Dat mag de p(r)et niet drukken en de buik niet rimpelen

Taalvragen van lezers:

755 In de zin van 'dat mag de p(r)et niet drukken' wordt soms 'dat mag de buik niet rimpelen' gebruikt. Vlaams?

Niet volgens de Vlaamse taalkundige Marc De Coster. In zijn 'Woordenboek van populaire uitdrukkingen, clichés, kreten en slogans' (1998) noemt hij het een 'verouderde soldatenuitdrukking' die in Nederlands-Indië moet zijn ontstaan.

756 In een tafelgebed wordt God gedankt 'voor nooddruft en voor overvloed'. Hoe is 'nooddruft' ontstaan?

De oudste betekenis is '(levens)behoefte'. Later kwam het o.a. in gebruik voor 'armoede, gebrek aan het allernodigste'. In die zin combineert nooddruft twee woorden met ongeveer dezelfde betekenis: nood 'ellende, armoede' en druft 'ontbering'. Druft moet afgeleid zijn van durven in een betekenis die allang teloor is gegaan: 'nodig hebben'. Vergeleken met durven is de r in druft van plaats verwisseld - geen ongewoon verschijnsel in de geschiedenis van het Nederlands. We danken er bijvoorbeeld ook godsvrucht aan (Oudnederlands -forhta, vergelijk het Duitse Gottesfurcht) en Geldrop (met -drop voor -dorp).

757 In het nieuwe Liedboek begint Gezang 174 zo: 'Loof God, gij christenen, maak Hem groot'. Het oude had hier 'looft' en 'maakt'. Wat zit hier achter?

Ook elders in het Liedboek heeft de gebiedende wijs meervoud afgedaan. Daarmee volgen de samenstellers het spraakgebruik, waarin dit meervoud evenmin meer gesproken en geschreven wordt. Maar 'Komt allen tezamen' staat kennelijk zo diep in veler geheugen gegrift dat het Liedboek hier de meervouds-t handhaaft (en dus ook maar in de rest van het lied).

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden