wetenschap

Dat lawaai, altijd maar dat lawaai

Beeld Colourbox

Meer dan een miljoen Nederlanders horen permanent geluid, variërend van suizen tot een tergende piep. Vanaf morgen, in de Week van het Oorsuizen, organiseert stichting Hoormij informatiebijeenkomsten over tinnitus.

Tinnitus kan zich voordoen zonder enige fysieke oorzaak. Het beste bewijs daarvoor is geleverd door patiënten die zo gek werden van het lawaai in hun hoofd, dat ze hun gehoorzenuw lieten doorsnijden. Stokdoof werden die mensen, maar ze 'hoorden' nog steeds dat lawaai.

Veelvuldig bezoek aan festivals en popconcerten, of zelf op het podium staan, kan leiden tot piepen en suizen in de oren, zoals in het geval van Mirre Beek. Hormonale verandering, bijvoorbeeld tijdens zwangerschap of menopauze, kan ook leiden tot vreemde geluiden in het hoofd. Maar in veel gevallen is op tinnitus geen peil te trekken. Dat maakt het voor de patiënt ongrijpbaar en verontrustend.

Oorsuizen heet tinnitus in goed Nederlands. Een te mild woord, want het is zelden een mild gesuis, en vaker een indringend gebrom of snerpende piep. Veel patiënt zouden met slechts een suizen zielsgelukkig zijn. Meer dan een miljoen Nederlanders heeft last van tinnitus. Soms zo ernstig dat ze hun baan moeten opgeven en hun relatie door de Sirenen op de klippen wordt gejaagd.

De slechtste therapie voor tinnitus is de patiënt meedelen dat er niets aan te doen is en dat hij ermee moet leven. En precies dat is wat veel tinnituspatiënten van hun arts te horen krijgen. Hoe waar ook, deze mededeling voedt een gevoel van hulpeloosheid én de overtuiging dat de dokter iets over het hoofd heeft gezien, een tumor of zo.

Patiënten nemen soms hun toevlucht tot kalmerende middelen of antidepressiva. Zonder resultaat. Ook acupunctuur heeft, voor zover bekend, nog geen verlichting kunnen brengen. Veel tinnituslijders hebben wel baat bij nóg een geluid in de oren, naast hun eigen piep of brom. Ze wandelen langs de ruisende zee, of luisteren naar muziek. En er zijn ruismaskeerders, die ogen als een gehoorapparaat, maar een ruis geven die wat van de aandacht voor je tinnitus moet wegnemen. Een concurrerende ruis, zeg maar.

Vooral jongeren worden getroffen

Een op de twintig mensen heeft last van oorsuizen, tinnitus. Onder jongeren is het probleem groter, én groeiende, wat vooral komt door blootstelling aan extreme niveaus creatief lawaai: muziek dus. Driekwart van de jongeren heeft met enige regelmaat last van tijdelijk oorsuizen na bezoek aan concert of festival, zo bleek enkele jaren geleden uit onderzoek van de universiteit van Antwerpen. In veel gevallen was dat suizen of piepen na enkele uren of dagen weer verdwenen. 95 procent van de ondervraagde scholieren zei dan ook geen blijvende gehoorschade te vrezen. Maar niet minder dan een op de zes jongeren bleek te lijden aan permanente tinnitus. Het is niet bekend of het toenemend gebruik van oordopjes dit getal sindsdien heeft doen dalen.

Gevolgen

Omdat de oorzaak niet weg te nemen is, wordt voor therapieën vooral gekeken naar de gevolgen. En dan gaat het er niet omdat je iets hoort wat er niet 'is', maar dat je daar last van krijgt, dat het je in de weg gaat zitten. Voor de patiënt betekent dat vooral dat hij zijn belastbaarheid moet vergroten.

Zoals voor alle ellende in het leven, geldt voor tinnitus: als je goed in je vel zit, fit bent en gelukkig, kun je een hoop hebben. Zit het fysiek of emotioneel tegen, dan gaat ook de last zwaarder wegen. Cognitieve gedragstherapie is een veel gebruikte methode om de belastbaarheid te verhogen.

Een stap verder gaat de methode van de Amerikaanse neuroloog Pavel Jastreboff: Tinnitus Retraining Therapy (TRT). Dat is ook een psychologische training. Maar anders dan cognitieve gedragstherapie, beoogt TRT niet zozeer de belastbaarheid te verhogen, maar de achterliggende neuronale gebeurtenissen te corrigeren.

Jastreboff heeft in kaart gebracht wat er in de hersenen van tinnituspatiënten gebeurt met het onwerkelijke signaal uit het gehoorcentrum. Dat signaal leidt tot een reactie in het limbische systeem, waar emoties als angst en irritatie worden gegenereerd, en in het autonome zenuwstelsel, dat het lichaam bijvoorbeeld aanzet tot het vluchten voor gevaar.

Bij de tinnituspatiënt zorgt de piep of brom voor negatieve reacties in die hersendelen; het geluid wordt gevoeld als een bedreiging, een gevaar. Doel van Jastreboffs therapie is die hersendelen te leren dat de piep of brom geen negatief signaal is, maar neutraal of zelfs positief. Resultaat moet zijn dat de hersenen er vrede mee hebben en geen ziekmakende signalen meer naar het lichaam van de patiënt sturen.

'De angst is minder, de piep is er nog steeds.'

De 25-jarige Mirre Beek kwam zes jaar geleden met suizende oren thuis van een house-festival. Niets bijzonders, de volgende dag was het suizen weer weg. Maar een week later hoorde ze een piep in haar rechteroor, en later ook in het linker. En dat piepen is nooit meer weggegaan.

Wat was je eerste reactie?
"Ik raakte in paniek. Ik was bang voor gehoorschade, bang dat ik iets ernstigs zou hebben. Ik ging naar de huisarts, die meteen vroeg of ik naar een festival was geweest, ja dus, en of ik oordoppen had gedragen, nee dus. Hij zei dat het misschien zou overgaan, maar dat is niet gebeurd. Ik heb geen meetbaar gehoorverlies. Maar de tinnitus heb ik waarschijnlijk wel door dat festival opgelopen."

Wat heeft het met je leven gedaan?
"Ik werd bang voor geluid, bang om uit te gaan. Ik had last van muziek, van mensen die door elkaar praten. Ik ging continu gehoorbescherming dragen. En ik wilde alles weten over geluid: hoeveel decibel is het in deze winkel, hoeveel decibel is een huilend kind? Ik probeerde lawaaiige omgevingen te mijden, ging minder vaak uit, deed minder sociale dingen. Je wordt op jezelf teruggeworpen, ook omdat tinnitus moeilijk uit te leggen is aan anderen."

En nu, zes jaar later?
"Er zijn nog steeds momenten dat ik onderuit kan gaan, maar de angst is minder. De piep is er nog steeds. Maar ik heb mijn studie afgemaakt en ik werk nu. Ik heb geleerd om mijn gehoorbescherming uit te doen af en toe, in een winkel of een restaurant, en erop te vertrouwen dat mijn oren wel wat geluid kunnen hebben, dat de tinnitus daardoor niet meteen erger wordt. Je moet je leefstijl aanpassen, maar ik weet nu dat er goed mee te leven is."

Hoe kreeg je dat voor elkaar?
"Ik heb van alles geprobeerd, net als veel tinnituspatiënten: acupunctuur, een psycholoog, cognitieve gedragstherapie, ik ging zwemmen om te ontspannen. Maar je hebt gewoon tijd nodig om aan je piep te wennen. Met anderen erover praten, dat helpt. Tinnitus is een belangrijk deel van mijn leven, ik heb er nog steeds last van. Maar terugkijkend zie ik ook positieve dingen. Ik heb leren omgaan met angsten, ik heb mezelf leren kennen. Ik ben nuchterder geworden, sta sterker in mijn schoenen. Ik zoek ook niet meer naar een therapie."

Draai je nog wel muziek?
"Ik heb laatst nog geprobeerd viool te spelen, wat ik vroeger heb gedaan. Dat is niet prettig, maar muziek hoor ik nog graag. Thuis heb ik wel het liefst stilte, rust voor mijn oren. In stilte mijn piep horen, zonder daar nog onrustig van te worden."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden