Dat 'er is meer'-gevoel is heel belangrijk voor mij

Zonder religieuze beleving geen religie – misschien is ze wel de kern ervan. Toch lees je er weinig over. In deze rubriek vertellen mensen wat ze op religieus gebied hebben beleefd. Vandaag: bibliothecaris Henk Ellermann.

Koert van der Velde

Wat hebt u beleefd?

„Ik ben rooms-katholiek opgevoed, en al geloof ik niks meer, toch ben ik er nog steeds dankbaar voor. Vooral voor de Latijnse mis. In de kerk zat ik altijd helemaal achteraan. Ik genoot van de muziek, de rituelen en het zo opgeroepen gevoel voor mysterie. Helemaal als het koor het Kyrie Eleison zong en er een dikke walm wierook hing, kreeg ik het gevoel een beetje boven de banken te zweven. Ik kwam los van de plek. Ik ben niet alleen een radertje in deze wereld, ik doe er toe, wist ik dan even. En niet alleen ikzelf, maar de hele wereld verscheen even in een zinvol licht. Ook mensen aan wie ik eigenlijk een grote hekel had, kon ik dan met empathie bezien. We zijn hier allemaal en moeten het met elkaar doen.”

Hebt u dit kerkelijke moois laten schieten vanwege uw ongeloof?

„In mijn puberteit en adolescentie ging ik twijfelen aan alle geloofsuitspraken. Het begon met de vraag hoe het zit met al die andere geloven met opvattingen die lijnrecht tegenover de katholieke staan.

„Ik kreeg door dat de vormen mooi zijn maar de inhoud de pest. Die zorgt ervoor dat mensen uitgesloten worden, op een gegeven moment inclusief ikzelf. Toen heb ik de kerk voorgoed verlaten.”

Einde oefening?

„Ik bleef geïnteresseerd in religie, zoals in nieuwe spiritualiteit. Niet dat ik rituelen deed; ik las.

„Van deze interesse ben ik inmiddels behoorlijk teruggekomen. Vooral het gemak waarmee allerlei dingen worden beweerd en geloofd, stoort me. Ik begrijp dat niet en ik keur het af. Het gebruik van begrippen als ’energie’, en ’spirituele ervaring’ bijvoorbeeld. Het getuigt van een te grote naïviteit. Alsof dat wat bij je binnenkomt in geschrift of in eigen ervaring wel zal kloppen. Religieuze overtuigingen en sensaties moeten niet in wetenschappelijke theorieën worden geïnjecteerd. Dat is een foute strategie waartegen ik alleen maar subversief kan reageren. Het is een truc om de wereld naar je hand te zetten.

„Toch bleef ik weldegelijk zoeken naar meer. Want ik wil in het leven niet alleen het toeval aan het werk zien en de menselijke motivaties terugbrengen tot biologische processen. Dat doet aan het menselijk bestaan te kort. Mensen zijn meer dan een zak gal en slijm. We hebben een basis nodig, en dat moet volgens mij een punt zijn achter de horizon. Ik ben dus op zoek naar een middenweg tussen naïef geloof in andere werelden en het geloof dat er niets meer is. En zonder de pretentie dat het werkelijk kan worden gevonden. Iedere bevinding is tijdelijk.”

Wat hebt u tot nu toe gevonden?

„Ik probeer mijn leven te verrijken. Traditionele religie is een manier. Ik luister veel naar gregoriaanse zang, zachtjes terwijl ik aan het werk ben, of lekker hard om me eraan over te geven. Ik kan me ermee laten meeslepen en zo haal ik dat oude gevoel uit mijn jeugd een beetje terug – dat zonder de inhoud nog een rol te laten spelen.

„Er zijn ook andere manieren, die geen gebruik maken van traditioneel religieuze vormen. Verliefdheid benadert het religieuze moment dat ik uit de kerk ken nog het meest. Ook verliefdheid is onafhankelijk van inhoud. Het maakt helemaal niets uit wat je tegen elkaar zegt. Je kunt maar wat gaan brabbelen. Het onderscheid tussen het ik en de ander valt weg, en je voelt je opgetild, krijgt een mysterieus ’er is meer-gevoel’.

„Ik ben een groot liefhebber van literatuur, ook vanwege het ’er is meer gevoel’. Ik lees over mensen die onafhankelijk zijn, niet opgaan in de massa, zichzelf overstijgen.”

Hoe belangrijk is dit ’er is meer gevoel’ gevoel voor u?

„Héél belangrijk. Ik probeer het steeds weer terug te krijgen, en erger me aan dingen die me ervan afhouden.”

Als de beleving die u zoekt primair aanwezig is in religie, terwijl u juist op dat gebied passief bent, bent u op dit gebied dan niet arm?

„Dat klopt, ik ben een armoedzaaier op dat gebied. Het is best treurig dat het niet anders kan, als ongelovige. Ik leef in armoede, en heb behalve enkele prachtige maar indirect religieuze manieren, geen andere, klassiek religieuze manieren ter beschikking om eruit te komen.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden