'Dat is evolutionair ook wel te verklaren'

Filosoof Coen Simon laat zien hoe je uitspraken uit het nieuws fileert

Gerard Tertoolen, verkeerspsycholoog

Hoe wonderlijk een nieuw mensenleven ook is, een vrouw moet er eerst voor baren. En een bevalling is nou niet bepaald een godsbewijs. En dan te bedenken dat ik er alleen maar drie keer naast heb gestaan. Je moet wel van erg goeden huize komen, wil je het lijden dat daarmee gepaard gaat kunnen rijmen met een almachtige goede god - een logisch hoogstandje dat sommige denkers een theodicee noemen, andere noemen het baarlijke nonsens.

Maar die bevalling, is dát dan wel een bewijs voor de evolutietheorie? Of tegen? Niet dat ik het geloof in God en het geloof in de evolutie tegen elkaar zou willen uitspelen hoor.

De evolutietheorie en het geloof hebben zelfs veel gemeen, bijvoorbeeld dat er geen bewijzen denkbaar zijn die ze definitief naar het rijk der fabelen kunnen sturen. En ook kan voor beide geen uitsluitend bewijs worden geleverd. Over dat godsbewijs heb ik het al gehad, maar hetzelfde geldt dus voor de evolutietheorie. Want wat behelst die ook alweer? In het kort: het leven dat het gemakkelijkst aansluiting vindt bij de bestaande omstandigheden heeft de grootste kans op overleving en oefent daarmee ook de meeste invloed uit op hoe het leven eruit komt te zien. Survival of the fittest, dat weet u vast, betekent dat 'wat het best past' overleeft, en niet dat de 'fitsten' overleven. Wat niet zegt dat het leven toewerkt naar de ideale pasvorm. De evolutie heeft geen doel en is, zolang er leven is, nooit afgelopen. Nu die bevalling. Je kunt daar heel romantisch over doen, met passen heeft dat niets te maken. Dat hoeft ook niet, want de evolutie gaat, zoals ik al zei, over het optimale passen gegeven de omstandigheden, niet over het ideale passen. Maar verklaart de evolutie de pijn van de bevalling? Nee, verklaren doet de evolutie slechts als alle omstandigheden waar het zich voortplantende leven het best bij past, volledig bekend zijn. Alleen een alziende god kan die omstandigheden kennen.

Toen onlangs een psycholoog bij het verklaren van een verschil tussen mannen en vrouwen (vrouwen blijken banger achter het stuur) de evolutie er weer eens bijhaalde, doorzag ik opeens de troost van de evolutietheorie. Het bewijst niks, maar het praat de ongerijmdheden van het leven goed. 'Dat is evolutionair ook wel te verklaren' is een moderne theodicee.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden