Dat arme meisje blijft niets bespaard

Lize Spit

De Vlaamse Lize Spit

(1988) won in 2013 de verhalenwedstrijd 'Write Now' met 'Ook olifanten moeten door'. Ze publiceert in literaire tijdschriften, treedt op en doceert scenarioschrijven. Ze schreef zelf het scenario van 'Buikpijn' (2009).

Elke Geurts

Nog voor ze 'Het smelt' geschreven had, waren er al zes uitgeverijen die streden om het debuut van Lize Spit (1988). Na het lezen ervan wordt duidelijk waarom. Geen half werk voor Lize Spit, wier stijl en thematiek doet denken aan 'The Cement Garden' van Ian McEwan.

Ze is haar schrijfcarrière meteen groots gestart.

'Het smelt' speelt zich af in het Vlaamse boerengehucht Bovenmeer, waar in 1988 maar drie kinderen geboren werden, Pim, Laurens en Eva, alias de drie musketiers. Ze moeten het met elkaar zien te rooien. Dat gaat best, tot de puberteit toeslaat, de hormonen gieren, en in de snikhete zomer van 2002 alles totaal uit de hand loopt.

De verteller is Eva, middelste kind uit een disfunctionele familie; doodgeboren zusje, alcoholistische, tirannieke ouders met suïcidale neigingen, dwangneurotisch en anorectisch klein zusje Tesje (vernoemd naar het overleden kind) over wie ze zich doorlopend zorgen maakt.

De roman begint dertien jaar na die bewuste zomer, als Eva vanuit Brussel terugrijdt naar haar geboortedorp met een enorm blok ijs in de kofferbak. Om wraak te nemen op de twee vroegere vrienden. Maar hoe doe je dat met een blok ijs?

Het brengt de spanning meteen in het verhaal. Zo ook de strop in de werkplaats van vader, die er na een paar bladzijdes al hangt. "Kijk, Eefje. Deze wilde ik laten zien." Vader wijst naar een lus, die bengelt onder de middelste houten balk in de nok van het dak, naast de hegschaar. Een geheimpje tussen haar vader en de kleine Eva.

Met dit soort beelden zet Lize Spit de teneur van 'Het smelt'. Leuker gaat het niet worden, erger wel.

In 478 pagina's leidt de schrijfster Eva met trefzekere hand, in zintuiglijk en beeldend proza, naar het schavot. Zeker, ze doet dit heel liefdevol, met veel compassie voor haar personages. Maar ook ijzig kalm. Gekmakend soms. Precies op het moment dat je snel wil doorlezen, vaart maken, weten waar dit verhaal heen gaat, lijkt Spit te vertragen. Het is haar niet te doen om de plot, wil ze maar zeggen. Kijk om je heen. Het was niet alleen dit. Er is nog meer gebeurd. Lees maar. Lees dan goed!

In afwisselende hoofdstukken heden/verleden wordt het verhaal verteld. Een heldere structuur die me in voorspelbaarheid op de helft van het boek een beetje begon te irriteren. Er had wat meer gevarieerd mogen worden.

Maar Lize Spit neemt de tijd om haar verhaal helemaal uit de doeken te doen, en daar is lef voor nodig, waar nodig schuwt ze ook de smerige details niet. Er zijn niet veel overbodige passages te vinden. Hier en daar een herhaling van een wreed spelletje.

De schrijfster is genadeloos, bikkelhard en een tikje sadistisch. Voor de lezer, maar nog het meest voor Eva. Nergens wordt dat arme meisje enig leed bespaard, ook al doet ze nog zo haar best. Nergens maakt Spit het haar makkelijk. Haar wanhopige zoeken naar contact, aansluiting, vriendschap en warmte, het leidt alleen maar tot meer ontgoocheling, verraad en ellende. Zij zorgt voor iedereen en wie zorgt er voor haar? Zelfs de enige moeder die zich over haar ontfermt, de beenhouwersvrouw, laat op het moment suprême verstek gaan. Geen wonder dat er wraak genomen moet worden. Op haar familie, het hele dorp, op iedereen. "Om noemenswaardig te worden moet je in dit dorp iets noemenswaardigs over een ander vertellen."

Noemenswaardig, dat zal Eva worden. Zij is de enige die weet hoe. Wat ik ervan kan verklappen: het smelt.

Lize Spit: Het smelt Das Mag; 478 blz. euro 22,95

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden