelding en creativiteit. In de filosofie, de kunst, en het dagelijks leven.

Zijn thema

'Het voordeel van de twijfel' is behalve een prachtig vormgegeven filosofieboek ook het vwo-examenboek van 2015 tot 2019. De commissie die zich over de examenstof buigt had geen beter onderwerp kunnen kiezen. In de puberteit krijgt de toon van vwo- en gymnasiumleerlingen een apodictische stelligheid die zelden door voldoende kennis gestaafd wordt. Dan is het tegen je zestiende hoog tijd de twijfel toe te laten. In 'Het voordeel van de twijfel' zaait Tim de Mey gelukkig dan ook 'fundamentele twijfel', dat is de kern van het scepticisme. De Mey: "In het scepticisme staat werkelijk alles op de helling: of er wel een buitenwereld bestaat, of er wel andere personen bestaan, of er überhaupt andere bewustzijnsvormen bestaan, of kennis wel mogelijk is, of wij ooit echt met elkaar van gedachten kunnen wisselen..." Dit soort vragen zal ze leren, die pubers.

Mooiste zin

'Kritisch zijn is in de eerste plaats zelfkritisch zijn. Het is durven twijfelen aan de eigen overtuigingen over hoe de wereld in elkaar zit, over wat we moeten doen en laten, en hoe we met elkaar en de wereld moeten omgaan.'

Toen ik ging studeren, maakte de Universiteit van Amsterdam reclame met de leus: 'Wie sterk staat zwicht voor de argumenten'. Goed, die leus is misschien nog mooier dan de zin van De Mey, maar zelfkritisch op onderzoek uitgaan, lijkt me een deugd waarin elke vwo-leerling zich niet vroeg genoeg kan bekwamen.

Lelijkste zin

"Hoewel geen mens ooit in alle ernst het solipsisme heeft verdedigd, is de cartesiaanse veronderstelling van een geïsoleerd kennistheoretisch subject - een subject dat enkel door middel van introspectie kan doordringen tot de fundamenten van zijn kennissysteem, met name tot het bestaan en de inhouden van het eigen bewustzijn - intrinsiek solipsistisch te noemen."

Toen ik mijn zoon, die pas in gymnasium 4 zit, en dus nog even heeft, bovenstaande zin voorlas, viel zijn mond wijd open: hij begreep er geen woord van. Toen hij vervolgens hoorde dat dit examenstof was, balde hij een vuist: "Blij dat ik geen filosofie gekozen heb." En dan had ik hem nog niet eens verteld over de kern van het pyrronisme, het uniformiteitsprincipe of het panpsychisme, dat een lange en complexe geschiedenis kent, maar tegenwoordig veelal een metatheorie is.

Nee, filosofie behoort de komende jaren niet tot het pretpakket.

Reden om dit boek niet te lezen

Waarschijnlijk had ik de talenten voor dat pretpakket, maar als ik dit boek op de middelbare school voor mijn examen had moeten doorwerken, zou ik later geen regel filosofie meer gelezen hebben, laat staan dat ik er nog eens wat over geschreven zou hebben.

Reden om dit boek wel lezen

Omdat je filosofie hebt gekozen en dus weinig te kiezen hebt. Maar óók omdat de huidige eindexamenleerlingen meer kan behappen dan die van 25 jaar geleden, en zich niet een-twee-drie laat afschrikken door de vele varianten van het scepticisme. En omdat hij het boek doorbladert voordat hij zich op de teksten stort. Want dan ontdekt hij dat kennis van het scepticisme helpt bij het interpreteren van films, gedichten en gedachte-experimenten.

Tim de Mey wisselt de grote vragen uit de filosofische domeinen (van taalfilosofie tot epistemologie, van wetenschapsfilosofie tot metafysica) af met mooie interpretaties van bijvoorbeeld teksten van Peter Handke uit 'Der Himmel über Berlin': 'Als das Kind Kind war', waardoor je onmiddellijk zin krijgt die schitterende film opnieuw te gaan zien.

Als ik terecht mijn hoop mag vestigen op het hoge niveau van de huidige examenleerling en De Mey erin slaagt de leerlingen van nu geïnteresseerd te krijgen in meesterwerken uit een andere tijd en wereld, dan hebben commissie en schrijver een geweldige prestatie geleverd. Als mijn hoop in rook blijkt op te gaan, dan zouden commissie en schrijver zich wel eens aan het onderwerp vertild kunnen hebben.

Trouw tipt filosofie

1. Discipline Marli Huijer

2. Wat kunst is Arthur C. Danto

3. Analytische filosofie Chris Buskes en Herman Simissen

4. Het voordeel van de twijfel Tim de Mey

5. Markies de Sade Lode Lauwaert

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden